અધ્યાય ૧: અર્જુનનો વિષાદ | Bhagavad Gita Chapter 1 | Gujarati Audiobook
Episode 1 of 10 in ભગવદ્ગીતા શ્રાવ્ય પુસ્તક | Bhagavad Gita Audiobook in Gujarati.
Narrated with an AI voice.
- Reading time
- 11 min
- Listening time
- 22 min
- By
- DharmikStudio Originals
- Narration
- AI voice
Read along
# ભગવદ્ગીતા શ્રાવ્ય પુસ્તક, અધ્યાય ૧: અર્જુનનો વિષાદ
## Intro
ભગવદ્ગીતા, પહેલો અધ્યાય: અર્જુનનો વિષાદ. આ અધ્યાયમાં કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં બે વિશાળ સેનાઓ સામસામે ઊભી છે. અર્જુન શ્રીકૃષ્ણને પોતાનો રથ બંને સેનાઓની વચ્ચે લઈ જવા કહે છે, સામે પક્ષે પોતાના જ સ્વજનોને જુએ છે, અને યુદ્ધ કરવાની હિંમત ગુમાવી બેસે છે. દરેક શ્લોકમાં તમે પહેલાં સંસ્કૃત સાંભળશો, પછી તેનો ગુજરાતી અનુવાદ, અને પછી ટૂંકો અર્થ. આ અનુવાદ ધાર્મિક સ્ટુડિયોનો છે.
## શ્લોક 1
*धृतराष्ट्र उवाच* धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः । मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत संजय ॥१.1॥
ધૃતરાષ્ટ્રે કહ્યું: હે સંજય, ધર્મભૂમિ કુરુક્ષેત્રમાં યુદ્ધની ઇચ્છાથી ભેગા થયેલા મારા પુત્રો અને પાંડુના પુત્રોએ શું કર્યું?
> અંધ રાજા યુદ્ધ જોઈ શકતા નથી, તેથી સંજય તેમને બધું વર્ણવે છે. ગીતાની શરૂઆત એક ચિંતિત પિતાના પ્રશ્નથી થાય છે.
## શ્લોક 2
*सञ्जय उवाच* दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा । आचार्यमुपसंगम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥१.2॥
સંજયે કહ્યું: પાંડવોની સેનાને યુદ્ધ માટે ગોઠવાયેલી જોઈને રાજા દુર્યોધન પોતાના ગુરુ દ્રોણાચાર્ય પાસે ગયા અને આમ બોલ્યા.
> દુર્યોધન સૌથી પહેલાં પોતાના ગુરુ પાસે જાય છે. સામેની સેના જોઈને તેઓ બેચેન થઈ ગયા છે.
## શ્લોક 3
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् । व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥१.3॥
હે આચાર્ય, પાંડુપુત્રોની આ વિશાળ સેનાને જુઓ, જેને તમારા જ બુદ્ધિશાળી શિષ્ય, દ્રુપદના પુત્રે ગોઠવી છે.
> આ શબ્દોમાં એક ડંખ છે: દ્રોણના પોતાના શિષ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્ન જ હવે સામા પક્ષની આગેવાની કરે છે.
## શ્લોક 4
अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि । युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥१.4॥
અહીં યુદ્ધમાં ભીમ અને અર્જુનની બરાબરી કરે એવા શૂરવીરો અને મહાન ધનુર્ધારીઓ છે: યુયુધાન, વિરાટ અને મહારથી દ્રુપદ.
> દુર્યોધન એક એક નામ લઈને શત્રુની શક્તિ ગણવા માંડે છે.
## શ્લોક 5
धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् । पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥१.5॥
ધૃષ્ટકેતુ, ચેકિતાન અને પરાક્રમી કાશીરાજ; પુરુજિત, કુંતિભોજ અને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ શૈબ્ય.
> યાદી આગળ ચાલે છે. દરેક નામ કોઈ જાણીતા રાજા કે યોદ્ધાનું છે.
