ਅਧਿਆਇ ੧੮: ਸੰਨਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਯੋਗ | Bhagavad Gita Chapter 18 | Punjabi Audiobook

Episode 18 of 18 in ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਸੁਣਨਯੋਗ ਪੁਸਤਕ | Bhagavad Gita Audiobook in Punjabi.

Narrated with an AI voice.

Reading time
21 min
Listening time
35 min
By
DharmikStudio Originals
Narration
AI voice

Read along

# ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਸੁਣਨਯੋਗ ਪੁਸਤਕ, ਅਧਿਆਇ ੧੮: ਸੰਨਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਯੋਗ

## Intro

ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ, ਅਠਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ: ਸੰਨਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਯੋਗ। ਇਸ ਆਖਰੀ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਸੰਨਿਆਸ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਗਿਆਨ, ਕਰਮ, ਕਰਤਾ, ਬੁੱਧੀ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸੁਖ, ਸਭ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਹੈ ਲਗਾਅ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣਾ। ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਚਨ ਮੰਨਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ ਧਾਰਮਿਕ ਸਟੂਡੀਓ ਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 1

*अर्जुन उवाच* संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् । त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन ॥१८.१॥

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਹੇ ਕੇਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਸੰਨਿਆਸ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਤੱਤ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

> ਅਰਜੁਨ ਸੰਨਿਆਸ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 2

*श्रीभगवानुवाच* काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः । सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥१८.२॥

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸੰਨਿਆਸ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਸਿਆਣੇ ਤਿਆਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

> ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਛੱਡਣਾ ਸੰਨਿਆਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਛੱਡਣਾ ਤਿਆਗ।

## ਸ਼ਲੋਕ 3

त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः । यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥१८.३॥

ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਦੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।

> ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਮਤ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 4

निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम । त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः संप्रकीर्तितः ॥१८.४॥

ਹੇ ਭਰਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਉਸ ਤਿਆਗ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਨਿਰਣਾ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤਿਆਗ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣਾ ਨਿਰਣਾ ਦੱਸਣਗੇ: ਤਿਆਗ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 5

यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् । यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥१८.५॥

ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

> ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

## ਸ਼ਲੋਕ 6

एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च । कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥१८.६॥

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪਰ ਇਹ ਕਰਮ ਵੀ ਲਗਾਅ ਅਤੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮਤ ਹੈ।

> ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਵੀ ਲਗਾਅ ਅਤੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 7

नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते । मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥१८.७॥

ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਤਾਮਸਿਕ ਤਿਆਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

> ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਕਰਤੱਵ ਛੱਡਣਾ ਤਾਮਸਿਕ ਤਿਆਗ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 8

दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् । स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥१८.८॥

ਜੋ ਕਰਮ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸਮਝ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਦੇ ਡਰੋਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸਿਕ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

> ਕਸ਼ਟ ਦੇ ਡਰੋਂ ਕੰਮ ਛੱਡਣਾ ਰਾਜਸਿਕ ਤਿਆਗ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।

## ਸ਼ਲੋਕ 9

कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन । सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥१८.९॥

ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕਰਤੱਵ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਗਾਅ ਅਤੇ ਫਲ ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਆਗ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

> ਲਗਾਅ ਅਤੇ ਫਲ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੀ ਸਾਤਵਿਕ ਤਿਆਗ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 10

न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते । त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥१८.१०॥

ਸਤੋਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੂਝਵਾਨ, ਸ਼ੰਕਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤਿਆਗੀ ਨਾ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਦਾ ਹੈ।

> ਸੱਚਾ ਤਿਆਗੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦਾ।

## ਸ਼ਲੋਕ 11

न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः । यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥१८.११॥

ਦੇਹਧਾਰੀ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

> ਸਰੀਰ ਹੈ ਤਾਂ ਕਰਮ ਰਹੇਗਾ; ਫਲ ਛੱਡਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਤਿਆਗ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 12

अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् । भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥१८.१२॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦਾ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਅਣਚਾਹਿਆ, ਚਾਹਿਆ ਅਤੇ ਮਿਲਿਆ ਜੁਲਿਆ; ਪਰ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

> ਫਲ ਨਾ ਛੱਡਣ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 13

पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे । सांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥१८.१३॥

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸਾਂਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਇਹ ਪੰਜ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਣੋ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਂਖਿਆ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਦੇ ਪੰਜ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣਗੇ।

