
Article
वैकुण्ठ एकादशी व्रत आणि पूजा विधी: घरी उपवास, विष्णू पूजन, जागरण आणि द्वादशी पारण
रविवार २० डिसेंबर २०२६: साहित्य, टप्प्याटप्प्याने पूजा, विष्णू सहस्रनाम आणि तिरुप्पावै, रात्रीचे जागरण, आणि पूर्ण उपवास करू न शकणाऱ्यांसाठी सौम्य पर्याय
वैकुण्ठ एकादशी रविवार २० डिसेंबर २०२६ रोजी आहे. या पानावर घरी वैकुण्ठ एकादशी करण्याचा सोपा विधी आहे: दशमीची तयारी, एकादशीचा संकल्प, भगवान विष्णूंचे पूजन, विष्णू सहस्रनाम आणि तिरुप्पावैचे पठण, मंदिरात उत्तर द्वाराचे दर्शन, रात्रीचे जागरण, आणि द्वादशीचे पारण. सोबत ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती महिला आणि मधुमेह असलेल्या लोकांसाठी सौम्य पर्याय.
यंदा वैकुण्ठ एकादशी रविवार २० डिसेंबर रोजी आहे. ही तमिळ मार्गऴि महिन्यात येणारी शुक्ल पक्षातील एकादशी आहे. दक्षिण भारतात ही सर्व एकादशींमध्ये सर्वात मोठी मानली जाते. आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणामध्ये तिला मुक्कोटि एकादशी असेही म्हणतात. उत्तर भारतात हीच एकादशी मोक्षदा एकादशी आणि गीता जयंती म्हणून साजरी केली जाते.
या दिवशी श्रीरंगम, तिरुमला आणि इतर विष्णू मंदिरांमध्ये गर्भगृहाच्या उत्तरेकडील तो दरवाजा उघडला जातो, जो वर्षभर बंद असतो. त्याला वैकुण्ठ द्वार किंवा परमपद वासल म्हणतात. भक्तांची श्रद्धा आहे की या द्वारातून भगवंताचे दर्शन घेणे म्हणजे वैकुण्ठाच्या द्वारातून जाण्यासारखे आहे. जे मंदिरात जाऊ शकत नाहीत, ते घरी हे व्रत आणि पूजा करू शकतात. येथे त्याचा सोपा विधी दिला आहे.
## पूजेचे साहित्य
- भगवान विष्णू, श्री वेंकटेश्वर किंवा श्री रंगनाथ यांची मूर्ती किंवा चित्र - तुपाचा दिवा, धूप किंवा उदबत्ती, कापूर - चंदन, कुंकू, फुले आणि फुलांचा हार - तुळशीची पाने (ही एक दिवस आधीच तोडून ठेवा, कारण परंपरेत एकादशीच्या दिवशी तुळस तोडली जात नाही) - नैवेद्यासाठी फळे, दूध, खडीसाखर किंवा पंचामृत - विष्णू सहस्रनाम आणि तिरुप्पावैचे पुस्तक, असल्यास
## व्रत आणि पूजेचा विधी, टप्प्याटप्प्याने
1. दशमीची तयारी: एक दिवस आधी, शनिवार १९ डिसेंबर रोजी, दिवसातून एकदा साधे सात्त्विक भोजन करा. रात्री मनात उद्याच्या व्रताचा संकल्प ठेवा. 2. स्नान आणि संकल्प: एकादशीच्या दिवशी पहाटे लवकर उठून स्नान करा. भगवंतासमोर हात जोडून संकल्प करा की आज तुम्ही भगवान विष्णूंसाठी व्रत करणार आहात. 3. दीप आणि पूजन: दिवा आणि धूप लावा. भगवंताला चंदन आणि कुंकू लावा, फुले आणि हार अर्पण करा, आणि तुळशीदल वाहा. 4. मंत्र जप: "ॐ नमो नारायणाय" किंवा "ॐ नमो भगवते वासुदेवाय" या मंत्राचा जप करा. माळ असेल तर एक किंवा अधिक माळा जप करा. 5. पठण: विष्णू सहस्रनामाचे पठण करा, जे महाभारताच्या अनुशासन पर्वात भीष्म पितामहांनी युधिष्ठिराला सांगितले होते. दक्षिण भारतातील अनेक घरांमध्ये मार्गऴि महिनाभर आण्डाळची तिरुप्पावै गायली जाते; या दिवशीही तिचे पठण करा. 