## શ્લોક 6
युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् । सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥१.6॥
પરાક્રમી યુધામન્યુ અને બળવાન ઉત્તમૌજા, સુભદ્રાના પુત્ર અને દ્રૌપદીના પુત્રો; આ બધા જ મહારથી છે.
> સુભદ્રાના પુત્ર એટલે અભિમન્યુ, અર્જુનના યુવાન પુત્ર. પાંડવોનો પક્ષ મજબૂત છે.
## શ્લોક 7
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम । नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥१.7॥
હે દ્વિજોત્તમ, હવે મારી પોતાની સેનાના નાયકોને પણ સાંભળો. તમે તેમને ઓળખો તે માટે હું તેમનાં નામ કહું છું.
> સામા પક્ષનાં નામ લીધા પછી દુર્યોધન પોતાના પક્ષ તરફ વળે છે, જાણે પોતાને જ હિંમત આપતા હોય.
## શ્લોક 8
भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिंजयः । अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥१.8॥
તમે પોતે, ભીષ્મ, કર્ણ અને દરેક યુદ્ધ જીતનારા કૃપ; અશ્વત્થામા, વિકર્ણ અને સોમદત્તના પુત્ર.
> આ કૌરવ પક્ષનાં મોટાં નામ છે, ગુરુઓ પણ અને યોદ્ધાઓ પણ.
## શ્લોક 9
अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः । नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥१.9॥
અને બીજા ઘણા શૂરવીરો પણ છે, જે મારે માટે પ્રાણ આપવા તૈયાર છે, અનેક શસ્ત્રોથી સજ્જ અને યુદ્ધમાં કુશળ છે.
> બીજાઓ તેમના માટે પ્રાણ આપશે, એવું તેઓ કહે છે. તેમાં તેમનો પોતાનો ડર દેખાઈ આવે છે.
## શ્લોક 10
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् । पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥१.10॥
ભીષ્મ દ્વારા રક્ષાયેલી આપણી શક્તિ અપૂરતી લાગે છે, જ્યારે ભીમ દ્વારા રક્ષાયેલી તેમની શક્તિ પૂરતી લાગે છે.
> દુર્યોધનની શંકા બહાર આવી જાય છે. ટીકાકારો આ શ્લોકને જુદી જુદી રીતે સમજાવે છે, પણ તેમની બેચેની સ્પષ્ટ છે.
## શ્લોક 11
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः । भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥१.11॥
માટે તમે સૌ દરેક મોરચે પોતપોતાના સ્થાને ઊભા રહીને સૌથી વધુ ભીષ્મની જ રક્ષા કરો.
> તેઓ સૌને વૃદ્ધ સેનાપતિની રક્ષા કરવા કહે છે, જેમના પર તેમની બધી આશા ટકેલી છે.
## શ્લોક 12
तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः । सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥१.12॥
ત્યારે દુર્યોધનનો ઉત્સાહ વધારવા, કુરુવંશના સૌથી વડીલ, પ્રતાપી પિતામહ ભીષ્મે સિંહની જેમ ગર્જના કરીને શંખ વગાડ્યો.
> ભીષ્મ દુર્યોધનનો ડર પારખી લે છે અને યુદ્ધનાદથી તેનો જવાબ આપે છે.
## શ્લોક 13
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः । सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥१.13॥
તરત જ શંખ, નગારાં, ઢોલ, મૃદંગ અને રણશિંગાં એકસાથે વાગી ઊઠ્યાં, અને ભયંકર નાદ ગાજી ઊઠ્યો.
> આખી કૌરવ સેના તેમાં જોડાય છે. યુદ્ધની ઘોષણા થઈ ગઈ છે.
## શ્લોક 14
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ । माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥१.14॥
પછી સફેદ ઘોડા જોડેલા વિશાળ રથમાં ઊભેલા માધવ અને પાંડુપુત્રે પોતાના દિવ્ય શંખ વગાડ્યા.
