Article

शुक्रवार संतोषी माता व्रत कथा: धाकट्या सुनेची श्रद्धा

शुक्रवार संतोषी माता व्रत कथा: धाकट्या सुनेची श्रद्धा

शुक्रवारी संतोषी मातेचे व्रत: लोकपरंपरेतील कथा, गूळ-हरभऱ्याची सोपी पद्धत आणि उपवासाचे मृदू पर्याय

शुक्रवारी अनेक घरांमध्ये संतोषी मातेचे व्रत केले जाते, गूळ आणि हरभऱ्याच्या नैवेद्यासह. या पानावर ती लोककथा आहे जी घरांमध्ये सांगितली जाते: घरातल्या सर्वांत धाकट्या मुलाची बायको, जिने कठीण दिवसांत मातेचे व्रत केले, तिच्या पतीचे परदेशाहून परत येणे, आणि उद्यापनाच्या दिवशी झालेली एक चूक व तिची सुधारणा. सोबत सोपी पद्धत, आंबट न खाण्याचा नियम, आरतीचे नाव, आणि पूर्ण उपवास न करू शकणाऱ्यांसाठी मृदू पर्याय.

By
DharmikVibes
Language
mr
Length
4 min
Category
How-to › Vrat planning & kathas

The article

शुक्रवारी अनेक घरांमध्ये संतोषी मातेचे व्रत केले जाते. संतोषी, म्हणजे संतोष देणारी माता. परंपरेत तिला गणेशाची कन्या मानले जाते. तिचे व्रत साधेपणाचे व्रत आहे: नैवेद्यात गूळ आणि भाजलेले हरभरे, आणि त्या दिवशी आंबट पदार्थ वर्ज्य. अनेक जण सोळा शुक्रवारांचा संकल्प करतात, आणि शेवटी उद्यापन करतात. येथे ती कथा आहे जी या व्रतासोबत घरांमध्ये सांगितली जाते. ही कुठल्या पुराणातील नाही, उत्तर भारतातील लोकपरंपरेतून आलेली आहे, आणि आम्ही ती आमच्या शब्दांत, सोप्या पद्धतीने लिहिली आहे.

## कथा

एका म्हातारीला सात मुलगे होते. सहा मुलगे कमवायचे, सर्वांत धाकटा काहीच कमवत नसे. आई मोठ्या मुलांना प्रेमाने जेवू घालायची, आणि धाकट्यासाठी त्यांच्या ताटातले उरलेले ठेवायची. ही गोष्ट धाकट्या मुलाला त्याच्या बायकोने सांगितली, तेव्हा त्याचे मन खूप दुखावले. त्याने ठरवले की तो परदेशी जाऊन कमवेल. जाताना त्याने पत्नीला आठवण म्हणून आपली अंगठी दिली.

परदेशात त्याला एका शेठजींकडे काम मिळाले. तो कष्टाळू आणि प्रामाणिक होता, म्हणून काही काळातच शेठजींनी त्याला आपल्या कामात भागीदार करून घेतले. कामात बुडून गेल्यामुळे त्याला घराची आठवण राहिली नाही.

घरी धाकट्या सुनेचे दिवस कठीण होते. तिच्याकडून घरातली सगळी कामे करून घेतली जात, आणि जेवायला शिळेपाके मिळे. एके दिवशी जंगलातून लाकडे आणताना तिने काही स्त्रियांना संतोषी मातेचे व्रत करताना पाहिले. तिने त्यांना पद्धत विचारली. त्यांनी सांगितले: शुक्रवारी गूळ आणि हरभऱ्याचा नैवेद्य दाखव, कथा ऐक, त्या दिवशी आंबट खाऊ नकोस, आणि मनोकामना पूर्ण झाल्यावर उद्यापन कर.

धाकट्या सुनेने त्याच शुक्रवारपासून व्रत सुरू केले. थोडे-थोडे पैसे साठवून ती गूळ-हरभरे आणत असे, आणि श्रद्धेने कथा ऐकत असे. मातेच्या कृपेने परदेशात तिच्या पतीला घराची आठवण झाली. आधी त्याचे पत्र आणि पैसे आले, आणि मग काही काळाने तो स्वतः खूप धन घेऊन घरी परतला. त्याने आपल्या पत्नीची अवस्था पाहिली, तेव्हा तिला वेगळ्या घरात सन्मानाने ठेवले.

आता धाकट्या सुनेने उद्यापनाची तयारी केली. तिने जावांच्या मुलांना जेवायला बोलावले. जावांच्या मनात मत्सर होता. त्यांनी मुलांना शिकवून ठेवले की जेवणानंतर आंबट मागा. मुलांनी आंबट मागितले, आणि सुनेने नकार दिला, तेव्हा त्यांनी पैसे मागितले आणि त्या पैशांनी चिंच खाल्ली. उद्यापनाचा नियम मोडला.

त्याच दिवशी तिच्या पतीवर खोटा आरोप ठेवला गेला, आणि राजाचे सैनिक त्याला पकडून घेऊन गेले. सुनेला समजले की आपल्याकडून चूक झाली आहे. ती मंदिरात जाऊन मातेची क्षमा मागू लागली: "माते, माझ्याकडून नकळत चूक झाली. मी पुन्हा नियमाने उद्यापन करीन."

