ଅଧ୍ୟାୟ ୨: ଜ୍ଞାନର ଯୋଗ | Bhagavad Gita Chapter 2 | Odia Audiobook

Episode 2 of 10 in ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ଶ୍ରାବ୍ୟ ପୁସ୍ତକ | Bhagavad Gita Audiobook in Odia.

Narrated with an AI voice.

Reading time
17 min
Listening time
36 min
By
DharmikStudio Originals
Narration
AI voice

Read along

# ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ଶ୍ରାବ୍ୟ ପୁସ୍ତକ, ଅଧ୍ୟାୟ ୨: ଜ୍ଞାନର ଯୋଗ

## Intro

ଭଗବଦ୍ ଗୀତା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଜ୍ଞାନର ଯୋଗ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶୋକରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମାର କଥା ଓ ଫଳର ଆସକ୍ତି ବିନା କର୍ମ କରିବାର ପଥ ଶିଖାନ୍ତି। ଶେଷରେ ସେ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ, ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ଥିର ଜ୍ଞାନର ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ହୁଅନ୍ତି, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଏହି ଅନୁବାଦ ଧାର୍ମିକ ଷ୍ଟୁଡିଓର।

## ଶ୍ଳୋକ 1

*सञ्जय उवाच* तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् । विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥२.१॥

ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: କରୁଣାରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ, ଲୁହଭରା ବ୍ୟାକୁଳ ଆଖିରେ ଦୁଃଖୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ମଧୁସୂଦନ ଏହି କଥା କହିଲେ।

> ଅର୍ଜୁନ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଏବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 2

*श्रीभगवानुवाच* कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् । अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥२.२॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଏହି ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ଏ ମୋହ ତୁମ ଭିତରକୁ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ଏହା ମହତ୍ ଲୋକଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ ନାହିଁ, କୀର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଆଣେ ନାହିଁ।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରଥମ କଥା କଠୋର। ସେ କହନ୍ତି, ଏପରି ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ସହ ମେଳ ଖାଏ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 3

क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते । क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥२.३॥

ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି କାପୁରୁଷତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କର ନାହିଁ, ଏହା ତୁମକୁ ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ। ହେ ପରନ୍ତପ, ହୃଦୟର ଏହି ତୁଚ୍ଛ ଦୁର୍ବଳତା ଛାଡ଼ି ଉଠି ଠିଆ ହୁଅ।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଶକ୍ତିର କଥା ମନେ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତି। ପରନ୍ତପ ଅର୍ଥ ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ।

## ଶ୍ଳୋକ 4

*अर्जुन उवाच* कथं भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन । इषुभिः प्रति योत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥२.४॥

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ କିପରି ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ତୀର ଛାଡ଼ିବି? ହେ ଅରିସୂଦନ, ସେ ଦୁହେଁ ମୋର ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ।

> ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ପିତାମହ, ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ। ଯାହାଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ପାରୁନାହାନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 5

गुरूनहत्वा हि महानुभावान् श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके । हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥२.५॥

ମହାନୁଭବ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ନ ମାରି ଏହି ସଂସାରରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଭଲ। ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ମାରି ଏଠାରେ ମୁଁ ଯେଉଁ ଧନ ଓ ସୁଖ ଭୋଗ କରିବି, ତାହା ରକ୍ତରେ ବୁଡ଼ି ରହିବ।

> ଅର୍ଜୁନ ଭାବନ୍ତି, ଏପରି ବିଜୟ ଅପେକ୍ଷା ଭିକାରୀର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଭଲ।

## ଶ୍ଳୋକ 6

न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः । यानेव हत्वा न जिजीविषामस्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥२.६॥

ଆମ ପାଇଁ କେଉଁଟି ଭଲ, ଆମେ ଜାଣୁ ନାହିଁ, ଆମେ ଜିତିବା ନା ସେମାନେ ଆମକୁ ଜିତିବେ। ଯାହାଙ୍କୁ ମାରି ଆମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ବି ଚାହୁଁନାହୁଁ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେହି ପୁତ୍ରମାନେ ହିଁ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।

> ବିଜୟ ଓ ପରାଜୟ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଭଲ, ଅର୍ଜୁନ ଆଉ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହନ୍ତି। ଦୁଇଟି ହିଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖର।

## ଶ୍ଳୋକ 7

कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेताः । यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥२.७॥

ଦୀନତାର ଦୋଷରେ ମୋ ସ୍ୱଭାବ ଆଚ୍ଛନ୍ନ, ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ମୋ ମନ ବିଭ୍ରାନ୍ତ। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମଙ୍ଗଳକର, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।

> ଏଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ବନ୍ଧୁରୁ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଗୀତାର ଶିକ୍ଷା ଏହି ଅନୁରୋଧରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

## ଶ୍ଳୋକ 8

न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद् यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् । अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥२.८॥

ପୃଥିବୀରେ ଶତ୍ରୁହୀନ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ, ଏପରିକି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଧିପତ୍ୟ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ଶୋକ ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଖାଇ ଦେଉଛି, ତାହା କିସରେ ଦୂର ହେବ, ମୁଁ ଦେଖିପାରୁ ନାହିଁ।

> ସେ ଭାବନ୍ତି, କୌଣସି ରାଜ୍ୟ ବା କ୍ଷମତା ତାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଦୂର କରିପାରିବ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 9

*सञ्जय उवाच* एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप । न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥२.९॥

ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ୍, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହି ଗୁଡ଼ାକେଶ ଅର୍ଜୁନ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ, ଏବଂ ଚୁପ୍ ହୋଇଗଲେ।

> ଗୁଡ଼ାକେଶ ଅର୍ଥ ଯିଏ ନିଦ୍ରାକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏକ ନାମ। ସେ ଅସ୍ତ୍ର ରଖି ନୀରବ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 10

तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत । सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥२.१०॥

ହେ ଭାରତ, ଦୁଇ ସେନାର ମଝିରେ ଦୁଃଖୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ହୃଷୀକେଶ ଯେପରି ମୃଦୁ ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ହସ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ନେହଭରା। ଏଠାରୁ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଆରମ୍ଭ।

## ଶ୍ଳୋକ 11

*श्रीभगवानुवाच* अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे । गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥२.११॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବାର କାରଣ ନାହିଁ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛ, ପୁଣି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପରି କଥା ମଧ୍ୟ କହୁଛ। ଯେଉଁମାନେ ଚାଲିଗଲେଣି ବା ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ପଣ୍ଡିତମାନେ କାହା ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହନ୍ତି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଥା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପରି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶୋକ ସେପରି ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନୀ ଜୀବିତ ବା ମୃତ କାହା ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 12

न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः । न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥२.१२॥

ଏପରି କୌଣସି ସମୟ ନ ଥିଲା ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ନ ଥିଲି, ତୁମେ ନ ଥିଲ, କିମ୍ବା ଏହି ରାଜାମାନେ ନ ଥିଲେ। ଆଉ ଏହା ପରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ କେହି ରହିବା ନାହିଁ, ଏପରି ବି ହେବ ନାହିଁ।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହନ୍ତି, ଆମର ପ୍ରକୃତ ସତ୍ତା ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା, ପରେ ମଧ୍ୟ ରହିବ।

## ଶ୍ଳୋକ 13

देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा । तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥२.१३॥

ଦେହଧାରୀଙ୍କର ଯେପରି ଏହି ଦେହରେ ପିଲାଦିନ, ଯୌବନ ଓ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଆସେ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତି ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ଏଥିରେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

> ଶରୀର ବଦଳେ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦେହରେ ରହନ୍ତି ସେ ସମାନ ରହନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନ।

## ଶ୍ଳୋକ 14

मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः । आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥२.१४॥

ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ବିଷୟର ସ୍ପର୍ଶରୁ ହିଁ ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମେ। ଏମାନେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, ସ୍ଥାୟୀ ନୁହନ୍ତି। ହେ ଭାରତ, ଏସବୁକୁ ସହ୍ୟ କର।

> ଥଣ୍ଡା ଓ ଗରମ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଆସେ ଓ ଯାଏ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେସବୁକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହ ସହିବାକୁ କହନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 15

यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ । समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥२.१५॥

ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏସବୁ ଯାହାଙ୍କୁ ବିଚଳିତ କରେ ନାହିଁ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ଯିଏ ସମାନ ରହନ୍ତି, ସେହି ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

> ଯିଏ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି, ସେ ହିଁ ମୁକ୍ତି ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 16

नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः । उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥२.१६॥

ଯାହା ଅସତ୍, ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଆଉ ଯାହା ସତ୍, ତାହାର ଅଭାବ ନାହିଁ। ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀମାନେ ଏହି ଦୁହିଁଙ୍କର ଶେଷ ସତ୍ୟ ଦେଖିଛନ୍ତି।

> ଯାହା ଅସତ୍ୟ ତାହା ସ୍ଥାୟୀ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯାହା ସତ୍ୟ ତାହା କେବେ ଲୋପ ପାଏ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 17

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् । विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥२.१७॥

ଜାଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାହା ଅବିନାଶୀ। ଏହି ଅକ୍ଷୟ ସତ୍ତାର ବିନାଶ କେହି କରିପାରେ ନାହିଁ।

> ଯେଉଁ ସତ୍ତା ସବୁଥିରେ ବ୍ୟାପିଛି, ତାହାକୁ କେହି ନଷ୍ଟ କରିପାରେ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 18

अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः । अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥२.१८॥

ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ, ଅପରିମେୟ ଦେହୀଙ୍କର ଏହି ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ନଶ୍ୱର କୁହାଯାଇଛି। ତେଣୁ ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧ କର।

> ଦେହର ଶେଷ ଅଛି, ଦେହ ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମାର ନାହିଁ। ତେଣୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କହନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 19

य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् । उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥२.१९॥

ଯିଏ ଏହାକୁ ହତ୍ୟାକାରୀ ବୋଲି ଭାବେ, ଆଉ ଯିଏ ଏହାକୁ ନିହତ ବୋଲି ମନେ କରେ, ଦୁହେଁ ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା ମାରେ ନାହିଁ, ମରେ ବି ନାହିଁ।

> ଆତ୍ମା କାହାକୁ ମାରେ ନାହିଁ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ମରେ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 20

न जायते म्रियते वा कदाचिन्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः । अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥२.२०॥

ଏହା କେବେ ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ, ମରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହା ଥରେ ହୋଇ ପୁଣି ନ ରହିବା, ସେପରି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଅଜ, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ପୁରାତନ। ଶରୀର ମରିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ମରେ ନାହିଁ।

> ଆତ୍ମାର ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ। ଶରୀର ମଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ରହିଯାଏ।

## ଶ୍ଳୋକ 21

वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् । कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥२.२१॥

ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହାକୁ ଅବିନାଶୀ, ନିତ୍ୟ, ଅଜ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ କିପରି କାହାକୁ ମରାଏ, ବା କାହାକୁ ମାରେ?

> ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଚିହ୍ନେ, ସେ ବୁଝେ ଯେ ପ୍ରକୃତରେ କେହି କାହାକୁ ମାରେ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 22

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि । तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥२.२२॥

ମଣିଷ ଯେପରି ପୁରୁଣା ଲୁଗା ଛାଡ଼ି ନୂଆ ଲୁଗା ପିନ୍ଧେ, ସେହିପରି ଦେହୀ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ନୂଆ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କରେ।

> ମୃତ୍ୟୁ ଯେପରି ପୁରୁଣା ପୋଷାକ ବଦଳାଇବା। ଯିଏ ପିନ୍ଧେ, ସେ ସମାନ ରହେ।

## ଶ୍ଳୋକ 23

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः । न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥२.२३॥

ଅସ୍ତ୍ର ଏହାକୁ କାଟିପାରେ ନାହିଁ, ନିଆଁ ଏହାକୁ ପୋଡ଼ିପାରେ ନାହିଁ, ପାଣି ଏହାକୁ ଭିଜାଇପାରେ ନାହିଁ, ପବନ ଏହାକୁ ଶୁଖାଇପାରେ ନାହିଁ।

> ପ୍ରକୃତିର କୌଣସି ଶକ୍ତି ଆତ୍ମାକୁ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 24

अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च । नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥२.२४॥

ଏହାକୁ କଟାଯାଇପାରେ ନାହିଁ, ପୋଡ଼ାଯାଇପାରେ ନାହିଁ, ଭିଜାଯାଇପାରେ ନାହିଁ, ଶୁଖାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ଏହା ନିତ୍ୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସ୍ଥିର, ଅଚଳ ଓ ସନାତନ।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୁଣି ଆତ୍ମାର ଅଟଳ, ଚିରନ୍ତନ ସ୍ୱଭାବର କଥା କହନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 25

अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते । तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥२.२५॥

ଏହାକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅବିକାରୀ କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏହିପରି ଜାଣି ତୁମର ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

> ଆତ୍ମାକୁ ଆଖିରେ ଦେଖିହୁଏ ନାହିଁ, ମନରେ ଧରିହୁଏ ନାହିଁ, ଆଉ ଏହା ବଦଳେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଶୋକର କାରଣ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 26

अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् । तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥२.२६॥

ଆଉ ଯଦି ତୁମେ ଭାବ ଏହା ବାରମ୍ବାର ଜନ୍ମେ ଓ ବାରମ୍ବାର ମରେ, ତଥାପି ହେ ମହାବାହୁ, ଏଥିପାଇଁ ତୁମର ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ଦିଗରୁ ମଧ୍ୟ ଯୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି। ଆତ୍ମା ଜନ୍ମେ ଓ ମରେ ବୋଲି ଧରିନେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୋକର କିଛି ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 27