## ਸ਼ਲੋਕ 14

अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् । विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥१८.१४॥

ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਅਰਥਾਤ ਸਰੀਰ, ਕਰਤਾ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਅਨੇਕ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਦੈਵ ਹੈ।

> ਸਰੀਰ, ਕਰਤਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ, ਜਤਨ ਅਤੇ ਦੈਵ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਮ ਬਣਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 15

शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः । न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥१८.१५॥

ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਲਟ, ਇਹ ਪੰਜ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।

> ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਹਰ ਕੰਮ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਪੰਜ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 16

तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः । पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥१८.१६॥

ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਜੋ ਕੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਕਰਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੋਟੀ ਮੱਤ ਵਾਲਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

> ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਸਮਝਣਾ ਕੱਚੀ ਸਮਝ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 17

यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते । हत्वापि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥१८.१७॥

ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

> ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਲਗਾਅ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਦਾ।

## ਸ਼ਲੋਕ 18

ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना । करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥१८.१८॥

ਗਿਆਨ, ਜਾਣਨਯੋਗ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹਨ; ਸਾਧਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਤਾ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ।

> ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਗ, ਦੋਵੇਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 19

ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः । प्रोच्यते गुणसंख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥१८.१९॥

ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਠੀਕ ਠੀਕ ਸੁਣੋ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਦੀ ਵੰਡ ਦੱਸਣਗੇ।

## ਸ਼ਲੋਕ 20

सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते । अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥१८.२०॥

ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸੱਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਵੰਡੇ ਹੋਇਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਵੰਡੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਜਾਣੋ।

> ਸਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਤਾ ਵੇਖਣਾ ਸਾਤਵਿਕ ਗਿਆਨ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 21

पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् । वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥१८.२१॥

ਪਰ ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਅਨੇਕ ਭਾਵ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿਕ ਜਾਣੋ।

> ਸਿਰਫ਼ ਭੇਦ ਅਤੇ ਫ਼ਰਕ ਵੇਖਣਾ ਰਾਜਸਿਕ ਗਿਆਨ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 22

यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् । अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥१८.२२॥

ਅਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਤਰਕ ਦੇ, ਤੱਤ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਅਤੇ ਤੁੱਛ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਸਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

> ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਨ ਕੇ ਫੜੀ ਰੱਖਣਾ ਤਾਮਸਿਕ ਗਿਆਨ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 23

नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् । अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥१८.२३॥

ਜੋ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਲਗਾਅ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰਾਗ ਅਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

> ਲਗਾਅ ਅਤੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 24

यत्तु कामेप्सुना कर्म साहंकारेण वा पुनः । क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥१८.२४॥

ਪਰ ਜੋ ਕਰਮ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਜਾਂ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

> ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਔਖੀ ਮਿਹਨਤ ਰਾਜਸਿਕ ਕਰਮ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 25

अनुबन्धं क्षयं हिंसामनवेक्ष्य च पौरुषम् । मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥१८.२५॥

ਨਤੀਜੇ, ਨੁਕਸਾਨ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਸਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

> ਨਤੀਜਾ ਸੋਚੇ ਬਿਨਾਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਤਾਮਸਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 26

मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः । सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥१८.२६॥

ਜੋ ਲਗਾਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਹੰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਜਾਂ ਅਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

> ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਕਰਤਾ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 27

रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः । हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥१८.२७॥

ਜੋ ਲਗਾਅ ਵਾਲਾ, ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ, ਲੋਭੀ, ਹਿੰਸਕ, ਅਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਹਰਖ ਤੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

> ਲੋਭ, ਲਗਾਅ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਕਰਤਾ ਰਾਜਸਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 28

अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः । विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥१८.२८॥

ਜੋ ਅਸੰਜਮੀ, ਅਣਘੜ, ਅੜੀਅਲ, ਠੱਗ, ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਲਸੀ, ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਕੰਮ ਟਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਤਾਮਸਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

> ਆਲਸੀ, ਠੱਗ ਅਤੇ ਕੰਮ ਟਾਲਣ ਵਾਲਾ ਕਰਤਾ ਤਾਮਸਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 29

बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं शृणु । प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनंजय ॥१८.२९॥

ਹੇ ਧਨੰਜੈ, ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।

> ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਦੱਸਣਗੇ।

## ਸ਼ਲੋਕ 30

प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये । बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥१८.३०॥