माता प्रसन्न झाली. तिचा पती निर्दोष सिद्ध होऊन घरी परतला. पुढच्या शुक्रवारी सुनेने पूर्ण नियमाने पुन्हा उद्यापन केले, आणि या वेळी कोणालाही आंबट दिले नाही. तिच्या घरात सुख आणि संतोष भरून गेला, आणि काही काळाने तिच्या घरी एका मुलाचा जन्म झाला. हळूहळू कुटुंबातील सर्व जण संतोषी मातेचे व्रत करू लागले.

## कुटुंबे यातून काय घेतात

वडीलधारी माणसे या कथेत धाकट्या सुनेचा धीर दाखवून देतात: कठीण दिवसांतही तिने तक्रारीऐवजी श्रद्धा निवडली. आणि चूक झाल्यावर तिने ना कोणाला दोष दिला, ना व्रत सोडले, उलट क्षमा मागून पुन्हा नीट केले. संतोषी मातेचे नावच संतोष आहे, आणि कथाही हेच शिकवते.

## कथा कुठली आहे

- ही संतोषी मातेच्या शुक्रवार व्रताची लोककथा आहे, उत्तर भारतातील घरगुती परंपरेतील. हे व्रत विसाव्या शतकात खूप वेगाने घरोघरी पोहोचले, आणि त्याची कथा वेगवेगळ्या घरांमध्ये थोड्या फरकाने सांगितली जाते. - ही कथा कुठल्याही पुराणात आढळत नाही. संतोषी मातेला गणेशाची कन्या मानणे हीदेखील लोकपरंपरेतील मान्यता आहे.

## शुक्रवार व्रताची सोपी पद्धत

1. सकाळी स्नान करा आणि मनात संकल्प करा; अनेक जण सोळा शुक्रवारांचा संकल्प करतात. 2. पूजेची जागा तयार करा. संतोषी मातेचा फोटो ठेवा, समोर पाण्याने भरलेला कलश ठेवा, आणि त्यावर गूळ व हरभऱ्यांनी भरलेली वाटी ठेवा. 3. दिवा लावा, फुले आणि अक्षता वाहा, आणि गूळ-हरभऱ्याचा नैवेद्य दाखवा. 4. कथा वाचा किंवा ऐका, हातात थोडा गूळ-हरभरा घेऊन. 5. आरती करा, गूळ-हरभऱ्याचा प्रसाद वाटा, आणि कलशातले पाणी घरात शिंपडा. 6. आंबट वर्ज्य: त्या दिवशी व्रत करणारा, आणि परंपरेत घरातले लोकही, आंबट पदार्थ खात नाहीत, जसे चिंच, लिंबू, लोणचे किंवा दही. दिवसातून एकदा साधे जेवण घेतले जाते. 7. उद्यापन: सोळा शुक्रवार पूर्ण झाल्यावर आठ बालकांना जेवू घातले जाते, आणि त्या दिवशीही आंबट काहीही वाढले जात नाही. आपल्या घरची रीत पाळा.

## आरती

शुक्रवारच्या पूजेच्या शेवटी संतोषी मातेची आरती "जय संतोषी माता" गायली जाते. ज्या घरची जी आरती असेल, तीच गावी.

## पूर्ण व्रत करता न आल्यास

- ज्येष्ठ: उपवास आवश्यक नाही. फळे, दूध किंवा हलके जेवण घ्या; आंबट वर्ज्य करण्याचा नियम हवा असेल तर पाळा, आणि पूजा व कथेत सहभागी व्हा. - गर्भावस्थेत: उपवास करू नका. वेळेवर जेवण करा; पूजा, कथा आणि गूळ-हरभऱ्याचा नैवेद्य हेच पुरेसे आहेत. - मधुमेह असल्यास: दीर्घ काळ उपाशी राहू नका, आणि गुळाचा प्रसाद डॉक्टरांना विचारून, अगदी थोडासाच घ्या. औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच घ्या. डॉक्टरांनी दिलेले औषध घेतल्याने व्रत मोडत नाही. - कोणीही आजारी असेल, किंवा नियमित औषध घेत असेल तर: आधी आपल्या डॉक्टरांशी बोला. डॉक्टरांनी दही किंवा लिंबू यांसारखी एखादी गोष्ट सांगितली असेल, तर ती घेणे म्हणजे व्रत मोडणे नव्हे. - मातेसमोर एक दिवा आणि थोडा गूळ-हरभरा हीदेखील पूर्ण पूजा आहे. भावच मुख्य आहे.

ही परंपरेची माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही.

## स्रोत

- संतोषी मातेच्या शुक्रवार व्रताची लोककथा, उत्तर भारतातील घरगुती मौखिक परंपरा; आमच्या शब्दांत, कुठल्याही पुस्तिका, चित्रपट किंवा गाण्यातील उतारा न घेता

*रीती कुटुंब आणि प्रदेशानुसार वेगळ्या असतात. शंका असल्यास आपल्या वडीलधाऱ्यांचे, आपल्या कुलपुरोहितांचे आणि आपल्या डॉक्टरांचे म्हणणे ऐका.*

More

Cite this page: DharmikVibes (2026). "शुक्रवार संतोषी माता व्रत कथा: धाकट्या सुनेची श्रद्धा". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/shukravar-santoshi-mata-vrat-katha-marathi