> માધવ એટલે શ્રીકૃષ્ણ, અને અહીં પાંડુપુત્ર એટલે અર્જુન. તેઓ સામા પક્ષેથી જવાબ આપે છે.
## શ્લોક 15
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः । पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥१.15॥
શ્રીકૃષ્ણે પાંચજન્ય, અર્જુને દેવદત્ત, અને ભયંકર પરાક્રમ કરનારા ભીમે પૌંડ્ર નામનો મહાશંખ વગાડ્યો.
> દરેક મહાન યોદ્ધાના શંખનું પોતાનું નામ છે, જે આખા મહાભારતમાં જાણીતું છે.
## શ્લોક 16
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥१.16॥
કુંતીપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરે અનંતવિજય વગાડ્યો; નકુલ અને સહદેવે સુઘોષ અને મણિપુષ્પક વગાડ્યા.
> હવે પાંચેય પાંડવ ભાઈઓએ પોતપોતાના શંખ વગાડી દીધા છે.
## શ્લોક 17
काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः । धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥१.17॥
મહાન ધનુર્ધારી કાશીરાજ, મહારથી શિખંડી, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, વિરાટ અને ક્યારેય ન હારનારા સાત્યકિ;
> પાંડવોના સાથી રાજાઓ એક પછી એક જોડાય છે.
## શ્લોક 18
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते । सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥१.18॥
દ્રુપદ, દ્રૌપદીના પુત્રો અને મહાબાહુ સુભદ્રાપુત્ર, હે પૃથ્વીપતિ, સૌએ પોતપોતાના શંખ વગાડ્યા.
> સંજય ધૃતરાષ્ટ્રને પૃથ્વીપતિ કહીને સંબોધે છે. આખી સેનાએ જવાબ આપી દીધો છે.
## શ્લોક 19
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् । नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥१.19॥
આકાશ અને પૃથ્વીમાં ગુંજતા એ ભયંકર નાદે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનાં હૃદય ચીરી નાખ્યાં.
> આ નાદ પોતે જ એક સંકેત બને છે. કૌરવો તેને પોતાના હૃદયમાં અનુભવે છે.
## શ્લોક 20
अथ व्यवस्थितान्दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः । प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥१.20॥
ત્યારે જેમની ધ્વજા પર હનુમાનજી બિરાજે છે, તે અર્જુને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને હરોળમાં ઊભેલા જોયા. શસ્ત્રો અથડાવાની તૈયારી હતી ત્યારે તેમણે પોતાનું ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.
> અર્જુન લડવા તૈયાર છે. હવે પછીના થોડા શ્લોકોમાં બધું બદલાઈ જાય છે.
## શ્લોક 21
हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते । *अर्जुन उवाच* सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥१.21॥
અને હે રાજન, તેમણે શ્રીકૃષ્ણને આ વચન કહ્યું. અર્જુને કહ્યું: હે અચ્યુત, મારો રથ બંને સેનાઓની વચ્ચે ઊભો રાખો,
> અર્જુન પોતાના સારથિ શ્રીકૃષ્ણને વચ્ચેના ખુલ્લા મેદાનમાં લઈ જવા કહે છે.
## શ્લોક 22
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् । कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन् रणसमुद्यमे ॥१.22॥
જેથી અહીં યુદ્ધની ઇચ્છાથી ઊભેલા લોકોને હું જોઈ શકું, અને જાણી શકું કે આ યુદ્ધમાં મારે કોની સાથે લડવાનું છે.
> તેઓ પોતાના વિરોધીઓને નજરોનજર જોવા માગે છે.
## શ્લોક 23
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः । धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥१.23॥
યુદ્ધમાં દુર્બુદ્ધિ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને રાજી કરવાની ઇચ્છાથી જે લોકો અહીં લડવા ભેગા થયા છે, તેમને હું જોવા માગું છું.
> અર્જુન હજી એક યોદ્ધાની જેમ બોલે છે. યુદ્ધ માટે તેઓ દુર્યોધનને દોષ આપે છે.