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च । तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥२.२७॥

ଯିଏ ଜନ୍ମେ, ତାର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ଆଉ ଯିଏ ମରେ, ତାର ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ ଯାହାକୁ ଏଡ଼ାଇହେବ ନାହିଁ, ତାହା ପାଇଁ ତୁମର ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

> ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଏକ ଚକ୍ରର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ। ଯାହା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ, ତାହା ପାଇଁ ଶୋକ ବୃଥା।

## ଶ୍ଳୋକ 28

अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत । अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥२.२८॥

ହେ ଭାରତ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆରମ୍ଭରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ମଝିରେ ବ୍ୟକ୍ତ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପୁଣି ଅବ୍ୟକ୍ତ। ତେବେ ଏଥିରେ ବିଳାପର କ'ଣ ଅଛି?

> ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିହୁଏ ନାହିଁ, କେବଳ ମଝିରେ ଦେଖିହୁଏ।

## ଶ୍ଳୋକ 29

आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेनमाश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः । आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥२.२९॥

କେହି ଏହାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖନ୍ତି, କେହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପରି ଏହା ବିଷୟରେ କହନ୍ତି, ପୁଣି କେହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପରି ଏହା ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଶୁଣି ମଧ୍ୟ କେହି ଏହାକୁ ପ୍ରକୃତରେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

> ଆତ୍ମା ଏକ ବିସ୍ମୟ। ଏହା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ସହଜ, ଏହାକୁ ଜାଣିବା କଠିନ।

## ଶ୍ଳୋକ 30

देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत । तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥२.३०॥

ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ଦେହୀ ସଦାବେଳେ ଅବଧ୍ୟ। ତେଣୁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ତୁମର ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

> ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେହରେ ଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ମାରିହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି କଥାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆତ୍ମାର ଆଲୋଚନା ଶେଷ କରନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 31

स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि । धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥२.३१॥

ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ବିଚଳିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କାରଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧଠାରୁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।

> ଏବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୋଦ୍ଧା ଭାବେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର କଥା କହନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 32

यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् । सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥२.३२॥

ହେ ପାର୍ଥ, ଆପେ ଆପେ ଆସିଥିବା ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ଯେପରି ଖୋଲା ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର। ଭାଗ୍ୟବାନ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ହିଁ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଆନ୍ତି।

> ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅର୍ଜୁନ ଖୋଜି ନ ଥିଲେ, ଏହା ଆପେ ଆସିଛି। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହାକୁ ଏକ ସୁଯୋଗ ଭାବେ ଦେଖାନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 33

अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि । ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥२.३३॥

ଆଉ ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧ ନ କର, ତେବେ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ହରାଇ ପାପର ଭାଗୀ ହେବ।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହନ୍ତି, କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ଓହରିଯିବାର ମଧ୍ୟ ଫଳ ଅଛି।

## ଶ୍ଳୋକ 34

अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् । सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥२.३४॥

ଲୋକମାନେ ସବୁଦିନ ତୁମ ଅପଯଶର କଥା କହିବେ। ଆଉ ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଅପଯଶ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।

> ଅର୍ଜୁନ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀର। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ କଠିନ।

## ଶ୍ଳୋକ 35

भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः । येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥२.३५॥

ମହାରଥୀମାନେ ଭାବିବେ, ତୁମେ ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଓହରିଗଲ। ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ତୁମେ ଏତେ ସମ୍ମାନିତ ଥିଲ, ସେମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ତୁମେ ଛୋଟ ହୋଇଯିବ।

> ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କ କରୁଣାକୁ ଭୟ ବୋଲି ଭୁଲ ବୁଝିବେ।

## ଶ୍ଳୋକ 36

अवाच्यवादांश्च बहून्वदिष्यन्ति तवाहिताः । निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥२.३६॥

ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟର ନିନ୍ଦା କରି ଅନେକ ଅକଥ୍ୟ କଥା କହିବେ। ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆଉ କ'ଣ ହୋଇପାରେ?

