Article

रविवार व्रत कथा: म्हातारीची श्रद्धा आणि सूर्य देवाची गाय

रविवार व्रत कथा: म्हातारीची श्रद्धा आणि सूर्य देवाची गाय

रविवारी सूर्य देवाचे व्रत: लोकपरंपरेतील कथा, अर्घ्याची सोपी पद्धत आणि उपवासाचे सौम्य पर्याय

रविवारी अनेक घरांमध्ये सूर्य देवाचे व्रत केले जाते आणि त्यांना अर्घ्य दिले जाते. या पानावर रविवार व्रताची ती लोककथा आहे जी घराघरांत सांगितली जाते: दर रविवारी अंगण सारवून सूर्य देवाला नैवेद्य दाखवणारी एक म्हातारी, शेजारणीचा मत्सर, सूर्य देवाने दिलेली गाय, आणि एका राजाने खरे कसे ओळखले. सोबत अर्घ्याची सोपी पद्धत, आरतीचे नाव, आणि ज्यांना पूर्ण उपवास करता येत नाही त्यांच्यासाठी सौम्य पर्याय.

By
DharmikVibes
Language
mr
Length
4 min
Category
How-to › Vrat planning & kathas

The article

रविवार हा सूर्य देवाचा दिवस आहे, जे रोज सकाळी न थांबता उगवतात आणि सर्वांना प्रकाश देतात. या दिवशी अनेक जण सूर्योदयाच्या वेळी तांब्याच्या लोट्याने अर्घ्य देतात, आणि अनेक जण रविवारचे व्रत करतात. सूर्याची उपासना खूप जुनी आहे; ऋग्वेदातही सूर्याची स्तुती करणारी सूक्ते आहेत. येथे रविवार व्रताची ती कथा आहे जी उत्तर भारतातील घरांमध्ये सांगितली जाते. ही कोणत्याही पुराणातील नाही, तर लोकपरंपरेतून आलेली आहे, आणि आम्ही ती आमच्या शब्दांत, सोप्या पद्धतीने लिहिली आहे.

## कथा

एका गावात एक म्हातारी राहत होती. तिचा नियम होता की दर रविवारी सकाळी स्नान करून ती आपले अंगण शेणाने सारवत असे, मग स्वयंपाक करून सूर्य देवाला नैवेद्य दाखवत असे, आणि त्यानंतरच स्वतः जेवत असे. तिच्याकडे स्वतःची गाय नव्हती, म्हणून ती शेजारणीच्या गायीचे शेण आणत असे.

तिच्या श्रद्धेमुळे तिच्या घरात कशाचीही कमतरता नव्हती. हे पाहून शेजारणीला मत्सर वाटू लागला. एका शनिवारी रात्री तिने आपली गाय घराच्या आत बांधून ठेवली, म्हणजे म्हातारीला शेण मिळू नये.

रविवारी सकाळी म्हातारीला शेण मिळाले नाही. ती अंगण सारवू शकली नाही, म्हणून तिने ना स्वयंपाक केला, ना नैवेद्य दाखवला. तिने सगळा दिवस उपाशी राहून घालवला, आणि रात्री उपाशीच झोपली.

रात्री सूर्य देवाने तिला स्वप्नात दर्शन दिले आणि विचारले की आज तिने नैवेद्य का दाखवला नाही. म्हातारीने सगळी हकिकत सांगितली. सूर्य देव म्हणाले, "आई, मी तुझ्या श्रद्धेने प्रसन्न आहे. मी तुला एक गाय आणि एक वासरू देतो." सकाळी जाग आली, तेव्हा तिच्या अंगणात एक सुंदर गाय आणि वासरू बांधलेले होते. आणि त्या गायीचे शेण सोन्याचे होते.

शेजारणीने हे पाहिले, तेव्हा तिचा मत्सर आणखी वाढला. ती रोज सकाळी लवकर उठून सोन्याचे शेण उचलून नेत असे, आणि त्याच्या जागी आपल्या गायीचे शेण ठेवून जात असे. साध्याभोळ्या म्हातारीला काहीच कळले नाही.

सूर्य देवांनी हे पाहिले. एका संध्याकाळी त्यांनी जोराचे वादळ आणले. म्हातारीने आपल्या गायीला वादळापासून वाचवण्यासाठी आत बांधले. दुसऱ्या दिवशी सकाळी तिने स्वतःच्या डोळ्यांनी सोन्याचे शेण पाहिले, आणि त्यानंतर ती गायीला नेहमी आतच बांधू लागली.

आता शेजारणीने जाऊन राजाला सांगितले की म्हातारीकडे अशी एक गाय आहे जी सोन्याचे शेण देते, आणि अशी गाय राजाकडे असायला हवी. राजाने शिपाई पाठवून गाय मागवून घेतली. म्हातारी खूप दुःखी झाली, आणि तिने सूर्य देवाला प्रार्थना केली.

