કરવા ચોથની વ્રત કથા: રાણી વીરાવતી અને સાત ભાઈ

કરવા ચોથની સાંજે સંભળાવવામાં આવતી કથા, આપણા પોતાના શબ્દોમાં, અને તે ગ્રંથમાંથી છે કે પરંપરામાંથી

કરવા ચોથ ૨૦૨૬ (ગુરુવાર ૨૯ ઓક્ટોબર)ની સાંજે સંભળાવવામાં આવતી વ્રત કથા: સાત ભાઈઓની એકલી બહેન વીરાવતી, પ્રેમમાં બતાવવામાં આવેલો ખોટો ચંદ્ર, અધૂરું રહી ગયેલું વ્રત, અને આખા વર્ષના ધૈર્યથી તેનું પૂર્ણ થવું. સાથે આ દિવસની બીજી કથાઓ: કરવા અને મગરમચ્છ, મહાભારતની સાવિત્રી-સત્યવાન કથા, અને દ્રૌપદી વાળો પ્રસંગ. કઈ કથા કયા ગ્રંથમાં છે અને કઈ પરંપરામાંથી, તે અલગથી જણાવવામાં આવ્યું છે, અને વ્રતની સંક્ષિપ્ત વિધિ પણ.

By
DharmikVibes
Language
gu
Category
How-to › Vrat planning & kathas

The article

કરવા ચોથની સાંજે સ્ત્રીઓ ઘેરામાં બેસીને એક કથા સાંભળે છે. સૌથી વધુ સંભળાતી કથા રાણી વીરાવતી અને તેમના સાત ભાઈઓની છે. અહીં તે કથા અમારા પોતાના શબ્દોમાં છે, ત્યારબાદ આ દિવસે કહેવાતી બીજી કથાઓ, અને એ પણ કે આમાંથી શું ગ્રંથમાંથી છે અને શું પરંપરામાંથી.

૨૦૨૬માં કરવા ચોથ ગુરુવાર ૨૯ ઓક્ટોબરના રોજ છે, નવી દિલ્હીના પંચાંગ અનુસાર અને કેન્દ્ર સરકારની રજાઓની યાદીમાં પણ. ચંદ્ર નીકળવાનો સમય શહેર મુજબ અલગ છે; તમારું સ્થાનિક પંચાંગ જુઓ.

કથા

ઘણા સમય પહેલા એક નગરમાં એક સાહુકાર રહેતો હતો. તેના સાત દીકરા હતા અને એક દીકરી, વીરાવતી. સાત ભાઈઓની એકલી બહેન હતી, તેથી ઘરમાં સૌની આંખનો તારો હતી. સમય આવતા તેના લગ્ન એક સારા ઘરમાં થયા.

લગ્ન પછી પહેલી કરવા ચોથ આવી. વીરાવતી તેના પિયર આવી હતી, અને તેણે તેની ભાભીઓ સાથે વ્રત રાખ્યું. સવારથી તેણે કંઈ ખાધું નહોતું, કે પાણી પીધું નહોતું. સાંજ થતા થતા તે થાકીને પીળી પડી ગઈ. ભાઈઓએ જોયું તો તેમનું મન ન માન્યું. તેમણે કહ્યું, "બહેન, થોડું ખાઈ લે." વીરાવતીએ માથું હલાવી દીધું: "ચંદ્ર જોઈને જ ખાઈશ."

ભાઈઓથી બહેનનું કષ્ટ જોવાયું નહીં. સૌથી નાનો ભાઈ બહાર ગયો, એક પીપળાના ઝાડ પર ચઢ્યો અને તેની ડાળીઓ પાછળ એક દીવો પ્રગટાવીને ચાળણીથી ઢાંકી દીધો. દૂરથી તે ઉગતા ચંદ્ર જેવો દેખાયો. ભાઈએ આવીને કહ્યું, "બહેન, ચંદ્ર નીકળી આવ્યો." વીરાવતી ધાબા પર ગઈ, ચાળણીથી તે રોશની જોઈ, અર્ઘ્ય આપ્યું, અને નીચે આવીને ભોજનનો પહેલો કોળિયો મોઢામાં મૂક્યો.

