
Article
મંગળવાર વ્રત કથા: હનુમાનજીએ આપેલું બાળક મંગળ
મંગળવારે હનુમાનજીનું વ્રત: લોક પરંપરાની કથા, સરળ વિધિ અને ઉપવાસના કોમળ વિકલ્પો
મંગળવારે ઘણા ઘરોમાં હનુમાનજીનું વ્રત રાખવામાં આવે છે. આ પાના પર મંગળવાર વ્રતની એ લોક કથા છે જે ઘરોમાં સંભળાવવામાં આવે છે: એક બ્રાહ્મણી જેણે ભોગ ધરાવ્યા વિના ભોજન ન કરવાનો નિયમ પાળ્યો, હનુમાનજીએ તેને પુત્ર આપ્યો, અને કેવી રીતે તેના પતિના મનની શંકા દૂર થઈ. સાથે મંગળવારની સરળ પૂજા-વિધિ, આરતીનું નામ, અને જેઓ પૂરો ઉપવાસ રાખી શકતા નથી તેમના માટે કોમળ વિકલ્પો.
મંગળવારનો દિવસ ઘણા ઘરોમાં હનુમાનજીનો દિવસ છે. આ દિવસે લોકો હનુમાન મંદિરે જાય છે, હનુમાન ચાલીસા વાંચે છે, અને ઘણા લોકો એકવીસ કે એકતાલીસ મંગળવારના વ્રતનો સંકલ્પ લે છે. અહીં મંગળવાર વ્રતની એ કથા છે જે ઘરે-ઘરે સંભળાવવામાં આવે છે. આ કોઈ પુરાણમાંથી નથી, લોક પરંપરામાંથી આવે છે, અને અમે તેને અમારા શબ્દોમાં, સરળ રીતે લખી છે.
## કથા
એક ગામમાં એક બ્રાહ્મણ દંપતી રહેતું હતું. ઘરમાં બધું જ હતું, પણ કોઈ સંતાન નહોતું. બ્રાહ્મણ હનુમાનજીની આરાધના કરવા વનમાં ગયા, અને ત્યાં એક ઝાડ નીચે બેસીને તેમની પાસે પુત્રની પ્રાર્થના કરવા લાગ્યા.
ઘરે બ્રાહ્મણી દર મંગળવારે હનુમાનજીનું વ્રત રાખતી. તેનો નિયમ હતો કે મંગળવારે તે પહેલાં હનુમાનજીને ભોગ ધરાવશે, અને ત્યાર પછી જ પોતે ભોજન કરશે.
એક મંગળવારે કોઈ કારણસર તે ભોજન બનાવી ન શકી, અને ભોગ ધરાવી ન શકી. તેણે મનમાં નક્કી કર્યું, "હવે આવતા મંગળવારે ભોગ ધરાવીને જ અન્ન ગ્રહણ કરીશ." છ દિવસ તે ભૂખી-તરસી રહી, અને સાતમા દિવસે, મંગળવારે, તે નબળાઈથી બેભાન થઈને પડી ગઈ.
તેની લગન જોઈને હનુમાનજી પ્રગટ થયા. તેમણે તેને ઉઠાડી અને કહ્યું, "હું તારાથી પ્રસન્ન છું. હું તને એક સુંદર બાળક આપું છું, જે તારી ઘણી સેવા કરશે." આટલું કહીને તેમણે તેને એક બાળક આપ્યું અને અંતર્ધાન થઈ ગયા. બ્રાહ્મણીએ બાળકનું નામ મંગળ રાખ્યું.
થોડા સમય પછી બ્રાહ્મણ ઘરે પાછા આવ્યા. ઘરમાં એક બાળકને રમતું જોઈને તેમણે પૂછ્યું કે આ કોણ છે. બ્રાહ્મણીએ બધી વાત કહી, પણ બ્રાહ્મણને વિશ્વાસ ન બેઠો. તેમના મનમાં શંકા ઘર કરી ગઈ.
એક દિવસ બ્રાહ્મણ પાણી ભરવા કૂવા પર ગયા, અને મંગળને પણ સાથે લઈ ગયા. શંકામાં ડૂબેલા તેઓ તેને ત્યાં જ કૂવા પાસે એકલો મૂકીને પાછા આવી ગયા. બ્રાહ્મણ ઘરે પહોંચ્યા ત્યારે બ્રાહ્મણીએ પૂછ્યું, "મંગળ ક્યાં છે?" બ્રાહ્મણ કંઈ કહે તે પહેલાં મંગળ હસતો હસતો પાછળ-પાછળ ઘરે આવી પહોંચ્યો. બ્રાહ્મણ આ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
એ જ રાત્રે હનુમાનજીએ બ્રાહ્મણને સ્વપ્નમાં દર્શન આપ્યાં અને કહ્યું, "આ બાળક મેં જ તમારી પત્નીના વ્રતથી પ્રસન્ન થઈને આપ્યું છે." સવારે ઊઠીને બ્રાહ્મણે પોતાની પત્ની પાસે ક્ષમા માગી. એ દિવસથી બંને સાથે મળીને દર મંગળવારે વ્રત રાખવા લાગ્યાં, અને મંગળ સાથે તેમનું ઘર આનંદથી ભરાઈ ગયું.
