Article

ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ: ਅਰਥ, ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਈਏ

ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ: ਅਰਥ, ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਈਏ

ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 15 ਜਨਵਰੀ 2027: ਸੂਰਜ ਦਾ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਉੱਤਰਾਇਣ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਤਿਲ-ਗੁੜ ਅਤੇ ਖਿਚੜੀ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਰਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ

ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 15 ਜਨਵਰੀ 2027 ਨੂੰ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਇਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਿਲ-ਗੁੜ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਤੱਕ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਅਸਾਮ ਤੱਕ ਇਹ ਪਰਬ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

By
DharmikVibes
Language
pa
Length
4 min
Category
How-to › Festival guides

The article

ਇਸ ਸਾਲ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 15 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਤਿਥੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਪਰਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸਾਲ 14 ਜਾਂ 15 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਅਰਥ

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਜਾਣਾ। ਸੂਰਜ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਧਨੁ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਉੱਤਰਾਇਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵ

ਪੰਚਾਂਗ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉੱਤਰਾਇਣ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੱਲਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉੱਤਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ (8.24) ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਤਰਾਇਣ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਾ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰਾਇਣ ਆਉਣ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗੀ।

ਪਰੰਪਰਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸ਼ਨੀ ਦੇਵ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦਾ ਦਿਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਇਸ ਦਿਨ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ

- ਇਸ਼ਨਾਨ: ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਨਰਮਦਾ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਮਾਘ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਦੀ ਤੱਕ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ, ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਗੰਗਾਜਲ ਅਤੇ ਤਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। - ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ: ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਲੋਟੇ ਨਾਲ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। - ਦਾਨ: ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਦਾਨ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਲ, ਗੁੜ, ਖਿਚੜੀ, ਚੌਲ, ਦਾਲ, ਘਿਓ, ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਗਰਮ ਕੱਪੜੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। - ਤਿਲ ਅਤੇ ਗੁੜ: ਸਰਦੀ ਦੇ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਅਤੇ ਗੁੜ ਦੇ ਲੱਡੂ, ਗਜਕ, ਰੇਵੜੀ ਅਤੇ ਚਿੱਕੀ ਬਣਦੇ ਅਤੇ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। - ਖਿਚੜੀ: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਬ ਖਿਚੜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਚੌਲ ਅਤੇ ਮਾਂਹ ਦੀ ਦਾਲ ਦੀ ਖਿਚੜੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਚੂੜਾ-ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਤਿਲਕੁਟ ਖਾਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। - ਪਤੰਗ: ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਤਰਾਇਣ ਦਾ ਪਰਬ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਅਸਮਾਨ ਪਤੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਬ, ਅਨੇਕ ਨਾਮ

- ਪੰਜਾਬ: ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਲੋਹੜੀ ਬਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਦਿਨ ਮਾਘੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। - ਗੁਜਰਾਤ: ਉੱਤਰਾਇਣ, ਪਤੰਗਾਂ ਦਾ ਪਰਬ। - ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ: ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤਿਲਗੁੜ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤਿਲ਼ਗੁਲ਼ ਘ੍ਯਾ, ਗੋਡ ਗੋਡ ਬੋਲਾ", ਯਾਨੀ ਤਿਲ-ਗੁੜ ਲਵੋ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ-ਮਿੱਠਾ ਬੋਲੋ। - ਕਰਨਾਟਕ: ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿਲ, ਗੁੜ, ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਏੱਲੁ-ਬੇੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। - ਤਮਿਲਨਾਡੂ: ਇਹ ਥਾਈ ਪੋਂਗਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਚੌਲ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਗੁੜ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। - ਅਸਾਮ: ਮਾਘ ਬਿਹੂ ਜਾਂ ਭੋਗਾਲੀ ਬਿਹੂ, ਫ਼ਸਲ ਅਤੇ ਭੋਜ ਦਾ ਪਰਬ। - ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ: ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਰੰਗੋਲੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਉਤਸਵ।

ਨਾਮ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਵ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ: ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰਿਤੱਗਤਾ, ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ, ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਸ ਵੰਡਣਾ।

## ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਪਰਬ ਤੋਂ ਕੀ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ

ਵੱਡੇ-ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪਰਬ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੰਮੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਮਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੰਗਿਆਈ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿਲ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁੜ ਮਿੱਠਾ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ

- ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਾਲ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ੀ ਬਦਲਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਦੇਖੋ। - ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ। ਭੀੜ ਵਾਲੇ ਘਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੀ ਰੱਖੋ। - ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਕੱਚ ਵਾਲੀ ਡੋਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੋ।

## ਸਰੋਤ

- ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 8.24 (ਉੱਤਰਾਇਣ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ) - ਮਹਾਭਾਰਤ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਰਵ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਰਵ (ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਉੱਤਰਾਇਣ ਤੱਕ ਰੁਕਣਾ); ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ - ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਉੱਤਰਾਇਣ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪਰੰਪਰਾ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਰੀਤਾਂ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ - DharmikVibes ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਤਿਉਹਾਰ ਕੈਲੰਡਰ (DivineAI), 22 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ: ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 15 ਜਨਵਰੀ 2027

*ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੀਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨੋ।*

More

Cite this page: DharmikVibes (2026). "ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ: ਅਰਥ, ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਈਏ". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/makar-sankranti-punjabi