Article

ଶୁକ୍ରବାର ସନ୍ତୋଷୀ ମାତା ବ୍ରତ କଥା: ସାନ ବୋହୂର ଶ୍ରଦ୍ଧା

ଶୁକ୍ରବାର ସନ୍ତୋଷୀ ମାତା ବ୍ରତ କଥା: ସାନ ବୋହୂର ଶ୍ରଦ୍ଧା

ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କ ବ୍ରତ: ଲୋକ ପରମ୍ପରାର କଥା, ଗୁଡ଼-ଚଣାର ସରଳ ବିଧି ଏବଂ ଉପବାସର କୋମଳ ବିକଳ୍ପ

ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ଅନେକ ଘରେ ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କ ବ୍ରତ ରଖାଯାଏ, ଗୁଡ଼ ଓ ଚଣାର ଭୋଗ ସହିତ। ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ସେହି ଲୋକ କଥା ଅଛି ଯାହା ଘରେ ଘରେ ଶୁଣାଯାଏ: ଘରର ସବୁଠାରୁ ସାନ ପୁଅର ବୋହୂ, ଯିଏ କଠିନ ଦିନରେ ମାଆଙ୍କ ବ୍ରତ ରଖିଥିଲା, ତା'ର ସ୍ୱାମୀର ପରଦେଶରୁ ଫେରିବା, ଏବଂ ଉଦ୍ୟାପନ ଦିନ ହୋଇଥିବା ଏକ ଭୁଲ ଓ ତା'ର ସୁଧାର। ସାଙ୍ଗେ ସରଳ ବିଧି, ଖଟା ନ ଖାଇବା ନିୟମ, ଆରତୀର ନାମ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପୂରା ଉପବାସ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୋମଳ ବିକଳ୍ପ।

By
DharmikVibes
Language
or
Length
4 min
Category
How-to › Vrat planning & kathas

The article

ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ଅନେକ ଘରେ ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କ ବ୍ରତ ରଖାଯାଏ। ସନ୍ତୋଷୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ସନ୍ତୋଷ ଦେଉଥିବା ମାଆ। ପରମ୍ପରାରେ ତାଙ୍କୁ ଗଣେଶଙ୍କ କନ୍ୟା ବୋଲି ମାନାଯାଏ। ତାଙ୍କ ବ୍ରତ ସରଳତାର ବ୍ରତ: ଭୋଗରେ ଗୁଡ଼ ଓ ଭାଜା ଚଣା, ଏବଂ ସେଦିନ ଖଟାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା। ଅନେକ ଲୋକ ଷୋହଳ ଶୁକ୍ରବାରର ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଉଦ୍ୟାପନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ସେହି କଥା ଅଛି ଯାହା ଏହି ବ୍ରତ ସହିତ ଘରେ ଘରେ ଶୁଣାଯାଏ। ଏହା କୌଣସି ପୁରାଣରୁ ନୁହେଁ, ଉତ୍ତର ଭାରତର ଲୋକ ପରମ୍ପରାରୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ଆମେ ଏହାକୁ ନିଜ ଭାଷାରେ, ସରଳ ଢଙ୍ଗରେ ଲେଖିଛୁ।

## କଥା

ଜଣେ ବୁଢ଼ୀର ସାତ ପୁଅ ଥିଲେ। ଛଅ ପୁଅ ରୋଜଗାର କରୁଥିଲେ, ସବୁଠାରୁ ସାନ ଜଣେ କିଛି ରୋଜଗାର କରୁନଥିଲା। ମାଆ ବଡ଼ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଖୁଆଉଥିଲେ, ଏବଂ ସାନ ପୁଅ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ଥାଳିରେ ବଳିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ରଖି ଦେଉଥିଲେ। ସାନ ପୁଅକୁ ଏ କଥା ତା'ର ପତ୍ନୀ କହିଲା, ତେଣୁ ତା'ର ମନ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲା। ସେ ସ୍ଥିର କଲା ଯେ ସେ ପରଦେଶ ଯାଇ ରୋଜଗାର କରିବ। ଯିବା ବେଳେ ସେ ପତ୍ନୀକୁ ନିଜର ମୁଦି ସ୍ମୃତିଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଦେଲା।