> ଶତ୍ରୁର ଉପହାସ ଜଣେ ବୀର ପାଇଁ ଗଭୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା।

## ଶ୍ଳୋକ 37

हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् । तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥२.३७॥

ମରିଗଲେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବ, ଜିତିଲେ ପୃଥିବୀ ଭୋଗ କରିବ। ତେଣୁ ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି ଉଠ।

> ଦୁଇ ଫଳରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କ୍ଷତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠି ଠିଆ ହେବାକୁ କହନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 38

सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ । ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥२.३८॥

ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ଲାଭ ଓ କ୍ଷତି, ଜୟ ଓ ପରାଜୟକୁ ସମାନ ମଣି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ। ଏହିପରି ତୁମେ ପାପର ଭାଗୀ ହେବ ନାହିଁ।

> ସମାନ ମନରେ କାମ କଲେ କାମ ବନ୍ଧନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହା ଗୀତାର ଏକ ମୂଳ ଭାବନା।

## ଶ୍ଳୋକ 39

एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु । बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥२.३९॥

ହେ ପାର୍ଥ, ଏଯାଏଁ ତୁମକୁ ସାଂଖ୍ୟର ଜ୍ଞାନ କୁହାଗଲା। ଏବେ ଯୋଗର ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶୁଣ। ଏହି ବୁଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ତୁମେ କର୍ମର ବନ୍ଧନ ଛିନ୍ନ କରିବ।

> ସାଂଖ୍ୟ ଅର୍ଥ ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନ, ଆଉ ଯୋଗ ଅର୍ଥ ସେହି ଜ୍ଞାନ ନେଇ କର୍ମ କରିବାର ପଥ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ବୁଝାନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 40

नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते । स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥२.४०॥

ଏହି ପଥରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିବା ଚେଷ୍ଟା ବୃଥା ଯାଏ ନାହିଁ, ଓଲଟା ଫଳ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ଧର୍ମର ଅଳ୍ପ ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ମହାଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ।

> ଏହି ପଥରେ ଟିକିଏ ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 41

व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन । बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥२.४१॥

ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏହି ପଥରେ ନିଶ୍ଚୟାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧି ଗୋଟିଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ସଂକଳ୍ପ ସ୍ଥିର ନୁହେଁ, ସେମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଅନେକ ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ଓ ଅନନ୍ତ।

> ସ୍ଥିର ମନ ଗୋଟିଏ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଚାଲେ। ଅସ୍ଥିର ମନ ନାନା ଦିଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

## ଶ୍ଳୋକ 42

यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः । वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥२.४२॥

ହେ ପାର୍ଥ, ଅଳ୍ପଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ଫୁଲ ପରି ସଜା କଥା କହନ୍ତି। ସେମାନେ ବେଦର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କଥାରେ ମଜ୍ଜି ରହନ୍ତି, ଏବଂ କହନ୍ତି, ଏହା ବାହାରେ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କ କଥା କହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରର କେବଳ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ଧରି ରହନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 43

कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् । क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥२.४३॥

କାମନାରେ ଭରା, ସ୍ୱର୍ଗ ହିଁ ଯାହାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ସେମାନେ ଏପରି କଥା କହନ୍ତି ଯାହା କର୍ମଫଳ ରୂପେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ଦିଏ, ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇବା ପାଇଁ ନାନା ପ୍ରକାର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଭରା।

> ଏପରି ଲୋକ ପୁଣ୍ୟକର୍ମକୁ କେବଳ ସୁଖ ଓ କ୍ଷମତା ପାଇବାର ଉପାୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 44

भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम् । व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥२.४४॥

ଭୋଗ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତ, ସେହି କଥାରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ହରଣ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧି ସମାଧିରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ।

> ପୁରସ୍କାରର ଲୋଭ ମନକୁ ଟାଣିନିଏ, ତେଣୁ ତାହା ଗଭୀର ଭାବେ ସ୍ଥିର ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 45

त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन । निर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥२.४५॥

ହେ ଅର୍ଜୁନ, ବେଦର ବିଷୟ ତିନି ଗୁଣର ଜଗତ। ତୁମେ ତିନି ଗୁଣର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠ। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମୁକ୍ତ ହୁଅ, ସଦା ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିର ରୁହ, ପାଇବା ଓ ରଖିବାର ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ଆତ୍ମସ୍ଥ ହୁଅ।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତିର ତିନି ଗୁଣର ଟଣାଟଣିର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠିବାକୁ କହନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 46

यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके । तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥२.४६॥

ଚାରିଆଡ଼େ ପାଣିରେ ଭରିଗଲେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କୂଅର ଯେତିକି ଆବଶ୍ୟକତା, ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବେଦର ଆବଶ୍ୟକତା ସେତିକି।

> ଯିଏ ପରମ ସତ୍ୟ ଜାଣିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମକାଣ୍ଡର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଳ୍ପ ହିଁ ରହେ।

