
Article
વૈકુંઠ એકાદશી વ્રત અને પૂજા વિધિ: ઘરે ઉપવાસ, વિષ્ણુ પૂજન, જાગરણ અને દ્વાદશી પારણ
રવિવાર ૨૦ ડિસેમ્બર ૨૦૨૬: સામગ્રી, ક્રમે ક્રમે પૂજા, વિષ્ણુ સહસ્રનામ અને તિરુપ્પાવૈ, રાતનું જાગરણ, અને જેઓ પૂરો ઉપવાસ ન કરી શકે તેમના માટે હળવા વિકલ્પો
વૈકુંઠ એકાદશી રવિવાર ૨૦ ડિસેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ છે. આ પાનામાં ઘરે વૈકુંઠ એકાદશી કરવાની સરળ વિધિ છે: દશમીની તૈયારી, એકાદશીનો સંકલ્પ, ભગવાન વિષ્ણુનું પૂજન, વિષ્ણુ સહસ્રનામ અને તિરુપ્પાવૈનો પાઠ, મંદિરમાં ઉત્તર દ્વારના દર્શન, રાતનું જાગરણ, અને દ્વાદશીનું પારણ. સાથે વડીલો, સગર્ભા મહિલાઓ અને ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો માટે હળવા વિકલ્પો.
આ વર્ષે વૈકુંઠ એકાદશી રવિવાર ૨૦ ડિસેમ્બરના રોજ છે. આ તમિલ મહિના માર્ગઝીમાં આવતી શુક્લ પક્ષની એકાદશી છે. દક્ષિણ ભારતમાં તેને બધી એકાદશીઓમાં સૌથી મોટી માનવામાં આવે છે. આંધ્ર પ્રદેશ અને તેલંગાણામાં તેને મુક્કોટિ એકાદશી પણ કહે છે. ઉત્તર ભારતમાં આ જ એકાદશી મોક્ષદા એકાદશી અને ગીતા જયંતી તરીકે ઉજવાય છે.
આ દિવસે શ્રીરંગમ, તિરુમલા અને બીજાં વિષ્ણુ મંદિરોમાં ગર્ભગૃહની ઉત્તર તરફનું તે દ્વાર ખોલવામાં આવે છે જે આખું વર્ષ બંધ રહે છે. તેને વૈકુંઠ દ્વાર અથવા પરમપદ વાસલ કહે છે. શ્રદ્ધાળુઓ માને છે કે આ દ્વારમાંથી ભગવાનના દર્શન કરવા એ વૈકુંઠના દ્વારમાંથી પસાર થવા જેવું છે. જેઓ મંદિરે ન જઈ શકે, તેઓ ઘરે આ વ્રત અને પૂજા કરી શકે છે. અહીં તેની સરળ વિધિ આપી છે.
## પૂજાની સામગ્રી
- ભગવાન વિષ્ણુ, શ્રી વેંકટેશ્વર અથવા શ્રી રંગનાથની પ્રતિમા અથવા ચિત્ર - ઘીનો દીવો, ધૂપ અથવા અગરબત્તી, કપૂર - ચંદન, કુમકુમ, ફૂલ અને ફૂલોની માળા - તુલસીના પાન (તેને એક દિવસ પહેલાં જ તોડીને રાખી લો, કારણ કે પરંપરામાં એકાદશીના દિવસે તુલસી તોડવામાં આવતી નથી) - પ્રસાદ માટે ફળ, દૂધ, સાકર અથવા પંચામૃત - વિષ્ણુ સહસ્રનામ અને તિરુપ્પાવૈનું પુસ્તક, જો હોય તો
## વ્રત અને પૂજાની વિધિ, ક્રમે ક્રમે
1. દશમીની તૈયારી: એક દિવસ પહેલાં, શનિવાર ૧૯ ડિસેમ્બરે, દિવસમાં એક વાર સાદું સાત્ત્વિક ભોજન કરો. રાત્રે મનમાં આવતીકાલના વ્રતનો સંકલ્પ રાખો. 2. સ્નાન અને સંકલ્પ: એકાદશીની સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરો. ભગવાન સામે હાથ જોડીને સંકલ્પ કરો કે આજે તમે ભગવાન વિષ્ણુ માટે વ્રત રાખશો. 3. દીપ અને પૂજન: દીવો અને ધૂપ પ્રગટાવો. ભગવાનને ચંદન અને કુમકુમ લગાવો, ફૂલ અને માળા ચઢાવો, અને તુલસીદળ અર્પણ કરો. 4. મંત્ર જપ: "ॐ નમો નારાયણાય" અથવા "ॐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" મંત્રનો જપ કરો. માળા હોય તો એક કે વધુ માળા જપ કરો. 5. પાઠ: વિષ્ણુ સહસ્રનામનો પાઠ કરો, જે મહાભારતના અનુશાસન પર્વમાં ભીષ્મ પિતામહે યુધિષ્ઠિરને સંભળાવ્યો હતો. દક્ષિણ ભારતના ઘણાં ઘરોમાં માર્ગઝીના આખા મહિનામાં આંડાલની તિરુપ્પાવૈ ગવાય છે; આ દિવસે પણ તેનો પાઠ કરો. 