ପରଦେଶରେ ତାକୁ ଜଣେ ସେଠଙ୍କ ଘରେ କାମ ମିଳିଲା। ସେ ପରିଶ୍ରମୀ ଓ ଇମାନଦାର ଥିଲା, ତେଣୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେଠ ତାକୁ ନିଜ କାରବାରରେ ଅଂଶୀଦାର କରିନେଲେ। କାମରେ ଡୁବି ସେ ଘର କଥା ଭୁଲିଗଲା।

ଘରେ ସାନ ବୋହୂର ଦିନ କଠିନ ଥିଲା। ତା' ଦ୍ୱାରା ଘରର ସବୁ କାମ କରାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଖାଇବାକୁ ଶୁଖିଲା ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା। ଦିନେ ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ ଆଣିବା ବେଳେ ସେ କେତେଜଣ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କ ବ୍ରତ କରୁଥିବା ଦେଖିଲା। ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଧି ପଚାରିଲା। ସେମାନେ କହିଲେ: ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ଗୁଡ଼ ଓ ଚଣାର ଭୋଗ ଲଗାଅ, କଥା ଶୁଣ, ସେଦିନ ଖଟା ଖାଅନାହିଁ, ଏବଂ ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେଲେ ଉଦ୍ୟାପନ କର।

ସାନ ବୋହୂ ସେହି ଶୁକ୍ରବାରରୁ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲା। ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ପଇସା ଜମାଇ ସେ ଗୁଡ଼-ଚଣା ଆଣୁଥିଲା, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କଥା ଶୁଣୁଥିଲା। ମାଆଙ୍କ କୃପାରୁ ପରଦେଶରେ ତା'ର ସ୍ୱାମୀକୁ ଘର କଥା ମନେ ପଡ଼ିଲା। ପ୍ରଥମେ ତା'ର ଚିଠି ଓ ପଇସା ଆସିଲା, ଏବଂ ତା'ପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ନିଜେ ବହୁତ ଧନ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଲା। ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀର ଅବସ୍ଥା ଦେଖିଲା, ତେଣୁ ତାକୁ ଅଲଗା ଘରେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ରଖିଲା।

ଏବେ ସାନ ବୋହୂ ଉଦ୍ୟାପନର ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲା। ସେ ଜାଆମାନଙ୍କ ପିଲାଙ୍କୁ ଭୋଜନକୁ ଡାକିଲା। ଜାଆମାନଙ୍କ ମନରେ ଈର୍ଷା ଥିଲା। ସେମାନେ ପିଲାଙ୍କୁ ଶିଖାଇ ଦେଲେ ଯେ ଭୋଜନ ପରେ ଖଟା ମାଗିବ। ପିଲାମାନେ ଖଟା ମାଗିଲେ, ଏବଂ ବୋହୂ ମନା କଲାରୁ, ପଇସା ମାଗିଲେ ଏବଂ ସେହି ପଇସାରେ ତେନ୍ତୁଳି କିଣି ଖାଇଲେ। ଉଦ୍ୟାପନର ନିୟମ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।

ସେହି ଦିନ ତା'ର ସ୍ୱାମୀ ଉପରେ ଏକ ମିଛ ଅଭିଯୋଗ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ସିପାହୀ ତାକୁ ଧରିନେଇ ଗଲେ। ବୋହୂ ବୁଝିଗଲା ଯେ ତା'ଠାରୁ ଭୁଲ ହୋଇଛି। ସେ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ କ୍ଷମା ମାଗିବାକୁ ଲାଗିଲା: "ମାଆ, ମୋ ଠାରୁ ଅଜାଣତରେ ଭୁଲ ହୋଇଗଲା। ମୁଁ ପୁଣି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଉଦ୍ୟାପନ କରିବି।"

ମାତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତା'ର ସ୍ୱାମୀ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇ ଘରକୁ ଫେରିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶୁକ୍ରବାର ବୋହୂ ପୂରା ନିୟମରେ ପୁଣି ଉଦ୍ୟାପନ କଲା, ଏବଂ ଏଥର କାହାକୁ ଖଟା ଦେଲା ନାହିଁ। ତା'ର ଘରେ ସୁଖ ଓ ସନ୍ତୋଷ ଭରିଗଲା, ଏବଂ କିଛି ସମୟ ପରେ ତା'ର ଘରେ ଏକ ପୁଅର ଜନ୍ମ ହେଲା। ଧୀରେ ଧୀରେ ପରିବାରର ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କ ବ୍ରତ ରଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

## ପରିବାର ଏଥିରୁ କ'ଣ ନିଅନ୍ତି

ବଡ଼ମାନେ ଏହି କଥାରେ ସାନ ବୋହୂର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତି: କଠିନ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଭିଯୋଗ ବଦଳରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ବାଛିଲା। ଏବଂ ଭୁଲ ହୋଇଗଲେ ସେ ନା କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେଲା, ନା ବ୍ରତ ଛାଡ଼ିଲା, ବରଂ କ୍ଷମା ମାଗି ପୁଣି ଠିକ୍ କଲା। ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କ ନାମ ହିଁ ସନ୍ତୋଷ, ଏବଂ କଥା ମଧ୍ୟ ଏହା ହିଁ ଶିଖାଏ।

## କଥା କେଉଁଠୁ ଆସିଛି

- ଏହା ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କ ଶୁକ୍ରବାର ବ୍ରତର ଲୋକ କଥା, ଉତ୍ତର ଭାରତର ଘରୋଇ ପରମ୍ପରାରୁ। ଏହି ବ୍ରତ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବହୁତ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘରେ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲା, ଏବଂ ଏହାର କଥା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଘରେ ଅଳ୍ପ ପାର୍ଥକ୍ୟ ସହିତ ଶୁଣାଯାଏ। - ଏହି କଥା କୌଣସି ପୁରାଣରେ ମିଳେ ନାହିଁ। ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କୁ ଗଣେଶଙ୍କ କନ୍ୟା ମାନିବା ମଧ୍ୟ ଲୋକ ପରମ୍ପରାର ମାନ୍ୟତା।

## ଶୁକ୍ରବାର ବ୍ରତର ସରଳ ବିଧି

1. ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ମନରେ ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତୁ; ଅନେକ ଲୋକ ଷୋହଳ ଶୁକ୍ରବାରର ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତି। 2. ପୂଜା ସ୍ଥାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କ ଛବି ରଖନ୍ତୁ, ସାମ୍ନାରେ ଜଳ ଭରା କଳସ ରଖନ୍ତୁ, ଏବଂ ତା' ଉପରେ ଗୁଡ଼ ଓ ଚଣା ଭରା ବାଟି ରଖନ୍ତୁ। 3. ଦୀପ ଜଳାନ୍ତୁ, ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଗୁଡ଼-ଚଣାର ଭୋଗ ଲଗାନ୍ତୁ। 4. କଥା ପଢ଼ନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତୁ, ହାତରେ ଟିକେ ଗୁଡ଼-ଚଣା ଧରି। 5. ଆରତୀ କରନ୍ତୁ, ଗୁଡ଼-ଚଣାର ପ୍ରସାଦ ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ, ଏବଂ କଳସର ଜଳ ଘରେ ଛିଞ୍ଚନ୍ତୁ। 6. ଖଟାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା: ସେଦିନ ବ୍ରତ ରଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଏବଂ ପରମ୍ପରାରେ ଘରର ଲୋକେ ମଧ୍ୟ, ଖଟା ଜିନିଷ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ତେନ୍ତୁଳି, ଲେମ୍ବୁ, ଆଚାର କିମ୍ବା ଦହି। ଦିନରେ ଥରେ ସାଦା ଭୋଜନ ନିଆଯାଏ। 7. ଉଦ୍ୟାପନ: ଷୋହଳ ଶୁକ୍ରବାର ପୂରା ହେଲେ ଆଠ ଜଣ ବାଳକଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଯାଏ, ଏବଂ ସେଦିନ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଖଟା ପରଷାଯାଏ ନାହିଁ। ନିଜ ଘରର ରୀତି ମାନନ୍ତୁ।