## ଶ୍ଳୋକ 47

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥२.४७॥

କର୍ମରେ ହିଁ ତୁମର ଅଧିକାର, ଫଳରେ କେବେ ନୁହେଁ। କର୍ମଫଳକୁ ତୁମ କାମର କାରଣ ହେବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ, ପୁଣି କର୍ମ ନ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଆସକ୍ତି ନ ରହୁ।

> ଗୀତାର ସବୁଠାରୁ ପରିଚିତ ଶ୍ଳୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଗୋଟିଏ। କାମ କର, କିନ୍ତୁ ଫଳର ଦାବି ଛାଡ଼, ଆଉ କାମରୁ ମଧ୍ୟ ଓହରିଯାଅ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 48

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनंजय । सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥२.४८॥

ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଯୋଗରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି କର୍ମ କର। ସଫଳତା ଓ ବିଫଳତାରେ ସମାନ ରୁହ। ଏହି ସମତ୍ୱକୁ ହିଁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ।

> ଏଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୋଗର ସଂଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତି: ସଫଳତା ଓ ବିଫଳତାରେ ମନର ସମତା।

## ଶ୍ଳୋକ 49

दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनंजय । बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥२.४९॥

ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ବୁଦ୍ଧିଯୋଗ ତୁଳନାରେ କେବଳ କର୍ମ ବହୁତ ତଳେ। ବୁଦ୍ଧିର ଆଶ୍ରୟ ନିଅ। ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଫଳ ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀନ।

> ଫଳର ଲୋଭରେ କରାଯାଇଥିବା କାମ ମଣିଷକୁ ଛୋଟ କରିଦିଏ। ସ୍ଥିର ବୁଦ୍ଧି ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଆଶ୍ରୟ।

## ଶ୍ଳୋକ 50

बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते । तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥२.५०॥

ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ ହିଁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଉଭୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅ। କର୍ମରେ କୁଶଳତା ହିଁ ଯୋଗ।

> ଆଉ ଏକ ସଂଜ୍ଞା: ଯୋଗ ଅର୍ଥ ଦକ୍ଷତାର ସହ, ବନ୍ଧନରେ ନ ପଡ଼ି କାମ କରିବା।

## ଶ୍ଳୋକ 51

कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः । जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥२.५१॥

ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କର୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରି ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଦୁଃଖହୀନ ପରମ ପଦ ପାଆନ୍ତି।

> ଫଳର ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନ ଖୋଲିଯାଏ।

## ଶ୍ଳୋକ 52

यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति । तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥२.५२॥

ଯେତେବେଳେ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ମୋହର ଏହି ପଙ୍କ ପାର ହୋଇଯିବ, ସେତେବେଳେ ଯାହା ଶୁଣିଛ ଓ ଯାହା ଶୁଣିବାର ଅଛି, ସେସବୁ ପ୍ରତି ତୁମେ ନିସ୍ପୃହ ହେବ।

> ବିଭ୍ରାନ୍ତି କଟିଗଲେ ଆଉ କୌଣସି ନୂଆ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପଛରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 53

श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला । समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥२.५३॥

ନାନା ଶାସ୍ତ୍ରବାକ୍ୟରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଯେତେବେଳେ ସମାଧିରେ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଅଟଳ ହୋଇ ରହିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଯୋଗ ପାଇବ।

> ନାନା ମତର ଭିଡ଼ରେ ଦୋହଲୁଥିବା ମନ ଯେତେବେଳେ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ହିଁ ଯୋଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

## ଶ୍ଳୋକ 54

*अर्जुन उवाच* स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव । स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥२.५४॥

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ କେଶବ, ଯିଏ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ, ସମାଧିରେ ସ୍ଥିର, ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କ'ଣ? ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି କଥା କହନ୍ତି, କିପରି ବସନ୍ତି, କିପରି ଚାଲନ୍ତି?