પહેલો કોળિયો લેતા જ તેને છીંક આવી. બીજા કોળિયામાં વાળ નીકળ્યો. ત્રીજો કોળિયો ઉપાડ્યો જ હતો કે સાસરેથી સંદેશ આવ્યો: તેના પતિની તબિયત અચાનક ખૂબ બગડી ગઈ છે. પરંપરાની કથામાં આ સંદેશ વધુ ગંભીર છે, અને કહે છે કે વીરાવતીએ પતિના પ્રાણ ફરીથી મેળવવાના હતા. અમે તેને અહીં કોમળતાથી કહીએ છીએ: પતિ ગંભીર રીતે અસ્વસ્થ હતો, અને વીરાવતીનું વ્રત અધૂરું રહી ગયું હતું.

તે રડતી રડતી સાસરે પહોંચી. કોઈએ તેને સાચું કહ્યું કે જે ચંદ્ર તેણે જોયો હતો, તે ચંદ્ર નહોતો. વીરાવતીએ પસ્તાવો કર્યો, પણ હાર ન માની. કેટલીક કથાઓમાં આ સમયે પાર્વતીજી તેને દર્શન આપે છે અને કહે છે કે શ્રદ્ધાથી વ્રત ફરીથી રાખો. કેટલીક કથાઓમાં ઇન્દ્રાણી તેને માર્ગ બતાવે છે. બંનેમાં સાર એક જ છે: વીરાવતીએ આખા વર્ષ દરમિયાન દરેક મહિનાની ચોથનું વ્રત પૂરી વિધિથી રાખ્યું, પતિની સેવા કરતી રહી, અને આવતી કરવા ચોથ પર સાચા ચંદ્રને અર્ઘ્ય આપીને વ્રત પૂરું કર્યું. કહે છે કે તે જ દિવસે તેનો પતિ પૂરી રીતે સ્વસ્થ થઈને બેઠો થયો, અને બંનેએ લાંબું અને સુખી જીવન જીવ્યું.

આ કથાનો સંદેશ કઠોર નથી. ભાઈઓએ પ્રેમથી જૂઠું બોલ્યા હતા, અને કથા તેમને દોષ આપતી નથી. કથા એ કહે છે કે સંકલ્પ પોતાનો હોય છે, અને તેને પૂરો કરવાની ધીરજ જ તેની શક્તિ છે. ઉતાવળમાં તૂટેલું વ્રત શ્રદ્ધાથી ફરી જોડાઈ જાય છે.

આ દિવસની બીજી કથાઓ

*કરવા અને મગરમચ્છ.* એક સ્ત્રી હતી જેનું નામ કરવા હતું. તેનો પતિ નદીમાં સ્નાન કરી રહ્યો હતો કે એક મગરમચ્છે તેને પકડી લીધો. કરવા દોડી અને તેણે કાચા સૂતરના દોરાથી મગરમચ્છને બાંધી દીધો. પછી તે યમરાજ પાસે ગઈ અને તેમની પ્રાર્થના કરી. તેના સતીત્વ અને સાહસની આગળ યમરાજે મગરમચ્છને યમલોક મોકલ્યો અને તેના પતિને જીવન પાછું આપ્યું. કહે છે કે ત્યારથી જ આ વ્રતનું નામ કરવા ચોથ પડ્યું. આ લોક-કથા છે.

*સાવિત્રી અને સત્યવાન.* આ કથા મહાભારતના વન પર્વમાં છે, જ્યાં ઋષિ માર્કંડેય યુધિષ્ઠિરને સંભળાવે છે. રાજકુમારી સાવિત્રીએ સત્યવાનને પસંદ કર્યા, એ જાણતા હોવા છતાં કે તેમના જીવનનું માત્ર એક જ વર્ષ બાકી છે. જ્યારે યમરાજ તેમને લેવા આવ્યા, સાવિત્રી તેમની પાછળ ચાલતી રહી, અને પોતાના વિવેક અને દ્રઢતાથી તેમણે પોતાના પતિનું જીવન પાછું માંગી લીધું. કરવા ચોથની સભાઓમાં આ કથા પણ સંભળાવવામાં આવે છે, જોકે તેનું પોતાનું વ્રત વટ સાવિત્રી છે.