6. नैवेद्य आणि आरती: फळे, दूध किंवा पंचामृताचा नैवेद्य दाखवा, त्यात तुळशीदल ठेवा, आणि कापराने आरती करा. उत्तर भारतात "ॐ जय जगदीश हरे" गायली जाते; तुमच्या घरात जी आरती गायली जाते, तीच गा. 7. मंदिरात दर्शन: शक्य असल्यास जवळच्या विष्णू मंदिरात जाऊन वैकुण्ठ द्वारातून दर्शन घ्या. मोठ्या मंदिरांमध्ये खूप गर्दी असते, म्हणून मंदिराची वेळ आणि नियम आधीच जाणून घ्या. 8. जागरण: परंपरेनुसार वैकुण्ठ एकादशीच्या रात्री जागून भगवंताचे नाम घेतले जाते. कुटुंबासोबत भजन गा, विष्णू सहस्रनाम किंवा भगवद्गीता वाचा. जेवढे जागता येईल तेवढेच जागा; आरोग्याची काळजी घ्या. 9. द्वादशीचे पारण: दुसऱ्या दिवशी, सोमवार २१ डिसेंबर रोजी, द्वादशीला स्नान आणि पूजेनंतर व्रत सोडा. तुमच्या शहरातील पारणाची वेळ तुमच्या पंचांगात पाहा. तमिळनाडूतील अनेक घरांमध्ये द्वादशीच्या जेवणात अगत्ति कीरै (अगस्त्याच्या पानांची भाजी), आवळा आणि सुंडक्काय बनवले जातात.
## भोजनाविषयी
एकादशीला तांदूळ आणि धान्य खाल्ले जात नाहीत. काही लोक निर्जल उपवास करतात, काही फक्त पाणी घेतात, आणि पुष्कळ लोक फळे, दूध आणि फराळ घेतात. तुमच्या कुटुंबाची रीत पाळा.
## पूर्ण उपवास करता न आल्यास
- ज्येष्ठ नागरिक: निर्जल उपवास करू नका. फळे, दूध आणि फराळ घ्या, आणि पाणी पीत राहा. रात्रभर जागू नका. - गर्भावस्थेत: उपवास करू नका. वेळेवर पूर्ण जेवण करा, हवे असल्यास त्या दिवशी भात टाळा, आणि व्रताचा भाव पूजा आणि पठणाने ठेवा. - मधुमेहात: निर्जल उपवास करू नका आणि जास्त वेळ उपाशी राहू नका. साबुदाणा आणि बटाटा यांसारखा फराळ साखर वाढवू शकतो, म्हणून तेच खा जे तुमचे डॉक्टर सांगतील. औषध डॉक्टरांनी सांगितल्याप्रमाणेच घ्या; डॉक्टरांनी दिलेल्या औषधाने व्रत मोडत नाही. - जे आजारी आहेत किंवा नियमित औषध घेतात: आधी तुमच्या डॉक्टरांशी बोला.
परंपरा स्वतःच सांगते की जो उपवास करू शकत नाही, त्याने भगवंताचे नाम घ्यावे आणि कथा ऐकावी. भावच सर्वात महत्त्वाचा आहे. ही परंपरेची माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही.
## स्रोत
- महाभारत, अनुशासन पर्व: विष्णू सहस्रनाम (भीष्मांचा युधिष्ठिराला उपदेश) - आण्डाळची तिरुप्पावै, मार्गऴि महिन्यात गायली जाणारी परंपरा - श्रीरंगम, तिरुमला आणि इतर विष्णू मंदिरांमध्ये वैकुण्ठ द्वाराची प्रचलित परंपरा, आणि घरी एकादशी व्रताची रीत; आम्ही ती आमच्या शब्दांत लिहिली आहे - DharmikVibes सत्यापित सण दिनदर्शिका (DivineAI), २२ नोव्हेंबर २०२६ रोजी पाहिली: वैकुण्ठ एकादशी, रविवार २० डिसेंबर २०२६
*कुटुंब आणि प्रदेशानुसार रीत वेगवेगळी असू शकते. शंका असल्यास तुमच्या वडीलधाऱ्यांचा, कुलपुरोहितांचा आणि डॉक्टरांचा सल्ला माना.*
Cite this page: DharmikVibes (2026). "वैकुण्ठ एकादशी व्रत आणि पूजा विधी: घरी उपवास, विष्णू पूजन, जागरण आणि द". DharmikStudio by DharmikVibes. https://studio.dharmikvibes.com/read/vaikuntha-ekadashi-vrat-and-puja-vidhi-marathi
Loading · लोड हो रहा है
Slow connection. Still loading… Reload
कनेक्शन धीमा है, अभी भी लोड हो रहा है। फिर से लोड करें