Article

ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତିର କଥା: ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପ୍ରତୀକ୍ଷା, ଭଗୀରଥ ଓ ଗଙ୍ଗାସାଗର, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଙ୍କର ଶନି ଦେବଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା

ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତିର କଥା: ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପ୍ରତୀକ୍ଷା, ଭଗୀରଥ ଓ ଗଙ୍ଗାସାଗର, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍

ଶୁକ୍ରବାର ୧୫ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୭: ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସହ ଜଡ଼ିତ ତିନୋଟି କଥା, ମହାଭାରତ, ରାମାୟଣ ଓ ଲୋକ ପରମ୍ପରାରୁ

ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଶୁକ୍ରବାର ୧୫ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୭ ରେ ପଡ଼ୁଛି। ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସହ ଜଡ଼ିତ ତିନୋଟି କଥା ଅଛି: ମହାଭାରତରୁ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା, ଯିଏ ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଉତ୍ତରାୟଣର ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରୁ ରାଜା ଭଗୀରଥଙ୍କ କଥା, ଯିଏ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଧରାକୁ ଆଣିଥିଲେ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଙ୍ଗା ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥିଲେ; ଏବଂ ଲୋକ ପରମ୍ପରାର ସେହି କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ନିଜ ପୁତ୍ର ଶନି ଦେବଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି।

By
DharmikVibes
Language
or
Length
4 min
Category
How-to › Festival guides

The article

ଏ ବର୍ଷ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଶୁକ୍ରବାର ୧୫ ଜାନୁଆରୀରେ ପଡ଼ୁଛି। ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସହ ଅନେକ କଥା ଜଡ଼ିତ, ଯାହା ଘରେ ଘରେ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି କୁହାଯାଇ ଆସିଛି। ଏଠାରେ ସେଥିରୁ ତିନୋଟି ଅଛି। ପ୍ରଥମଟି ମହାଭାରତରୁ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରୁ, ଏବଂ ତୃତୀୟଟି ଲୋକ ପରମ୍ପରାରୁ। ଆମେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମୂଳର ନିକଟରେ ରଖି ସରଳ ଶବ୍ଦରେ କହିଛୁ।

## ପ୍ରଥମ କଥା: ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପ୍ରତୀକ୍ଷା

ହସ୍ତିନାପୁରର ରାଜା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବବ୍ରତ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଆଜୀବନ ବିବାହ ନକରିବା ଓ ରାଜସିଂହାସନ ନନେବାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ଏହି କଠୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଯୋଗୁଁ ସେ ଭୀଷ୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ହିଁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବ ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜେ ଚାହିଁବେ।

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧର ଦଶମ ଦିନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଭୀଷ୍ମ ରଥରୁ ଖସି ପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଏତେ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ଯେ ସେ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁ ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବାଣର ଶଯ୍ୟାରେ ହିଁ ଶୋଇ ରହିଲେ। ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନରେ ଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, "ମୁଁ ଉତ୍ତରାୟଣ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ।"

ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମ ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ ରହିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କହିବାରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ରାଜଧର୍ମ, ମୋକ୍ଷଧର୍ମ ଓ ଦାନଧର୍ମର ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ମହାଭାରତର ଶାନ୍ତି ପର୍ବ ଓ ଅନୁଶାସନ ପର୍ବରେ ଏହି ଉପଦେଶ ଅଛି, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ସହସ୍ରନାମ ମଧ୍ୟ ଅନୁଶାସନ ପର୍ବରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ହିଁ ଆସିଛି।

ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତରାୟଣ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ଭୀଷ୍ମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରି ଶାନ୍ତ ମନରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଉତ୍ତରାୟଣକୁ ଏତେ ପବିତ୍ର ମାନାଯାଏ, ଏବଂ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