*દ્રૌપદી અને શ્રીકૃષ્ણ.* વ્રતની પુસ્તિકાઓ કહે છે કે જ્યારે અર્જુન તપસ્યા માટે નીલગિરિ ગયા હતા અને દ્રૌપદી ચિંતિત હતા, ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે તેમને તે વ્રત જણાવ્યું જે ક્યારેક પાર્વતીજીએ શિવજી માટે રાખ્યું હતું. અમને આ પ્રસંગ મહાભારતમાં મળ્યો નથી.

શું ગ્રંથમાંથી છે, શું પરંપરામાંથી

- વીરાવતીની કથા મૌખિક પરંપરા છે, જે વ્રત-કથાની પુસ્તિકાઓમાં છપાય છે. તેનો કોઈ પુરાણ-સ્ત્રોત અમને મળ્યો નથી. - કરવા અને મગરમચ્છની કથા પણ લોક-પરંપરા છે. - સાવિત્રી-સત્યવાનની કથા મહાભારતમાં છે. - દ્રૌપદી વાળો પ્રસંગ પુસ્તિકાઓનો છે, ગ્રંથમાં મળ્યો નથી. - કાર્તિક કૃષ્ણ ચતુર્થીના આ દિવસને "કરક ચતુર્થી" પણ કહે છે. - આ કથા અહીં અમારા પોતાના શબ્દોમાં છે; કોઈ પુસ્તિકામાંથી કંઈ લેવામાં આવ્યું નથી.

વ્રત કેવી રીતે રાખવામાં આવે છે

1. સૂર્યોદય પહેલા સરગી, પછી સંકલ્પ. 2. દિવસભર વ્રત; પરંપરામાં નિર્જળા, પણ પાણી અને ફળ સાથે પણ પૂરું વ્રત છે. 3. સાંજે થાળી સજાવીને સ્ત્રીઓ ઘેરામાં બેસે છે અને આ કથા સાંભળે છે. 4. ચંદ્ર નીકળવા પર ચાળણીથી પહેલા ચંદ્ર, પછી પતિને જોવા, અને અર્ઘ્ય. 5. પતિના હાથથી પાણીનો પહેલો ઘૂંટ, પછી હળવો ખોરાક.

પૂરી વિધિ અમારી "કરવા ચોથ વ્રતની વિધિ" માર્ગદર્શિકામાં છે.

જો આ ન થઈ શકે…

- વ્રત નથી રાખી શકતી? કથા સાંભળવી, થાળી સજાવવી અને અર્ઘ્ય આપવો બધા માટે છે. પાણી અને ફળ લેતા પણ વ્રત પૂરું માનવામાં આવે છે. દવા સમય પર લો અને ડોક્ટરનું સાંભળો. - કથા સંભળાવનાર કોઈ નથી? આ પાનાને ઘેરામાં વાંચી લો, અથવા એક વ્યક્તિ વાંચે અને બાકીના સાંભળે. - પતિ યાત્રામાં છે અથવા તમે એકલા છો? કથા વાંચો, ચંદ્રને અર્ઘ્ય આપો, અને પાણીનો પહેલો ઘૂંટ કોઈ વડીલના હાથથી અથવા વિડિયો કોલ પર લો.

સ્ત્રોત

- વીરાવતીની કથા: મૌખિક પરંપરા, કોઈ લેખક કે તિથિ-સહિત સંસ્કરણ નથી; અહીં અમારા પોતાના શબ્દોમાં - મહાભારત, વન પર્વ, સાવિત્રી-સત્યવાનનું ઉપાખ્યાન - તિથિઓ: DharmikVibes તહેવાર કેલેન્ડર (દ્રિક પંચાંગ, નવી દિલ્હી; કેન્દ્ર સરકારની 2026 રજાઓની યાદી સાથે મેળ), 30 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ વાંચવામાં આવ્યું

*રીત-રિવાજો પરિવાર અને ક્ષેત્ર અનુસાર અલગ હોય છે. સંદેહ હોય તો તમારા વડીલો, તમારા પુરોહિત અને તમારા ડોક્ટરનું સાંભળો.*

More

Cite this page: DharmikVibes (2026). "કરવા ચોથની વ્રત કથા: રાણી વીરાવતી અને સાત ભાઈ". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/the-karwa-chauth-katha-gujarati