
Article
मोक्षदा एकादशी व्रत कथा: राजा वैखानस आणि त्यांच्या पित्याची मुक्ती
मार्गशीर्ष शुक्ल एकादशी, रविवार २० डिसेंबर २०२६, गीता जयंतीचा दिवस: कथा, सोपी पद्धत आणि उपवासाचे सौम्य पर्याय
या वर्षी मोक्षदा एकादशी रविवार २० डिसेंबर रोजी आहे, आणि हाच गीता जयंतीचा दिवस आहे. या पानावर मोक्षदा एकादशीची ती कथा आहे जी परंपरेत ब्रह्माण्ड पुराणातील एकादशी माहात्म्यातून सांगितली जाते: राजा वैखानस, ज्यांनी स्वप्नात आपल्या पित्याला कष्टात पाहिले, पर्वत मुनींचा उपदेश, आणि व्रताच्या पुण्याने पित्याची मुक्ती. सोबत एकादशीची सोपी पद्धत, गीता पाठ, आरतीचे नाव, आणि ज्यांना पूर्ण उपवास करता येत नाही त्यांच्यासाठी सौम्य पर्याय.
या वर्षी मोक्षदा एकादशी रविवार २० डिसेंबर रोजी आहे. ही मार्गशीर्ष महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील एकादशी आहे. परंपरेत हीच ती तिथी आहे ज्या दिवशी कुरुक्षेत्रात भगवान कृष्णांनी अर्जुनाला भगवद्गीतेचा उपदेश दिला होता, म्हणून याच दिवशी गीता जयंती साजरी केली जाते. गीतेत भगवान म्हणतातही की महिन्यांमध्ये मी मार्गशीर्ष आहे (गीता १०.३५). दक्षिण भारतात या वर्षी हाच दिवस वैकुंठ एकादशी म्हणूनही साजरा केला जात आहे. इथे मोक्षदा एकादशीची ती कथा आहे जी परंपरेत ब्रह्माण्ड पुराणातील एकादशी माहात्म्यातून सांगितली जाते, जिथे भगवान कृष्ण युधिष्ठिराला प्रत्येक एकादशीचे महत्त्व सांगतात. आम्ही ती मूळ कथेच्या जवळ आणि सोप्या शब्दांत ठेवली आहे.
## कथा
फार पूर्वी चंपक नावाच्या एका सुंदर नगरात वैखानस नावाचे राजा राज्य करत होते. ते आपल्या प्रजेचे पालन आपल्या मुलांप्रमाणे करत होते, आणि त्यांच्या राज्यात वेद जाणणारे अनेक ब्राह्मण राहत होते.
एका रात्री राजाने स्वप्नात पाहिले की त्यांचे वडील नरकात कष्ट भोगत आहेत, आणि त्यांना म्हणत आहेत, "पुत्रा, मला या कष्टातून बाहेर काढ." राजाला जाग आली, आणि त्यांचे मन खूप अस्वस्थ झाले.
सकाळी त्यांनी ब्राह्मणांना बोलावून स्वप्न सांगितले आणि म्हणाले, "ज्या पुत्राच्या हयातीत पिता कष्टात असतील, त्याच्या राज्यपाटाचा काय उपयोग? मला काहीतरी उपाय सांगा." ब्राह्मण म्हणाले, "राजन, जवळच पर्वत नावाच्या एका मुनींचा आश्रम आहे. ते भूत, भविष्य आणि वर्तमान सर्व जाणतात. तुम्ही त्यांच्याकडे जा."
राजा आश्रमात पोहोचले आणि मुनींना प्रणाम करून आपली व्यथा सांगितली. पर्वत मुनींनी डोळे मिटून ध्यान केले, आणि मग म्हणाले, "राजन, तुझ्या पित्याने मागील जन्मी आपल्या पत्नीवर मोठा अन्याय केला होता. त्याच कर्माचे फळ ते भोगत आहेत."
राजाने हात जोडून विचारले, "मुनिवर, त्यांच्या मुक्तीचा काही मार्ग आहे का?" मुनी म्हणाले, "मार्गशीर्षाच्या शुक्ल पक्षात जी एकादशी येते, तिला मोक्षदा म्हणतात. तू आपल्या परिवारासह विधिपूर्वक हे व्रत कर, आणि त्याचे पुण्य आपल्या पित्याला अर्पण कर. त्याने त्यांची मुक्ती होईल."
राजा आपल्या महालात परतले. एकादशी आल्यावर त्यांनी आपली राणी, मुले आणि परिवारासह श्रद्धेने व्रत केले, भगवान विष्णूंची पूजा केली, आणि रात्रभर त्यांचे नाम घेतले. दुसऱ्या दिवशी, द्वादशीला, त्यांनी व्रताचे पुण्य आपल्या पित्याला अर्पण केले.
त्याच क्षणी आकाशातून फुलांचा वर्षाव झाला. राजाचे वडील कष्टातून मुक्त होऊन दिव्य रूपात स्वर्गाकडे जाताना दिसले. त्यांनी राजाला आशीर्वाद दिला, "पुत्रा, तुझे कल्याण होवो."
कथेच्या शेवटी भगवान कृष्ण युधिष्ठिराला सांगतात की मोक्षदा एकादशीचे व्रत करणाऱ्याला आणि तिची कथा ऐकणाऱ्याला मोठे पुण्य मिळते.