> ଅର୍ଜୁନ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସ୍ଥିର ଜ୍ଞାନର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ କିପରି ଚିହ୍ନିହେବ।

## ଶ୍ଳୋକ 55

*श्रीभगवानुवाच* प्रजहाति यदा कामान्सर्वान्पार्थ मनोगतान् । आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥२.५५॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ପାର୍ଥ, ଯେତେବେଳେ କେହି ମନର ସମସ୍ତ କାମନା ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ନିଜ ଭିତରେ ହିଁ ନିଜେ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ କୁହାଯାଏ।

> ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷଣ: ବାହାର ଜିନିଷ ବିନା ଅନ୍ତରରେ ତୃପ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 56

दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः । वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥२.५६॥

ଦୁଃଖରେ ଯାହାଙ୍କ ମନ ବ୍ୟାକୁଳ ହୁଏ ନାହିଁ, ସୁଖରେ ଯାହାଙ୍କ ଲାଳସା ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କ ଆସକ୍ତି, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧ ଚାଲିଯାଇଛି, ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧି କୁହାଯାଏ।

> ସୁଖ ବା ଦୁଃଖ କୌଣସିଟି ତାଙ୍କୁ ଟଳାଇପାରେ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 57

यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् । नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥२.५७॥

ଯିଏ କେଉଁଠି ଆସକ୍ତ ନୁହନ୍ତି, ଭଲ ବା ମନ୍ଦ ଯାହା ପାଆନ୍ତି, ସେଥିରେ ଉଲ୍ଲସିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଦ୍ୱେଷ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

> ଯାହା ଆସେ, ସେ ତାହାକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

## ଶ୍ଳୋକ 58

यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥२.५८॥

କଇଁଛ ଯେପରି ସବୁଆଡ଼ୁ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଭିତରକୁ ଗୁଡ଼ାଇନିଏ, ସେହିପରି ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବିଷୟରୁ ଫେରାଇ ଆଣିପାରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

> କଇଁଛର ଉପମା: ଆବଶ୍ୟକ ବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିଜ ଭିତରକୁ ଟାଣିନେବାର କ୍ଷମତା।

## ଶ୍ଳୋକ 59

विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः । रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥२.५९॥

ଯେଉଁ ଦେହଧାରୀ ବିଷୟ ଗ୍ରହଣରୁ ବିରତ ରହେ, ତା ପାଖରୁ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଦୂରେଇ ଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱାଦ ରହିଯାଏ। ପରମ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ପରେ ସେହି ସ୍ୱାଦ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଏ।

> କେବଳ ଦୂରରେ ରହିଲେ ଇଚ୍ଛା ଯାଏ ନାହିଁ। ଉଚ୍ଚତର ସତ୍ୟର ଅନୁଭବରେ ତାହା ମିଳାଇଯାଏ।

## ଶ୍ଳୋକ 60

यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः । इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥२.६०॥

ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଜୋରରେ ହରଣ କରିନିଅନ୍ତି।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସତର୍କ କରାନ୍ତି: ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଟାଣିନେଇପାରେ।

## ଶ୍ଳୋକ 61

तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः । वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥२.६१॥

ସେସବୁକୁ ସଂଯତ କରି, ମୋତେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବସିବା ଉଚିତ। ଯାହାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବଶରେ ଅଛି, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

> ଏଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରଥମ ଥର ନିଜକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ କହନ୍ତି। ସଂଯମ ସହ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦରକାର।

## ଶ୍ଳୋକ 62

ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते । सङ्गात्संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥२.६२॥

ବିଷୟ କଥା ଭାବୁଥିଲେ ମଣିଷର ସେଥିରେ ଆସକ୍ତି ଜନ୍ମେ। ଆସକ୍ତିରୁ କାମନା ଜନ୍ମେ, ଆଉ କାମନାରୁ କ୍ରୋଧ।

> ଏଠାରୁ ପତନର ଏକ ପାହାଚ ପରେ ପାହାଚ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ଳୋକରେ ଚାଲେ।

## ଶ୍ଳୋକ 63

क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥२.६३॥

କ୍ରୋଧରୁ ମୋହ ଆସେ, ମୋହରୁ ସ୍ମୃତିଭ୍ରମ। ସ୍ମୃତି ହଜିଲେ ବୁଦ୍ଧିନାଶ ହୁଏ, ଆଉ ବୁଦ୍ଧିନାଶ ହେଲେ ମଣିଷ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।

> ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଚିନ୍ତାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପତନରେ ଶେଷ ହୁଏ।

## ଶ୍ଳୋକ 64

रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् । आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥२.६४॥

କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଆତ୍ମସଂଯମୀ, ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ନିଜ ବଶରେ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷୟ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଆନ୍ତି।

> ସମାଧାନ ସଂସାର ଛାଡ଼ି ପଳାଇବା ନୁହେଁ, ସଂଯତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନେଇ ସଂସାରରେ ଚାଲିବା।

## ଶ୍ଳୋକ 65

प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते । प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥२.६५॥

ସେହି ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଅନ୍ତ ହୁଏ। ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଶୀଘ୍ର ସ୍ଥିର ହୁଏ।

> ଶାନ୍ତ ମନରୁ ଦୁଃଖ ଦୂରେଇଯାଏ, ଆଉ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିର ହୁଏ।

## ଶ୍ଳୋକ 66

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना । न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥२.६६॥

ଯିଏ ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ତାର ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ, ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯାହାର ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ, ତାର ଶାନ୍ତି ନାହିଁ। ଆଉ ଯାହାର ଶାନ୍ତି ନାହିଁ, ତାର ସୁଖ କେଉଁଠି?