## ଦ୍ୱିତୀୟ କଥା: ଭଗୀରଥ ଓ ଗଙ୍ଗାସାଗର

ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜା ସଗର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଯଜ୍ଞର ଘୋଡ଼ାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଚୋରି କରି ନେଇଗଲେ ଏବଂ ପାତାଳରେ କପିଳ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ। ରାଜା ସଗରଙ୍କ ଷାଠିଏ ହଜାର ପୁତ୍ର ଘୋଡ଼ା ଖୋଜି ଖୋଜି ଧରଣୀ ଖୋଳି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିବା କପିଳ ମୁନିଙ୍କୁ ହିଁ ଚୋର ଭାବିନେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ। ମୁନି ଆଖି ଖୋଲିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ସଗରଙ୍କ ଷାଠିଏ ହଜାର ପୁତ୍ର ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ।

ସଗରଙ୍କ ନାତି ଅଂଶୁମାନ ଘୋଡ଼ା ଖୋଜି ଖୋଜି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ କୁହାଗଲା ଯେ ତାଙ୍କ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ମୁକ୍ତି କେବଳ ସ୍ୱର୍ଗର ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ହିଁ ହୋଇପାରିବ। ଅଂଶୁମାନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦିଲୀପ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା ଧରାକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ।

ତା'ପରେ ଦିଲୀପଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗୀରଥ କଠୋର ତପସ୍ୟା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଧରାକୁ ପଠାଇବାର ବର ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ବେଗ ଏତେ ଥିଲା ଯେ ଧରିତ୍ରୀ ତାହା ସହିପାରୁ ନଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଭଗୀରଥ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଆରାଧନା କଲେ, ଏବଂ ଶିବ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ନିଜ ଜଟାରେ ଧାରଣ କଲେ। ସେଠାରୁ ଗଙ୍ଗା ଧୀରେ ଧୀରେ ଧରାକୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ।

ଭଗୀରଥ ନିଜ ରଥରେ ଆଗ ଆଗ ଚାଲିଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ। ବାଟରେ ଗଙ୍ଗା ଜହ୍ନୁ ଋଷିଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀକୁ ଭସାଇ ଦେଲେ। ଋଷି କ୍ରୋଧରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପିଇଗଲେ। ଭଗୀରଥ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ନିଜ କାନରୁ ପୁଣି ବାହାର କଲେ। ସେହି ଦିନଠାରୁ ଗଙ୍ଗା ଜାହ୍ନବୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଶେଷରେ ଗଙ୍ଗା ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଯେଉଁଠି ସଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଭସ୍ମ ଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଷାଠିଏ ହଜାର ପିତୃପୁରୁଷ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।

ଲୋକ ପରମ୍ପରା ମାନେ ଯେ ଯେଉଁ ଦିନ ଗଙ୍ଗା ଭଗୀରଥଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲି ସାଗରରେ ମିଶିଲେ, ସେ ଦିନ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଗଙ୍ଗାସାଗରରେ, ଯେଉଁଠି ଆଜି କପିଳ ମୁନିଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ପ୍ରବାଦ ଅଛି, "ସାରେ ତୀରଥ ବାର ବାର, ଗଙ୍ଗାସାଗର ଏକ ବାର।"

## ତୃତୀୟ କଥା: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ଶନି ଦେବଙ୍କ ଘରେ

ଏହି କଥା ଲୋକ ପରମ୍ପରାର ଏବଂ ବହୁତ ଘରେ କୁହାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶନି ଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଦିନରୁ ମନାନ୍ତର ଥିଲା। ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଶନି ଦେବଙ୍କ ଘର ଜଳିଗଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ କଳା ତିଳ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ବଳିଲା ନାହିଁ।

ପରେ ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ମକର ରାଶିରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶନି ଦେବଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ଶନି ଦେବ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବଳିଥିବା ସେହି କଳା ତିଳରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ପୁତ୍ରର ଏହି ପ୍ରେମ ଓ ବିନମ୍ରତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଙ୍କ ମନ ତରଳିଗଲା। ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ଯେ ଯିଏ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ତିଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଙ୍କ ପୂଜା କରିବ, ତାହାର ଘରେ ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ରହିବ।

