Article

મકર સંક્રાંતિ: અર્થ, મહત્ત્વ અને તેને કેવી રીતે ઉજવવી

મકર સંક્રાંતિ: અર્થ, મહત્ત્વ અને તેને કેવી રીતે ઉજવવી

શુક્રવાર 15 જાન્યુઆરી 2027: સૂર્યનો મકર રાશિમાં પ્રવેશ, ઉત્તરાયણ, સ્નાન, દાન, તલ-ગોળ અને ખીચડી, અને દેશભરમાં આ પર્વના અલગ-અલગ નામ

મકર સંક્રાંતિ શુક્રવાર 15 જાન્યુઆરી 2027ના રોજ છે. આ પાનામાં જણાવ્યું છે કે સંક્રાંતિનો અર્થ શું છે, સૂર્યના મકર રાશિમાં આવવાનું અને ઉત્તરાયણનું મહત્ત્વ શું છે, આ દિવસે સ્નાન, દાન અને તલ-ગોળની પરંપરા કેમ છે, અને પંજાબથી તમિલનાડુ સુધી તથા ગુજરાતથી આસામ સુધી આ પર્વ કયા નામો અને રીતિઓથી ઉજવાય છે.

By
DharmikVibes
Language
gu
Length
4 min
Category
How-to › Festival guides

The article

આ વર્ષે મકર સંક્રાંતિ શુક્રવાર 15 જાન્યુઆરીએ છે. મોટા ભાગના હિંદુ તહેવારો ચંદ્રની તિથિ પ્રમાણે ચાલે છે, એટલે તેમની તારીખ દર વર્ષે બદલાય છે. મકર સંક્રાંતિ એવા થોડા પર્વોમાંનું એક છે જે સૂર્યની ગતિ પ્રમાણે ચાલે છે, એટલે તે લગભગ દર વર્ષે 14 અથવા 15 જાન્યુઆરીએ જ આવે છે.

## સંક્રાંતિનો અર્થ

સંસ્કૃતમાં સંક્રાંતિનો અર્થ છે એક સ્થાનેથી બીજા સ્થાને જવું. સૂર્ય દર મહિને એક રાશિમાંથી આગલી રાશિમાં જાય છે, એટલે વર્ષમાં બાર સંક્રાંતિઓ થાય છે. જે દિવસે સૂર્ય ધન રાશિમાંથી મકર રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે, તેને મકર સંક્રાંતિ કહે છે. તે બારમાં સૌથી પવિત્ર ગણાય છે.

## ઉત્તરાયણનું મહત્ત્વ

પંચાંગની પરંપરામાં મકર સંક્રાંતિથી સૂર્યનું ઉત્તરાયણ શરૂ થયેલું મનાય છે, એટલે એ છ મહિના જ્યારે સૂર્ય ઉત્તર તરફ ચાલતા દેખાય છે. આ છ મહિનાને દેવતાઓનો દિવસ કહેવાયો છે. એ જ કારણે ઉત્તરાયણને શુભ કાર્યોનો સમય માનવામાં આવે છે. ભગવદ્ગીતા (8.24)માં પણ ઉત્તરાયણના છ મહિનાને પ્રકાશનો માર્ગ કહ્યો છે. મહાભારતમાં પિતામહ ભીષ્મે બાણોની શય્યા પર સૂતાં સૂતાં ઉત્તરાયણ આવે ત્યાં સુધી પ્રતીક્ષા કરી, અને ત્યાર પછી જ દેહ ત્યાગ્યો.

પરંપરા એ પણ કહે છે કે મકર રાશિના સ્વામી શનિ દેવ છે, જે સૂર્ય દેવના પુત્ર છે. એટલે આ દિવસ પિતાના પુત્રને ઘેર જવાનો દિવસ પણ મનાય છે, અને સંબંધોમાં મીઠાશનો સંદેશ આપે છે.

## આ દિવસે શું કરવામાં આવે છે

- સ્નાન: સવારે વહેલા સ્નાન કરવું આ દિવસનું સૌથી મોટું પુણ્ય મનાય છે. લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ગંગા, યમુના, નર્મદા, ગોદાવરી અને બીજી પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કરે છે. પ્રયાગરાજમાં સંગમ પર માઘ મેળામાં અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ગંગાસાગરમાં, જ્યાં ગંગા સમુદ્રને મળે છે, આ દિવસે બહુ મોટું સ્નાન થાય છે. જે નદી સુધી ન જઈ શકે, તેઓ ઘરે નહાવાના પાણીમાં થોડું ગંગાજળ અને તલ ભેળવીને સ્નાન કરે છે. - સૂર્યને અર્ઘ્ય: સ્નાન પછી ઊગતા સૂર્યને તાંબાના લોટાથી જળ અર્પણ કરવામાં આવે છે. - દાન: આ દિવસનું દાન બહુ પુણ્યનું મનાય છે. તલ, ગોળ, ખીચડી, ચોખા, દાળ, ઘી, ધાબળા અને ગરમ કપડાં દાન કરવામાં આવે છે. - તલ અને ગોળ: શિયાળાની આ ઋતુમાં તલ અને ગોળના લાડુ, ગજક, રેવડી અને ચિક્કી બને છે અને વહેંચાય છે. - ખીચડી: ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારમાં આ પર્વ ખીચડીના નામે પણ ઓળખાય છે. નવા પાકના ચોખા અને અડદની દાળની ખીચડી બને છે, ભગવાનને ભોગ ધરાવાય છે અને દાન પણ થાય છે. બિહારમાં ચૂડા-દહીં અને તિલકુટ ખાવાની પરંપરા છે. - પતંગ: ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં આ ઉત્તરાયણનું પર્વ છે, જ્યારે આખું આકાશ પતંગોથી ભરાઈ જાય છે.

