
Article
ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ: ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸੂਰਜ ਅਰਘ, ਪੂਜਨ ਤੇ ਦਾਨ, ਕਦਮ ਦਰ ਕਦਮ
ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 15 ਜਨਵਰੀ 2027: ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਸੌਖੀ ਪੂਜਾ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ, ਖਿਚੜੀ ਦਾ ਭੋਗ ਅਤੇ ਤਿਲ-ਗੁੜ ਦਾ ਦਾਨ
ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 15 ਜਨਵਰੀ 2027 ਨੂੰ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਸੌਖੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਹੈ: ਸਮੱਗਰੀ, ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਲੋਟੇ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਘ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਾਪ, ਆਦਿਤਯ ਹ੍ਰਿਦਯ ਸਤੋਤਰ, ਖਿਚੜੀ ਅਤੇ ਤਿਲ-ਗੁੜ ਦਾ ਭੋਗ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ। ਨਾਲ ਹੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਰਮ ਵਿਕਲਪ।
ਇਸ ਸਾਲ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 15 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਇਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੈ: ਸਵੇਰ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨ, ਅਤੇ ਦਾਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸੌਖੀ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
## ਪੂਜਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ
- ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਲੋਟਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਜਲ - ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਜਾਂ ਰੋਲੀ, ਅਕਸ਼ਤ (ਸਾਬਤ ਚੌਲ), ਲਾਲ ਫੁੱਲ - ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਚਿੱਟੇ ਤਿਲ, ਅਤੇ ਗੁੜ - ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਪ ਜਾਂ ਅਗਰਬੱਤੀ - ਭੋਗ ਲਈ ਖਿਚੜੀ, ਤਿਲ-ਗੁੜ ਦੇ ਲੱਡੂ ਅਤੇ ਫਲ - ਦਾਨ ਲਈ ਤਿਲ, ਗੁੜ, ਚੌਲ, ਦਾਲ, ਘਿਓ, ਕੰਬਲ ਜਾਂ ਗਰਮ ਕੱਪੜੇ, ਜੋ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਦੇ ਸਕੋ
## ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਕਦਮ ਦਰ ਕਦਮ
1. ਇਸ਼ਨਾਨ: ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠੋ। ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੋ ਤਾਂ ਨਹਾਉਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਤਿਲ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਗੰਗਾ ਜਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ। ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੋ। 2. ਸੰਕਲਪ: ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਲ, ਅਕਸ਼ਤ ਅਤੇ ਤਿਲ ਲੈ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪ ਕਰੋ ਕਿ ਅੱਜ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰੋਗੇ। 3. ਅਰਘ ਦੀ ਤਿਆਰੀ: ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਲੋਟੇ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭਰੋ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰੋਲੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਅਕਸ਼ਤ, ਇੱਕ ਲਾਲ ਫੁੱਲ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਤਿਲ ਅਤੇ ਗੁੜ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਟੁਕੜਾ ਪਾਓ। 4. ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ: ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ। ਲੋਟੇ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਚੁੱਕੋ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਲ ਦੀ ਧਾਰ ਡਿੱਗਣ ਦਿਓ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡਿੱਗਦੀ ਧਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਘ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ "ॐ ਸੂਰਯਾਯ ਨਮਃ" ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ। ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਾ ਦੇਖੋ। ਅਰਘ ਦਾ ਜਲ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਡਿੱਗੇ ਜਿੱਥੇ ਪੈਰ ਨਾ ਪੈਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਗਮਲੇ ਜਾਂ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ। 5. ਪਰਿਕਰਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ: ਅਰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਘੁੰਮ ਕੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੋ। 6. ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ: ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ ਲਓ, ਹਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਮ: "ॐ ਮਿਤ੍ਰਾਯ ਨਮਃ, ॐ ਰਵਯੇ ਨਮਃ, ॐ ਸੂਰਯਾਯ ਨਮਃ, ॐ ਭਾਨਵੇ ਨਮਃ, ॐ ਖਗਾਯ ਨਮਃ, ॐ ਪੂਸ਼ਣੇ ਨਮਃ, ॐ ਹਿਰਣਯਗਰਭਾਯ ਨਮਃ, ॐ ਮਰੀਚਯੇ ਨਮਃ, ॐ ਆਦਿਤਯਾਯ ਨਮਃ, ॐ ਸਵਿਤ੍ਰੇ ਨਮਃ, ॐ ਅਰਕਾਯ ਨਮਃ, ॐ ਭਾਸਕਰਾਯ ਨਮਃ।" ਜੋ ਕਰ ਸਕਣ, ਉਹ ਹਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੂਰਜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। 7. ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨ: ਘਰ ਦੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਧੂਪ ਜਗਾਓ। ਸੂਰਜ ਦੇਵ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵ ਨੂੰ ਚੰਦਨ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਤਿਲ ਅਰਪਣ ਕਰੋ। 8. ਸਤੋਤਰ ਪਾਠ: ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਆਦਿਤਯ ਹ੍ਰਿਦਯ ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਇਹ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਗਸਤਯ ਮੁਨੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਗਿਆਰਾਂ ਵਾਰ ਜਾਪ ਕਰੋ। 9. ਭੋਗ: ਖਿਚੜੀ, ਤਿਲ-ਗੁੜ ਦੇ ਲੱਡੂ ਅਤੇ ਫਲ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਓ। 10. ਦਾਨ: ਦਾਨ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਿਓ। ਇਸ ਦਿਨ ਤਿਲ, ਗੁੜ, ਖਿਚੜੀ ਅਤੇ ਕੰਬਲ ਦਾ ਦਾਨ ਖ਼ਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 11. ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ: ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਖਿਚੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਖਾਓ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤਿਲ-ਗੁੜ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਓ।
## ਦਾਨ ਬਾਰੇ
ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਦਾਨ ਕਈ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਦਿਓ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਦਿਓ ਜੋ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੰਮ ਆਵੇ। ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਗਰਮ ਕੱਪੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੰਮ ਦਾ ਦਾਨ ਹਨ।
## ਪੁੰਨ ਕਾਲ
ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਰਾਸ਼ੀ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ, ਅਰਘ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਦੇਖੋ।
## ਨਰਮ ਵਿਕਲਪ
- ਬਜ਼ੁਰਗ, ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕ: ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾ ਕਰੋ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ। - ਜੋ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਅਰਘ ਨਾ ਦੇ ਸਕਣ: ਬੈਠ ਕੇ ਜਾਂ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਅਰਘ ਦਿਓ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ ਲਓ। - ਜੋ ਸੂਰਜ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ: ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੋ। ਭਾਵ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੈ। - ਸ਼ੂਗਰ ਵਿੱਚ: ਤਿਲ-ਗੁੜ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈ ਘੱਟ ਲਓ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨੋ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਇਲਾਜ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ।
## ਸਰੋਤ
- ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ, ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ: ਆਦਿਤਯ ਹ੍ਰਿਦਯ ਸਤੋਤਰ (ਅਗਸਤਯ ਮੁਨੀ ਦਾ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼) - ਸੂਰਜ ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ - ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸੂਰਜ ਅਰਘ, ਖਿਚੜੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੀਤ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੈ - DharmikVibes ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਤਿਉਹਾਰ ਕੈਲੰਡਰ (DivineAI), 22 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ: ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 15 ਜਨਵਰੀ 2027
*ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੀਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨੋ।*
Cite this page: DharmikVibes (2026). "ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ: ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸੂਰਜ ਅਰਘ, ਪੂਜਨ ਤੇ ਦਾਨ, ਕਦਮ ਦਰ ਕਦਮ". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/makar-sankranti-puja-vidhi-punjabi
Loading · लोड हो रहा है
Slow connection. Still loading… Reload
कनेक्शन धीमा है, अभी भी लोड हो रहा है। फिर से लोड करें