Article

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵਰਤ ਕਥਾ: ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ, ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵਰਤ ਕਥਾ: ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ, ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ

ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦਾ ਵਰਤ: ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਸਰਲ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਕੋਮਲ ਬਦਲ

ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵਰਤ ਦੀ ਉਹ ਲੋਕ ਕਥਾ ਹੈ ਜੋ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ, ਦਾਨ ਤੋਂ ਅੱਕ ਚੁੱਕੀ ਰਾਣੀ, ਸਾਧੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਗੁਆਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਵੀਰਵਾਰ ਦੀ ਸਰਲ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ, ਆਰਤੀ ਦਾ ਨਾਮ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਮਲ ਬਦਲ ਜੋ ਪੂਰਾ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ।

By
DharmikVibes
Language
pa
Length
5 min
Category
How-to › Vrat planning & kathas

The article

ਵੀਰਵਾਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਤੇ ਗੁੜ ਦਾ ਭੋਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵਰਤ ਦੀ ਉਹ ਕਥਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਰਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

## ਕਥਾ

ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਦਿਨ ਮੰਦਰ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਮੋੜਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ, ਨਾ ਦਾਨ ਦਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ।

ਇੱਕ ਵੀਰਵਾਰ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਣ ਆਏ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਇਸ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਥੱਕ ਗਈ ਹਾਂ। ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਝੰਜਟ ਨਾ ਰਹੇ।"

ਸਾਧੂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਧਨ ਨਾਲ ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਤਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਦੱਸੇ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਸੱਤ ਵੀਰਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਕਰੇਂਗੀ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ।

ਰਾਣੀ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। ਤੀਜੇ ਵੀਰਵਾਰ ਤੱਕ ਹੀ ਮਹਿਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਰਾਜਾ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲੱਕੜ ਕੱਟ ਕੇ ਵੇਚਣ ਲੱਗਾ। ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦਾਸੀ ਭੁੱਖੀਆਂ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਣੀ ਨੇ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਨੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਵੀਰਵਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਭੈਣ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਉੱਠੀ, ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲੀ। ਦਾਸੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਆਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭੈਣ ਆਪ ਰਾਣੀ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ, "ਭੈਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀ। ਤੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖ।" ਉਸਨੇ ਵਰਤ ਦੀ ਸਰਲ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ: ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ, ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ, ਗੁੜ, ਅਤੇ ਕਥਾ।

ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਸਮਝ ਆਈ। ਅਗਲੇ ਵੀਰਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਅਤੇ ਗੁੜ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ, ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਅੰਨ ਅਤੇ ਧਨ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। ਹੁਣ ਰਾਣੀ ਆਪ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

ਉੱਧਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਾਧੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵੀਰਵਾਰ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੀ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਿਨ ਬਦਲਣ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਮੁੜਿਆ। ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਹਰ ਵੀਰਵਾਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਲੱਗੇ।

## ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ

ਵੱਡੇ ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਨ ਤਦ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇ। ਰਾਣੀ ਦੀ ਭੁੱਲ ਦਾਨ ਤੋਂ ਅੱਕਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸੁਧਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ। ਭੈਣ ਦਾ ਕਥਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾ ਉੱਠਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ: ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

## ਕਥਾ ਕਿੱਥੋਂ ਦੀ ਹੈ

- ਇਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਅੰਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਛੋਟੀ ਕਥਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। - ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਵਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ। ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।

## ਵੀਰਵਾਰ ਵਰਤ ਦੀ ਸਰਲ ਵਿਧੀ

1. ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ, ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੋ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਓ। 2. ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ, ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ, ਹਲਦੀ ਲੱਗੇ ਅਕਸ਼ਤ, ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਅਤੇ ਗੁੜ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਕੇਲੇ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 3. ਨਾਮ ਲਓ। "ॐ ਬ੍ਰਿੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਯੇ ਨਮਃ" ਜਾਂ "ॐ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ" ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ। 4. ਕਥਾ ਪੜ੍ਹੋ ਜਾਂ ਸੁਣੋ। 5. ਆਰਤੀ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਤੇ ਗੁੜ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵੰਡੋ। 6. ਭੋਜਨ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਸਣ ਜਾਂ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਤੋਂ ਬਣੀ ਚੀਜ਼, ਅਤੇ ਕਈ ਲੋਕ ਉਸ ਦਿਨ ਲੂਣ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਰੀਤ ਮੰਨੋ।

## ਆਰਤੀ

ਵੀਰਵਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਦੀ ਆਰਤੀ "ॐ ਜਯ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵਾ" ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ "ॐ ਜਯ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ" ਵੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਦੀ ਜੋ ਆਰਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਗਾਓ।

## ਜੇ ਪੂਰਾ ਵਰਤ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੋ

- ਬਜ਼ੁਰਗ: ਉਪਵਾਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਫਲ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਹਲਕਾ ਭੋਜਨ ਲਓ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਤੇ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ। - ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ: ਉਪਵਾਸ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਭੋਜਨ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਵਰਤ ਦਾ ਭਾਵ ਪੂਜਾ, ਕਥਾ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਜਾਪ ਨਾਲ ਰੱਖੋ। - ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ: ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭੁੱਖੇ ਨਾ ਰਹੋ, ਅਤੇ ਗੁੜ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਕੇ ਤੈਅ ਕਰੋ। ਦਵਾਈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਲਓ। ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ। - ਕੋਈ ਵੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਦਵਾਈ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ: ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ। - ਇੱਕ ਦੀਵਾ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਮਨ ਵੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹੈ।

ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ।

## ਸਰੋਤ

- ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਕਥਾ, ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ; ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਿਕਾ ਤੋਂ ਹਵਾਲੇ ਦੇ

*ਰੀਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋ।*

More

Cite this page: DharmikVibes (2026). "ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵਰਤ ਕਥਾ: ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ, ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/guruvar-vrat-katha-punjabi