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵਿਰਤੀ, ਕਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨਯੋਗ, ਡਰ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ।

> ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਫ਼ ਸਮਝਣਾ ਸਾਤਵਿਕ ਬੁੱਧੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 31

यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च । अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥१८.३१॥

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ, ਕਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨਯੋਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਰਾਜਸਿਕ ਹੈ।

> ਠੀਕ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਨੂੰ ਰਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਰਾਜਸਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 32

अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसावृता । सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥१८.३२॥

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਤਮੋਗੁਣ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਤਾਮਸਿਕ ਹੈ।

> ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਲਟਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 33

धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः । योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥१८.३३॥

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਯੋਗ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਜਿਸ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ।

> ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 34

यया तु धर्मकामार्थान्धृत्या धारयतेऽर्जुन । प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥१८.३४॥

ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜਿਸ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਅ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਰਾਜਸਿਕ ਹੈ।

> ਲਾਭ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਰਾਜਸਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 35

यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च । न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥१८.३५॥

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਭੈੜੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨੀਂਦ, ਡਰ, ਸੋਗ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਮਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਤਾਮਸਿਕ ਹੈ।

> ਨੀਂਦ, ਡਰ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਤਾਮਸਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 36

सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ । अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥१८.३६॥

ਹੇ ਭਰਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੁਣ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 37

यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् । तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥१८.३७॥

ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਉਸ ਸੁਖ ਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

> ਜੋ ਸੁਖ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 38

विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् । परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥१८.३८॥

ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਜੋ ਸੁਖ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਸ ਸੁਖ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

> ਜੋ ਸੁਖ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੌੜਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 39

यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः । निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥१८.३९॥

ਜੋ ਸੁਖ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੀਂਦ, ਆਲਸ ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਸਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

> ਆਲਸ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮੋਹ ਭਰਿਆ ਸੁਖ ਤਾਮਸਿਕ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 40

न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः । सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्त्रिभिर्गुणैः ॥१८.४०॥

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ।

> ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 41

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप । कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥१८.४१॥

ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ।

> ਸ਼ਲੋਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 42

शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च । ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥१८.४२॥

ਸ਼ਮ, ਦਮ, ਤਪ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਖਿਮਾ, ਸਿੱਧਾਪਣ, ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਸਤਿਕਤਾ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਰਮ ਹਨ।

> ਸ਼ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 43

शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् । दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥१८.४३॥

ਸੂਰਮਤਾਈ, ਤੇਜ, ਧੀਰਜ, ਨਿਪੁੰਨਤਾ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾ ਭੱਜਣਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਭਾਵ, ਇਹ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਰਮ ਹਨ।

> ਸ਼ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਦੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 44

कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् । परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥१८.४४॥

ਖੇਤੀ, ਗਊਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵੈਸ਼ ਦੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਰਮ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਰਮ ਹੈ।

> ਸ਼ਲੋਕ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਖੇਤੀ, ਗਊ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਸੇਵਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 45

स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः । स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥१८.४५॥

ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ, ਇਹ ਉਹ ਦੱਸਣਗੇ।

## ਸ਼ਲੋਕ 46

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् । स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥१८.४६॥

ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

> ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 47

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् । स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥१८.४७॥

ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਏ ਪਰਾਏ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਵੀ ਚੰਗੇਰਾ ਹੈ। ਸੁਭਾਅ ਦੁਆਰਾ ਮਿਥਿਆ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

> ਸ਼ਲੋਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਅਧੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਚੰਗੇਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 48

सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् । सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥१८.४८॥

ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਰਮ ਦੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਢਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

> ਸ਼ਲੋਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

## ਸ਼ਲੋਕ 49

असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः । नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥१८.४९॥

ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਕਰਮਤਾ ਦੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

> ਨਿਰਲੇਪ ਮਨ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 50

सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे । समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥१८.५०॥

ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਸਿੱਧੀ ਪਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਣੋ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਣਗੇ।

## ਸ਼ਲੋਕ 51

बुद्ध्या विशुद्ध्या युक्तो धृत्यात्मानं नियम्य च । शब्दादीन्विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥१८.५१॥

ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਗ ਅਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ,

> ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਰਾਗ ਦਵੈਸ਼ ਦਾ ਤਿਆਗ ਇਸ ਰਾਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 52

विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः । ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥१८.५२॥

ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾ ਕੇ, ਬਾਣੀ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ,

> ਇਕਾਂਤ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਭੋਜਨ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਇਸ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 53

अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् । विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥१८.५३॥

ਹੰਕਾਰ, ਬਲ, ਘਮੰਡ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

> ਹੰਕਾਰ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 54

ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति । समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ॥१८.५४॥

ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

> ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 55

भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः । ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥१८.५५॥

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੀ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

> ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 56

सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः । मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥१८.५६॥

ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਜੋ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

> ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਸਦੀਵੀ ਪਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 57

चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः । बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥१८.५७॥

ਮਨ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਯੋਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਾਈ ਰੱਖੋ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਮਨ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 58

मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि । अथ चेत्त्वमहंकारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥१८.५८॥

ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੋਗੇ। ਪਰ ਜੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।

> ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਔਕੜਾਂ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਹੰਕਾਰ ਨਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 59

यदहंकारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे । मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥१८.५९॥

ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦੇਵੇਗੀ।

> ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ।

## ਸ਼ਲੋਕ 60

स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा । कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥१८.६०॥

ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ, ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਰੋਗੇ।

> ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਖਿੱਚ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 61

ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति । भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥१८.६१॥

ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਈਸ਼ਵਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਯੰਤਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਣ।

> ਈਸ਼ਵਰ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 62

तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत । तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥१८.६२॥

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾਓ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਧਾਮ ਪਾਓਗੇ।

> ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 63

इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया । विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥१८.६३॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਉਵੇਂ ਕਰੋ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਨਿਰਣਾ ਅਰਜੁਨ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 64

सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः । इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥१८.६४॥

ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਪਰਮ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

> ਪਿਆਰੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣਗੇ।

## ਸ਼ਲੋਕ 65

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥१८.६५॥

ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਓ, ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਬਣੋ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੋਗੇ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ।

> ਮਨ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 66

सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज । अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥१८.६६॥

ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਓ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਸੋਗ ਨਾ ਕਰੋ।

> ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 67

इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन । न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥१८.६७॥

ਇਹ ਗੱਲ ਕਦੇ ਵੀ ਤਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨੂੰ, ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨੂੰ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

> ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 68

य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति । भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥१८.६८॥

ਜੋ ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੇਗਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

> ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 69

न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः । भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥१८.६९॥

ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

> ਗੀਤਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 70

अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः । ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥१८.७०॥

ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਧਰਮ ਭਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਯੱਗ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।

> ਗੀਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦਾ ਯੱਗ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 71

श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः । सोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥१८.७१॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

> ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 72

कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा । कच्चिदज्ञानसंमोहः प्रनष्टस्ते धनंजय ॥१८.७२॥

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੀ? ਹੇ ਧਨੰਜੈ, ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਮੋਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ?

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਮੋਹ ਦੂਰ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

## ਸ਼ਲੋਕ 73

*अर्जुन उवाच* नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत । स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥१८.७३॥

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅੱਚੁਤ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮੋਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਰਤ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।

> ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 74

*सञ्जय उवाच* इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः । संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥१८.७४॥

ਸੰਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਰਥ ਦਾ ਇਹ ਅਦਭੁਤ, ਰੋਮਾਂਚ ਭਰਿਆ ਸੰਵਾਦ ਸੁਣਿਆ।

> ਸੰਜੇ ਸੰਵਾਦ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 75

व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् । योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥१८.७५॥

ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਯੋਗ ਸਿੱਧਾ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਦੱਸਦਿਆਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

> ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੰਜੇ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਸੁਣਿਆ।

## ਸ਼ਲੋਕ 76

राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् । केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥१८.७६॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

> ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸੰਜੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 77

तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः । विस्मयो मे महान् राजन्हृष्यामि च पुनः पुनः ॥१८.७७॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰੀ ਦੇ ਉਸ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

> ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਦੀ ਯਾਦ ਸੰਜੇ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 78

यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः । तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥१८.७८॥

ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਧਨੁਖਧਾਰੀ ਪਾਰਥ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਜਿੱਤ, ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਨੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।

> ਸੰਜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਹੈ।

## Outro

ਇੱਥੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦਾ ਅਠਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਮੋਕਸ਼ ਸੰਨਿਆਸ ਯੋਗ, ਅਰਥਾਤ ਸੰਨਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਯੋਗ, ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਣਨ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ। ਧਾਰਮਿਕ ਸਟੂਡੀਓ ਵੱਲੋਂ।

Keep going