## દેશભરમાં એક પર્વ, અનેક નામ

- પંજાબ: સંક્રાંતિ પહેલાંની રાતે લોહડી પ્રગટાવાય છે, અને સંક્રાંતિનો દિવસ માઘી કહેવાય છે. - ગુજરાત: ઉત્તરાયણ, પતંગોનું પર્વ. - મહારાષ્ટ્ર: લોકો એકબીજાને તિલગુડ આપીને કહે છે, "તિળગુળ ઘ્યા, ગોડ ગોડ બોલા", એટલે કે તલ-ગોળ લો અને મીઠું-મીઠું બોલો. - કર્ણાટક: સંક્રાંતિ પર તલ, ગોળ, નાળિયેર અને મગફળીનું મિશ્રણ, જેને એળ્ળુ-બેલ્લ કહે છે, વહેંચવામાં આવે છે. - તમિલનાડુ: આ થાઈ પોંગલ છે, જ્યારે નવા પાકના ચોખાને દૂધ અને ગોળ સાથે નવા વાસણમાં ઉકાળવામાં આવે છે. - આસામ: માઘ બિહુ અથવા ભોગાલી બિહુ, પાક અને ભોજનનું પર્વ. - આંધ્ર પ્રદેશ અને તેલંગાણા: સંક્રાંતિ, ઘરના આંગણામાં રંગોળી અને નવા પાકનો ઉત્સવ.

નામ અલગ છે, પણ ભાવ એક જ છે: સૂર્ય દેવ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા, નવા પાકનો આભાર, અને આપસમાં મીઠાશ વહેંચવી.

## પરિવારો આ પર્વમાંથી શું શીખે છે

વડીલો કહે છે કે સંક્રાંતિ અંધકારમાંથી પ્રકાશ તરફ જવાનું પર્વ છે. જેમ આ દિવસોમાં દિવસ ધીમે ધીમે લાંબા થતા જાય છે, તેમ આપણે પણ મનના અંધકારને છોડીને સારપ તરફ આગળ વધવું જોઈએ. તલ નાનો હોય છે અને ગોળ મીઠો, અને બંને મળીને કહે છે કે નાની-નાની મીઠી વાતો સંબંધોને જોડી રાખે છે.

## ધ્યાન રાખો

- સંક્રાંતિનો પુણ્ય કાળ દરેક શહેરમાં સૂર્યના રાશિ બદલવાના સમય પ્રમાણે અલગ હોય છે. તમારા શહેરનો સમય તમારા પંચાંગમાં જુઓ. - ઠંડીમાં નદી સ્નાન વડીલો, બાળકો અને બીમાર લોકો માટે યોગ્ય ન પણ હોય. તેઓ ઘરે હૂંફાળા પાણીથી સ્નાન કરે. ભીડવાળા ઘાટ પર બાળકો અને વડીલોનો હાથ પકડી રાખો. - પતંગ ઉડાડતી વખતે પક્ષીઓનું ધ્યાન રાખો, અને કાચવાળા માંજાનો ઉપયોગ ન કરો.

## સ્રોત

- શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા 8.24 (ઉત્તરાયણના છ મહિના) - મહાભારત, શાંતિ પર્વ અને અનુશાસન પર્વ (બાણોની શય્યા પર ભીષ્મની ઉત્તરાયણ સુધી પ્રતીક્ષા); અમારા શબ્દોમાં - સંક્રાંતિ, ઉત્તરાયણ, સ્નાન અને દાનની પ્રચલિત પરંપરા, અને દેશભરની પ્રાદેશિક રીતિઓ; અમે અમારા શબ્દોમાં લખ્યું છે - DharmikVibes સત્યાપિત તહેવાર કેલેન્ડર (DivineAI), 22 નવેમ્બર 2026ના રોજ જોયેલું: મકર સંક્રાંતિ, શુક્રવાર 15 જાન્યુઆરી 2027

*પરિવારો અને પ્રદેશોમાં રીતિ અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. શંકા હોય તો પોતાના વડીલો અને કુળ પુરોહિતની સલાહ માનો.*

More

Cite this page: DharmikVibes (2026). "મકર સંક્રાંતિ: અર્થ, મહત્ત્વ અને તેને કેવી રીતે ઉજવવી". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/makar-sankranti-gujarati