महालात त्या गायीने सोन्याचे शेण देणे बंद केले, आणि सगळा महाल अस्ताव्यस्त झाला. त्याच रात्री सूर्य देवांनी राजाला स्वप्नात सांगितले, "ही गाय त्या म्हातारीच्या श्रद्धेचे फळ आहे. ती परत कर." राजाने सकाळीच गाय आदराने म्हातारीला परत केली, तिची क्षमा मागितली, आणि शेजारणीला तिच्या कपटाबद्दल शिक्षा केली. मग राजाने संपूर्ण राज्यात रविवारचे व्रत करण्याची दवंडी पिटवली.

## कुटुंबे यातून काय घेतात

मोठी माणसे या कथेत म्हातारीचा साधेपणा दाखवतात: तिचा नियम लहान होता, पण पक्का होता, आणि तिने कधी कोणाकडे तक्रार केली नाही. आणि हेही की मत्सराने कोणाचे सुख हिरावून घेता येत नाही. सूर्य देव सर्वांना सारखाच प्रकाश देतात; जो त्यांना श्रद्धेने स्मरतो, त्याचे मनही उजळलेले राहते.

## कथा कुठली आहे

- ही रविवार व्रताची लोककथा आहे, जी उत्तर भारतातील घरांमध्ये मौखिक परंपरेने चालत आली आहे. वेगवेगळ्या घरांत यात लहानसहान फरक आढळतात. - ही कथा कोणत्याही पुराणात या रूपात आढळत नाही. सूर्याची उपासना वैदिक काळापासून चालत आली आहे, जसे ऋग्वेदाच्या पहिल्या मंडलातील पन्नासावे सूक्त.

## रविवार व्रताची सोपी पद्धत

1. सूर्योदयापूर्वी उठा, स्नान करा, आणि मनात व्रताचा संकल्प करा. 2. सूर्य देवाला अर्घ्य द्या. तांब्याच्या लोट्यात पाणी घ्या, त्यात थोडे कुंकू किंवा रक्तचंदन, लाल फूल आणि अक्षता घाला, आणि उगवत्या सूर्याकडे तोंड करून हळूहळू पाणी अर्पण करा. सूर्याकडे थेट डोळे रोखून पाहू नका. 3. नाम घ्या. "ॐ सूर्याय नमः" किंवा "ॐ घृणि सूर्याय नमः" याचा जप करा. 4. कथा वाचा किंवा ऐका, आणि आरती करा. 5. भोजन: अनेक घरांमध्ये दिवसातून एकदा, सूर्यास्तापूर्वी, साधे जेवण घेतले जाते, आणि अनेक जण त्या दिवशी मीठ आणि तेल घेत नाहीत. आपल्या घरची रीत पाळा.

## आरती

रविवारच्या पूजेच्या शेवटी सूर्य देवाची आरती "ॐ जय सूर्य भगवान" गायली जाते. ज्या घरात जी आरती असेल, तीच म्हणा.

## पूर्ण व्रत करता न आल्यास

- ज्येष्ठ व्यक्ती: उपवास आवश्यक नाही. अर्घ्य बसूनही देता येते, किंवा दुसऱ्याच्या हाताने. फळे, दूध किंवा हलके जेवण घ्या. - गर्भावस्थेत: उपवास करू नका. वेळेवर जेवण करा; सकाळचे अर्घ्य आणि कथा पुरेसे आहेत. - मधुमेह असल्यास: जास्त वेळ उपाशी राहू नका, आणि मीठ न घेण्याच्या दिवसापूर्वी डॉक्टरांना विचारा. औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच घ्या. डॉक्टरांनी दिलेले औषध घेतल्याने व्रत मोडत नाही. - कोणीही आजारी असेल, किंवा नियमित औषध घेत असेल: आधी आपल्या डॉक्टरांशी बोला. - खिडकीतून उगवत्या सूर्याला नमस्कार करणे हीसुद्धा पूर्ण पूजा आहे. भावच मुख्य आहे.

ही परंपरेची माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही.

## स्रोत

- रविवार व्रताची लोककथा, उत्तर भारतातील घरगुती मौखिक परंपरा; आमच्या शब्दांत, कोणत्याही पुस्तिकेतील उतारा न घेता - ऋग्वेद 1.50, सूर्याची स्तुती (पार्श्वभूमीसाठी)

*रीती कुटुंबानुसार आणि प्रदेशानुसार वेगळ्या असतात. शंका असल्यास आपल्या मोठ्यांचे, आपल्या कुलपुरोहितांचे आणि आपल्या डॉक्टरांचे ऐका.*

More

Cite this page: DharmikVibes (2026). "रविवार व्रत कथा: म्हातारीची श्रद्धा आणि सूर्य देवाची गाय". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/ravivar-vrat-katha-marathi