Article

ਮੰਗਲਵਾਰ ਵਰਤ ਕਥਾ: ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਬਾਲਕ ਮੰਗਲ

ਮੰਗਲਵਾਰ ਵਰਤ ਕਥਾ: ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਬਾਲਕ ਮੰਗਲ

ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਵਰਤ: ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਸਰਲ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਕੋਮਲ ਬਦਲ

ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਵਰਤ ਦੀ ਉਹ ਲੋਕ ਕਥਾ ਹੈ ਜੋ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭੋਗ ਲਗਾਏ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨੇਮ ਨਿਭਾਇਆ, ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਦੂਰ ਹੋਇਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੀ ਸਰਲ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ, ਆਰਤੀ ਦਾ ਨਾਮ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਮਲ ਬਦਲ ਜੋ ਪੂਰਾ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ।

By
DharmikVibes
Language
pa
Length
4 min
Category
How-to › Vrat planning & kathas

The article

ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਲੋਕ ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਨੂਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਲੋਕ ਇੱਕੀ ਜਾਂ ਇਕਤਾਲੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਵਰਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਵਰਤ ਦੀ ਉਹ ਕਥਾ ਹੈ ਜੋ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਰਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

## ਕਥਾ

ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

ਘਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਹਰ ਮੰਗਲਵਾਰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਨੇਮ ਸੀ ਕਿ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇਗੀ।

ਇੱਕ ਮੰਗਲਵਾਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੀ, ਅਤੇ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਠਾਣ ਲਿਆ, "ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਭੋਗ ਲਗਾ ਕੇ ਹੀ ਅੰਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਾਂਗੀ।" ਛੇ ਦਿਨ ਉਹ ਭੁੱਖੀ-ਪਿਆਸੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ, ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ, ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

ਉਸ ਦੀ ਲਗਨ ਦੇਖ ਕੇ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਬਾਲਕ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ।" ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਗਏ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਬਾਲਕ ਦਾ ਨਾਮ ਮੰਗਲ ਰੱਖਿਆ।

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਮੁੜੇ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਬੈਠ ਗਿਆ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਖੂਹ 'ਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ। ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖੂਹ ਕੋਲ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਆਏ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੰਗਲ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ, ਮੰਗਲ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।

ਉਸੇ ਰਾਤ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਬਾਲਕ ਮੈਂ ਹੀ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵਰਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਹਰ ਮੰਗਲਵਾਰ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

## ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ

ਵੱਡੇ ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਦੀ ਲਗਨ: ਉਸ ਦਾ ਨੇਮ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ। ਦੂਜੀ, ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਦੂਰ ਹੋਣਾ: ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

## ਕਥਾ ਕਿੱਥੋਂ ਦੀ ਹੈ

- ਇਹ ਮੰਗਲਵਾਰ ਵਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। - ਇਹੀ ਕਥਾ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। - ਛੇ ਦਿਨ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣਾ ਕਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਨੇਮ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰੇ।

## ਮੰਗਲਵਾਰ ਵਰਤ ਦੀ ਸਰਲ ਵਿਧੀ

1. ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ, ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੋ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਓ। 2. ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ, ਲਾਲ ਫੁੱਲ, ਸਿੰਦੂਰ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਤ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। 3. ਨਾਮ ਲਓ। ਹਨੂਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ "ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜਯ ਰਾਮ ਜਯ ਜਯ ਰਾਮ" ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਮ-ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 4. ਕਥਾ ਪੜ੍ਹੋ ਜਾਂ ਸੁਣੋ। 5. ਭੋਗ ਅਤੇ ਆਰਤੀ: ਗੁੜ-ਛੋਲੇ ਜਾਂ ਬੂੰਦੀ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਓ, ਆਰਤੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵੰਡੋ। 6. ਭੋਜਨ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਲੋਕ ਉਸ ਦਿਨ ਲੂਣ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਰੀਤ ਮੰਨੋ।

## ਆਰਤੀ

ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ "ਆਰਤੀ ਕੀਜੈ ਹਨੂਮਾਨ ਲਲਾ ਕੀ" ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਦੀ ਜੋ ਆਰਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਗਾਓ।

## ਜੇ ਪੂਰਾ ਵਰਤ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੋ

- ਬਜ਼ੁਰਗ: ਉਪਵਾਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਫਲ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਹਲਕਾ ਭੋਜਨ ਲਓ, ਅਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਅਤੇ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ। - ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ: ਉਪਵਾਸ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਭੋਜਨ ਕਰੋ; ਚਾਲੀਸਾ, ਕਥਾ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਜਾਪ ਨਾਲ ਵਰਤ ਦਾ ਭਾਵ ਰੱਖੋ। - ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ: ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭੁੱਖੇ ਨਾ ਰਹੋ, ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਲੂਣ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲਓ। ਦਵਾਈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਲਓ। ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ। - ਕੋਈ ਵੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਦਵਾਈ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ: ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ। - ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਮ-ਨਾਮ ਵੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਹੈ।

ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ।

## ਸਰੋਤ

- ਮੰਗਲਵਾਰ ਵਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਕਥਾ, ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ; ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਿਕਾ ਤੋਂ ਹਵਾਲੇ ਦੇ

*ਰੀਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋ।*

More

Cite this page: DharmikVibes (2026). "ਮੰਗਲਵਾਰ ਵਰਤ ਕਥਾ: ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਬਾਲਕ ਮੰਗਲ". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/mangalvar-vrat-katha-mangal-the-child-hanuman-gave-punjabi