## कुटुंब यातून काय घेते
मोठी माणसे या कथेत राजा वैखानस यांचे प्रेम दाखवतात: राज्यपाट असूनही, जोपर्यंत वडील कष्टात होते, तोपर्यंत त्यांचे मन शांत झाले नाही. आणि हेही की व्रत एकट्याचे नसून संपूर्ण परिवाराचे होऊ शकते, आणि त्याचे पुण्य आपल्या प्रियजनांसाठी अर्पण करता येते. गीता जयंतीसोबत आल्यामुळे हा दिवस गीतेचा एखादा अध्याय परिवारासह वाचण्याचाही दिवस आहे.
## कथा कुठून आहे
- ही कथा एकादशी माहात्म्याच्या परंपरेत ब्रह्माण्ड पुराणातून सांगितली जाते, जिथे भगवान कृष्ण युधिष्ठिराला मार्गशीर्ष शुक्ल एकादशीचे महत्त्व सांगतात. आम्ही ती आपल्या शब्दांत लिहिली आहे. - मार्गशीर्ष शुक्ल एकादशीला गीतेच्या उपदेशाचा दिवस मानणे ही परंपरेची मान्यता आहे. "महिन्यांमध्ये मी मार्गशीर्ष आहे" हा भगवद्गीतेच्या दहाव्या अध्यायातील पस्तिसावा श्लोक आहे. - तारीख: रविवार २० डिसेंबर २०२६, DharmikVibes च्या तपासलेल्या सण कॅलेंडरनुसार.
## एकादशी व्रताची सोपी पद्धत
1. दशमीच्या संध्याकाळी (शनिवार १९ डिसेंबर) साधे सात्त्विक भोजन घ्या, आणि मनात दुसऱ्या दिवशीच्या व्रताचा संकल्प ठेवा. 2. एकादशीच्या सकाळी स्नान करा, आणि भगवान विष्णू किंवा श्रीकृष्णांसमोर व्रताचा संकल्प करा. 3. पूजा करा. दिवा लावा, तुळशीची पाने, पिवळी फुले, फळे आणि पंचामृत अर्पण करा. "ॐ नमो भगवते वासुदेवाय" चा जप करा. 4. गीता पाठ: गीता जयंतीच्या दिवशी गीतेचा एखादा अध्याय वाचा किंवा ऐका. अनेक घरांत बारावा किंवा पंधरावा अध्याय वाचला जातो, कारण ते लहान आहेत. 5. कथा वाचा किंवा ऐका, आणि आरती करा. 6. भोजन: एकादशीला भात खाल्ला जात नाही. अनेक लोक फळे, दूध, साबुदाणा किंवा कुट्टू असा फराळ घेतात; काही लोक निर्जल व्रत करतात. आपल्या घरची रीत पाळा. 7. पारण: दुसऱ्या दिवशी सकाळी, सोमवार २१ डिसेंबर रोजी, द्वादशीत व्रत सोडा. आपल्या शहराची पारणाची वेळ आपल्या पंचांगात पाहून घ्या.
## आरती
एकादशीच्या पूजेच्या शेवटी भगवान विष्णूंची आरती "ॐ जय जगदीश हरे" गायली जाते, आणि अनेक घरांत एकादशी मातेची आरती "ॐ जय एकादशी माता" ही सुद्धा. ज्या घरची जी आरती असेल, तीच गावी.
## पूर्ण व्रत करता न आल्यास
- ज्येष्ठ व्यक्ती: निर्जल व्रत करू नका. फळे, दूध आणि फराळ घ्या, पाणी पीत राहा, आणि पूजा, गीता पाठ व कथेत सहभागी व्हा. - गर्भावस्थेत: उपवास करू नका. वेळेवर पूर्ण जेवण घ्या, हवे असेल तर त्या दिवशी भात टाळा, आणि गीता पाठ व कथेतून व्रताचा भाव ठेवा. - मधुमेह असल्यास: निर्जल व्रत करू नका, आणि बराच वेळ उपाशी राहू नका. साबुदाणा आणि बटाटा यांसारखा फराळ साखर वाढवू शकतो, म्हणून डॉक्टरांना विचारूनच खा. औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच घ्या. डॉक्टरांनी दिलेले औषध घेतल्याने व्रत मोडत नाही. - कोणीही आजारी असल्यास, किंवा नियमित औषध घेत असल्यास: आधी आपल्या डॉक्टरांशी बोला. - परंपरा स्वतःच सांगते की ज्याला उपवास करता येत नाही, त्याने भगवंताचे नाम घ्यावे आणि कथा ऐकावी. भावच मुख्य आहे.
ही परंपरेची माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही.
## स्रोत
- ब्रह्माण्ड पुराण, एकादशी माहात्म्य (मार्गशीर्ष शुक्ल, मोक्षदा एकादशी), परंपरेत सांगितल्याप्रमाणे; आपल्या शब्दांत, उद्धरणाशिवाय - श्रीमद्भगवद्गीता १०.३५ ("महिन्यांमध्ये मी मार्गशीर्ष आहे") - DharmikVibes चे तपासलेले सण कॅलेंडर (DivineAI), २१ नोव्हेंबर २०२६ रोजी पाहिले: गीता जयंती / मोक्षदा एकादशी, रविवार २० डिसेंबर २०२६
*रीती परिवार आणि प्रदेशानुसार वेगवेगळ्या असतात. शंका असल्यास आपल्या मोठ्यांचे, आपल्या कुल पुरोहितांचे आणि आपल्या डॉक्टरांचे म्हणणे ऐका.*
Cite this page: DharmikVibes (2026). "मोक्षदा एकादशी व्रत कथा: राजा वैखानस आणि त्यांच्या पित्याची मुक्ती". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/mokshada-ekadashi-vrat-katha-marathi
Loading · लोड हो रहा है
Slow connection. Still loading… Reload
कनेक्शन धीमा है, अभी भी लोड हो रहा है। फिर से लोड करें