6. પ્રસાદ અને આરતી: ફળ, દૂધ અથવા પંચામૃતનો ભોગ ધરાવો, તેમાં તુલસીદળ મૂકો, અને કપૂરથી આરતી કરો. ઉત્તર ભારતમાં "ॐ જય જગદીશ હરે" ગવાય છે; જે આરતી તમારા ઘરમાં ગવાય છે, તે જ ગાઓ. 7. મંદિરમાં દર્શન: બની શકે તો નજીકના વિષ્ણુ મંદિરમાં જઈને વૈકુંઠ દ્વારથી દર્શન કરો. મોટાં મંદિરોમાં ખૂબ ભીડ હોય છે, તેથી મંદિરનો સમય અને નિયમો પહેલાંથી જાણી લો. 8. જાગરણ: પરંપરામાં વૈકુંઠ એકાદશીની રાત્રે જાગીને ભગવાનનું નામ લેવાય છે. પરિવાર સાથે ભજન ગાઓ, વિષ્ણુ સહસ્રનામ અથવા ભગવદ્ગીતા વાંચો. જેટલું જાગી શકો તેટલું જ જાગો; તબિયતનું ધ્યાન રાખો. 9. દ્વાદશીનું પારણ: બીજા દિવસે, સોમવાર ૨૧ ડિસેમ્બરે, દ્વાદશીમાં સ્નાન અને પૂજા પછી વ્રત ખોલો. તમારા શહેરનો પારણ સમય તમારા પંચાંગમાં જુઓ. તમિલનાડુના ઘણાં ઘરોમાં દ્વાદશીના ભોજનમાં અગત્તિ કીરાઈ (અગસ્ત્યના પાનની ભાજી), આમળાં અને સુંડક્કાય બનાવાય છે.
## ભોજન વિશે
એકાદશીએ ચોખા અને અનાજ ખાવામાં આવતાં નથી. કેટલાક લોકો નિર્જળ ઉપવાસ કરે છે, કેટલાક માત્ર પાણી લે છે, અને ઘણા લોકો ફળ, દૂધ અને ફરાળ લે છે. તમારા પરિવારની રીત પ્રમાણે કરો.
## જો પૂરો ઉપવાસ ન કરી શકાય
- વડીલો: નિર્જળ ઉપવાસ ન કરો. ફળ, દૂધ અને ફરાળ લો, અને પાણી પીતા રહો. આખી રાત જાગશો નહીં. - ગર્ભાવસ્થામાં: ઉપવાસ ન કરો. સમયસર પૂરું ભોજન કરો, ઇચ્છો તો તે દિવસે ચોખા છોડી દો, અને વ્રતનો ભાવ પૂજા અને પાઠથી રાખો. - ડાયાબિટીસમાં: નિર્જળ ઉપવાસ ન કરો અને લાંબો સમય ભૂખ્યા ન રહો. સાબુદાણા અને બટાકા જેવું ફરાળ શુગર વધારી શકે છે, તેથી તે જ ખાઓ જે તમારા ડૉક્ટર જણાવે. દવા ડૉક્ટરના કહ્યા પ્રમાણે જ લો; ડૉક્ટરે આપેલી દવાથી વ્રત તૂટતું નથી. - જેઓ બીમાર છે અથવા નિયમિત દવા લે છે: પહેલાં તમારા ડૉક્ટર સાથે વાત કરો.
પરંપરા પોતે કહે છે કે જે ઉપવાસ ન કરી શકે, તે ભગવાનનું નામ લે અને કથા સાંભળે. ભાવ જ સૌથી મોટી વાત છે. આ પરંપરાની માહિતી છે, તબીબી સલાહ નથી.
## સ્રોત
- મહાભારત, અનુશાસન પર્વ: વિષ્ણુ સહસ્રનામ (ભીષ્મનો યુધિષ્ઠિરને ઉપદેશ) - આંડાલની તિરુપ્પાવૈ, માર્ગઝી મહિનામાં ગવાતી પરંપરા - શ્રીરંગમ, તિરુમલા અને બીજાં વિષ્ણુ મંદિરોમાં વૈકુંઠ દ્વારની પ્રચલિત પરંપરા, અને ઘરે એકાદશી વ્રતની રીત; અમે અમારા શબ્દોમાં લખ્યું છે - DharmikVibes ચકાસાયેલ તહેવાર કેલેન્ડર (DivineAI), ૨૨ નવેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ જોયું: વૈકુંઠ એકાદશી, રવિવાર ૨૦ ડિસેમ્બર ૨૦૨૬
*પરિવારો અને પ્રદેશોમાં રીત અલગ અલગ હોઈ શકે છે. શંકા હોય તો તમારા વડીલો, કુળ પુરોહિત અને તમારા ડૉક્ટરની સલાહ માનો.*
Cite this page: DharmikVibes (2026). "વૈકુંઠ એકાદશી વ્રત અને પૂજા વિધિ: ઘરે ઉપવાસ, વિષ્ણુ પૂજન, જાગરણ અને દ્". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/vaikuntha-ekadashi-vrat-and-puja-vidhi-gujarati
Loading · लोड हो रहा है
Slow connection. Still loading… Reload
कनेक्शन धीमा है, अभी भी लोड हो रहा है। फिर से लोड करें