> ସଂଯମ ନ ଥିଲେ ଏକାଗ୍ରତା ଆସେ ନାହିଁ, ଏକାଗ୍ରତା ବିନା ଶାନ୍ତି ନାହିଁ, ଶାନ୍ତି ବିନା ସୁଖ ନାହିଁ।

## ଶ୍ଳୋକ 67

इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनु विधीयते । तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥२.६७॥

ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପଛରେ ମନ ଯେତେବେଳେ ଦୌଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ତାହା ମଣିଷର ପ୍ରଜ୍ଞାକୁ ହରଣ କରେ, ଯେପରି ପବନ ପାଣି ଉପରେ ଡଙ୍ଗାକୁ ଭସାଇନିଏ।

> ମନ ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପଛରେ ଚାଲେ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧି ଦିଗ ହରାଏ।

## ଶ୍ଳୋକ 68

तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥२.६८॥

ତେଣୁ ହେ ମହାବାହୁ, ଯାହାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବିଷୟରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଯତ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

> ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୁଣି ମୂଳ କଥାଟି କହନ୍ତି: ସଂଯତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହିଁ ସ୍ଥିର ଜ୍ଞାନର ମୂଳଦୁଆ।

## ଶ୍ଳୋକ 69

या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी । यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥२.६९॥

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ରାତି, ସଂଯମୀ ସେଥିରେ ଜାଗି ରହନ୍ତି। ଆଉ ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜାଗି ରହନ୍ତି, ଦ୍ରଷ୍ଟା ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ରାତି।

> ସାଧାରଣ ଲୋକ ଯାହା ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଜ୍ଞାନୀ ସେଥିରେ ଜାଗ୍ରତ। ଆଉ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଯାହା ପଛରେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ମୂଲ୍ୟହୀନ।

## ଶ୍ଳୋକ 70

आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् । तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥२.७०॥

ଯେପରି ସବୁ ଜଳ ଆସି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଟଳ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତଥାପି ସମୁଦ୍ର ସ୍ଥିର ରହେ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ କାମନା ଯାହାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ହିଁ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି, କାମନା ପଛରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଲୋକ ନୁହେଁ।

> ସମୁଦ୍ରରେ କେତେ ଜଳ ମିଶେ, ତଥାପି ସମୁଦ୍ର ଉଛୁଳେ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

## ଶ୍ଳୋକ 71

विहाय कामान्यः सर्वान् पुमांश्चरति निःस्पृहः । निर्ममो निरहंकारः स शान्तिमधिगच्छति ॥२.७१॥

ଯେଉଁ ମଣିଷ ସମସ୍ତ କାମନା ତ୍ୟାଗ କରି ନିସ୍ପୃହ ହୋଇ ଚାଲନ୍ତି, ମମତା ଓ ଅହଙ୍କାର ବିନା, ସେ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

> ମୋର ବୋଲି ଧରି ରଖିବାର ଭାବ ଓ ଅହଙ୍କାର ଛାଡ଼ିଲେ ଶାନ୍ତି ଆସେ।

## ଶ୍ଳୋକ 72

एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति । स्थित्वास्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति ॥२.७२॥

ହେ ପାର୍ଥ, ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମୀ ସ୍ଥିତି। ଏହାକୁ ପାଇଲେ ମଣିଷ ଆଉ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ସ୍ଥିର ରହିଲେ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣ ମିଳେ।

> ଅଧ୍ୟାୟ ସ୍ଥିର ଜ୍ଞାନର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟର କଥାରେ ଶେଷ ହୁଏ। ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବସ୍ଥା ମୁକ୍ତି ଦିଏ।

## Outro

ଏଠାରେ ଭଗବଦ୍ ଗୀତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ, ସାଂଖ୍ୟଯୋଗ, ଅର୍ଥାତ୍ ଜ୍ଞାନର ଯୋଗ, ସମାପ୍ତ ହେଲା। ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କର୍ମଯୋଗ, ଅର୍ଥାତ୍ କର୍ମର ପଥ, ବୁଝାନ୍ତି। ଧାର୍ମିକ ଷ୍ଟୁଡିଓ ତରଫରୁ।

Keep going