## ଆରତୀ

ଶୁକ୍ରବାର ପୂଜାର ଶେଷରେ ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କ ଆରତୀ "ଜୟ ସନ୍ତୋଷୀ ମାତା" ଗାନ କରାଯାଏ। ଯେଉଁ ଘରର ଯେଉଁ ଆରତୀ ହୋଇଥିବ, ସେହିଟି ଗାଆନ୍ତୁ।

## ଯଦି ପୂରା ବ୍ରତ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ

- ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି: ଉପବାସ ଜରୁରୀ ନୁହେଁ। ଫଳ, କ୍ଷୀର କିମ୍ବା ହାଲୁକା ଭୋଜନ ନିଅନ୍ତୁ; ଖଟାର ନିୟମ ଚାହିଁଲେ ରଖନ୍ତୁ, ଏବଂ ପୂଜା ଓ କଥାରେ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତୁ। - ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ: ଉପବାସ ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସମୟରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ; ପୂଜା, କଥା ଓ ଗୁଡ଼-ଚଣାର ଭୋଗ ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ। - ମଧୁମେହ ଥିଲେ: ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭୋକିଲା ରୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ଗୁଡ଼ର ପ୍ରସାଦ ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ପଚାରି, କେବଳ ଟିକେ ନିଅନ୍ତୁ। ଔଷଧ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅନୁସାରେ ହିଁ ନିଅନ୍ତୁ। ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଦିଆ ଔଷଧ ନେଲେ ବ୍ରତ ଭାଙ୍ଗେ ନାହିଁ। - କେହି ଅସୁସ୍ଥ ଥିଲେ, କିମ୍ବା ନିୟମିତ ଔଷଧ ନେଉଥିଲେ: ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତୁ। ଡାକ୍ତର ଦହି କିମ୍ବା ଲେମ୍ବୁ ଭଳି କୌଣସି ଜିନିଷ କହିଥିଲେ, ତାହା ନେବା ବ୍ରତ ଭାଙ୍ଗିବା ନୁହେଁ। - ମାଆଙ୍କ ଆଗରେ ଗୋଟିଏ ଦୀପ ଓ ଟିକେ ଗୁଡ଼-ଚଣା ମଧ୍ୟ ପୂରା ପୂଜା। ଭାବ ହିଁ ମୁଖ୍ୟ।

ଏହା ପରମ୍ପରାର ଜାଣକାରୀ, ଡାକ୍ତରୀ ପରାମର୍ଶ ନୁହେଁ।

## ସ୍ରୋତ

- ସନ୍ତୋଷୀ ମାତାଙ୍କ ଶୁକ୍ରବାର ବ୍ରତର ଲୋକ କଥା, ଉତ୍ତର ଭାରତର ଘରୋଇ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା; ନିଜ ଭାଷାରେ, କୌଣସି ପୁସ୍ତିକା, ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର କିମ୍ବା ଗୀତରୁ ଉଦ୍ଧୃତି ବିନା

*ରୀତି ପରିବାର ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ହୁଏ। ସନ୍ଦେହ ଥିଲେ ନିଜ ବଡ଼ମାନଙ୍କ, ନିଜ କୁଳ ପୁରୋହିତ ଏବଂ ନିଜ ଡାକ୍ତରଙ୍କ କଥା ମାନନ୍ତୁ।*

More

Cite this page: DharmikVibes (2026). "ଶୁକ୍ରବାର ସନ୍ତୋଷୀ ମାତା ବ୍ରତ କଥା: ସାନ ବୋହୂର ଶ୍ରଦ୍ଧା". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/shukravar-santoshi-mata-vrat-katha-odia