ସେଥିପାଇଁ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ତିଳର ଏତେ ମହତ୍ତ୍ୱ, ଏବଂ ଏହି ଦିନକୁ ପିତା ଓ ପୁତ୍ରର ମିଳନର, ଅର୍ଥାତ୍ ସମ୍ପର୍କରେ ପୁଣି ମଧୁରତା ଆଣିବାର ପର୍ବ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ମାନାଯାଏ।

## ପରିବାର ଏହି କଥାମାନଙ୍କରୁ କ'ଣ ଶିଖନ୍ତି

ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଚନ ପାଳନର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ଭଗୀରଥଙ୍କ କଥା କହେ ଯେ ସଚ୍ଚା ମନରେ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରୟାସ ପିଢ଼ି ପିଢ଼ିର କଲ୍ୟାଣ କରେ; ଏଥିରୁ ହିଁ "ଭଗୀରଥ ପ୍ରୟାସ" କୁହାଯାଏ। ଆଉ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶନିଙ୍କ କଥା କହେ ଯେ ପୁରୁଣା ତିକ୍ତତା ଛାଡ଼ି ମିଳିବା ପାଇଁ ସଂକ୍ରାନ୍ତିଠାରୁ ଭଲ ଦିନ ନାହିଁ।

## କଥାଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠାରୁ

- ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ମହାଭାରତର ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ, ଶାନ୍ତି ପର୍ବ ଓ ଅନୁଶାସନ ପର୍ବରୁ। - ଭଗୀରଥ ଓ ଗଙ୍ଗାବତରଣର କଥା ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡରୁ, ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ଏହି କଥା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଣାନ୍ତି। ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ସାଗରରେ ମିଶିବାକୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସହ ଯୋଡ଼ିବା ଲୋକ ପରମ୍ପରାର ମାନ୍ୟତା। - ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ଓ ଶନି ଦେବଙ୍କ କଥା ଲୋକ ପରମ୍ପରାର କଥା, କୌଣସି ପୁରାଣରୁ ନୁହେଁ। - ଆମେ ତିନୋଟି କଥା ନିଜ ଶବ୍ଦରେ କହିଛୁ।

## ସ୍ରୋତ

- ମହାଭାରତ, ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ, ଶାନ୍ତି ପର୍ବ ଓ ଅନୁଶାସନ ପର୍ବ (ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପତନ, ଶରଶଯ୍ୟା ଓ ଉତ୍ତରାୟଣର ପ୍ରତୀକ୍ଷା); ନିଜ ଶବ୍ଦରେ - ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ, ବାଲକାଣ୍ଡ (ସଗରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅଂଶୁମାନ, ଦିଲୀପ, ଭଗୀରଥ ଓ ଗଙ୍ଗାବତରଣ); ନିଜ ଶବ୍ଦରେ - ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ଓ ଶନି ଦେବଙ୍କ ଲୋକକଥା, ଯେପରି ଘରେ ଘରେ କୁହାଯାଏ - DharmikVibes ସତ୍ୟାପିତ ପର୍ବ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର (DivineAI), ୨୨ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୬ ରେ ଦେଖାଯାଇଛି: ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଶୁକ୍ରବାର ୧୫ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୭

*ପରିବାର ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁସାରେ କଥାର ରୂପ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ସନ୍ଦେହ ଥିଲେ ନିଜ ବଡ଼ମାନଙ୍କ ଓ କୁଳ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ମାନନ୍ତୁ।*

More

Cite this page: DharmikVibes (2026). "ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତିର କଥା: ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପ୍ରତୀକ୍ଷା, ଭଗୀରଥ ଓ ଗଙ୍ଗାସାଗର, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/makar-sankranti-kathas-odia