## પરિવાર આમાંથી શું લે છે
વડીલો આ કથામાં બે વાતો બતાવે છે. પહેલી, બ્રાહ્મણીની લગન: તેનો નિયમ નાનો હતો, પણ તેણે તેને મનથી પાળ્યો. બીજી, શંકાનું દૂર થવું: જ્યારે બ્રાહ્મણે સત્ય જોયું, ત્યારે તેમણે પોતાની ભૂલ માની અને ક્ષમા માગી. આજના ઘરોમાં તેનો અર્થ એ પણ છે કે ભક્તિ સાથે ઘરમાં ભરોસો પણ જરૂરી છે.
## કથા ક્યાંની છે
- આ મંગળવાર વ્રતની લોક કથા છે, જે ઉત્તર ભારતના ઘરોમાં મૌખિક પરંપરાથી ચાલી આવે છે. જુદાં-જુદાં ઘરોમાં પાત્રોનાં નામ અને નાની વાતો બદલાય છે. - આ જ કથા કોઈ પુરાણમાં આ રૂપે મળતી નથી. મંગળવારે હનુમાનજીની પૂજા પરંપરાની માન્યતા છે. - છ દિવસ ભૂખ્યા રહેવું કથાનો ભાગ છે, કોઈ નિયમ નથી. આજે કોઈએ એવું ન કરવું.
## મંગળવાર વ્રતની સરળ વિધિ
1. સવારે સ્નાન કરો, સ્વચ્છ કપડાં પહેરો, અને મનમાં વ્રતનો સંકલ્પ લો. 2. હનુમાનજીની પૂજા કરો. તેમની મૂર્તિ કે તસવીર સામે દીવો પ્રગટાવો, લાલ ફૂલ, સિંદૂર અને અક્ષત અર્પણ કરો. 3. નામ લો. હનુમાન ચાલીસા વાંચો, અથવા "શ્રી રામ જય રામ જય જય રામ"નો જપ કરો. હનુમાનજીને રામ-નામ સૌથી પ્રિય મનાય છે. 4. કથા વાંચો કે સાંભળો. 5. ભોગ અને આરતી: ગોળ-ચણા કે બુંદીનો ભોગ ધરાવો, આરતી કરો અને પ્રસાદ વહેંચો. 6. ભોજન: ઘણા ઘરોમાં દિવસમાં એક વાર, પૂજા પછી, સાદું ભોજન લેવાય છે, અને ઘણા લોકો તે દિવસે મીઠું લેતા નથી. પોતાના ઘરની રીત પ્રમાણે કરો.
## આરતી
મંગળવારની પૂજાના અંતે હનુમાનજીની આરતી "આરતી કીજૈ હનુમાન લલા કી" ગવાય છે. જે ઘરની જે આરતી હોય, એ જ ગાઓ.
## જો પૂરું વ્રત ન રાખી શકો
- વડીલો: ઉપવાસ જરૂરી નથી. ફળ, દૂધ કે હળવું ભોજન લો, અને હનુમાન ચાલીસા અને કથામાં સામેલ થાઓ. - ગર્ભાવસ્થામાં: ઉપવાસ ન રાખો. સમયસર ભોજન કરો; ચાલીસા, કથા અને નામ-જપથી વ્રતનો ભાવ રાખો. - ડાયાબિટીસ હોય તો: લાંબા સમય સુધી ભૂખ્યા ન રહો, અને મીઠા વગરના દિવસ પહેલાં ડૉક્ટરને પૂછી લો. દવા ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે જ લો. ડૉક્ટરે આપેલી દવા લેવાથી વ્રત તૂટતું નથી. - કોઈ પણ અસ્વસ્થ હોય, કે નિયમિત દવા લેતા હોય: પહેલાં પોતાના ડૉક્ટર સાથે વાત કરો. - હનુમાનજી આગળ એક દીવો અને સાચા મનથી રામ-નામ પણ પૂરી પૂજા છે.
આ પરંપરાની માહિતી છે, ડૉક્ટરી સલાહ નથી.
## સ્રોત
- મંગળવાર વ્રતની લોક કથા, ઉત્તર ભારતની ઘરેલુ મૌખિક પરંપરા; અમારા શબ્દોમાં, કોઈ પુસ્તિકામાંથી ઉદ્ધરણ વિના
*રીતો પરિવાર અને પ્રદેશ પ્રમાણે જુદી હોય છે. શંકા હોય તો પોતાના વડીલો, પોતાના કુળ પુરોહિત અને પોતાના ડૉક્ટરની વાત માનો.*
Cite this page: DharmikVibes (2026). "મંગળવાર વ્રત કથા: હનુમાનજીએ આપેલું બાળક મંગળ". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/mangalvar-vrat-katha-mangal-the-child-hanuman-gave-gujarati
Loading · लोड हो रहा है
Slow connection. Still loading… Reload
कनेक्शन धीमा है, अभी भी लोड हो रहा है। फिर से लोड करें