## શ્લોક 24
*सञ्जय उवाच* एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत । सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥१.24॥
સંજયે કહ્યું: હે ભારત, અર્જુને આમ કહ્યું ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે એ ઉત્તમ રથને બંને સેનાઓની વચ્ચે ઊભો રાખ્યો,
> અર્જુને જેમ કહ્યું તેમ જ શ્રીકૃષ્ણ કરે છે.
## શ્લોક 25
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् । उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ॥१.25॥
ભીષ્મ, દ્રોણ અને સર્વ રાજાઓની સામે, અને કહ્યું: હે પાર્થ, અહીં ભેગા થયેલા આ કુરુવંશીઓને જુઓ.
> શ્રીકૃષ્ણ રથને બરાબર ભીષ્મ અને દ્રોણની સામે રોકે છે, જે બે વડીલોને અર્જુન સૌથી વધુ ચાહે છે.
## શ્લોક 26
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितॄनथ पितामहान् । आचार्यान्मातुलान्भ्रातॄन्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥१.26॥
ત્યાં અર્જુને બંને સેનાઓમાં ઊભેલા પિતા સમાન વડીલો, દાદાઓ, ગુરુઓ, મામાઓ, ભાઈઓ, પુત્રો, પૌત્રો અને મિત્રોને જોયા,
> પહેલી વાર અર્જુનને આ યુદ્ધ પોતાના જ પરિવારનું પોતાના જ પરિવાર સામે દેખાય છે.
## શ્લોક 27
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि । तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥१.27॥
બંને સેનાઓમાં સસરાઓ અને સ્નેહીજનોને પણ જોયા. એ બધાં સગાંઓને ત્યાં ઊભેલાં જોઈને કુંતીપુત્ર,
> શ્લોક અધૂરો રહે છે. અર્જુનનો વિચાર તૂટી જાય છે, અને વાક્ય પણ.
## શ્લોક 28
कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् । *अर्जुन उवाच* दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥१.28॥
ઊંડી કરુણાથી ભરાઈને, શોકથી બોલ્યા. અર્જુને કહ્યું: હે કૃષ્ણ, યુદ્ધની ઇચ્છાથી અહીં ઊભેલા મારા જ સ્વજનોને જોઈને,
> યોદ્ધાના દૃઢ નિશ્ચયનું સ્થાન કરુણા લઈ લે છે.
## શ્લોક 29
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति । वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥१.29॥
મારાં અંગો ઢીલાં પડી જાય છે અને મોઢું સુકાય છે. મારું શરીર ધ્રૂજે છે અને રૂંવાડાં ઊભાં થઈ જાય છે.
> અર્જુન પોતાનો શોક શરીરમાં કેવો દેખાય છે તે કહે છે. આ સાચો, માનવીય ભય અને દુઃખ છે.
## શ્લોક 30
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते । न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥१.30॥
ગાંડીવ મારા હાથમાંથી સરી પડે છે અને મારી ચામડી બળે છે. હું સ્થિર ઊભો રહી શકતો નથી, અને મારું મન જાણે ચકરાવે ચડ્યું છે.
> ગાંડીવ એ અર્જુનનું પ્રસિદ્ધ ધનુષ્ય છે. સૌથી મહાન ધનુર્ધારી પણ તેને પકડી શકતા નથી.
## શ્લોક 31
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव । न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥१.31॥
હે કેશવ, મને અપશુકન દેખાય છે. યુદ્ધમાં મારા જ સ્વજનોને મારવામાં મને કોઈ કલ્યાણ દેખાતું નથી.
> આ યુદ્ધ માટે તેમને કોઈ સારું કારણ મળતું નથી.
## શ્લોક 32
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च । किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥१.32॥
હે કૃષ્ણ, મને ન વિજય જોઈએ, ન રાજ્ય, ન સુખ. હે ગોવિંદ, અમને રાજ્યથી, ભોગથી કે જીવનથી પણ શો લાભ?
> જેને માટે તેઓ એક વખત લડતા હતા, તે હવે ખાલી લાગે છે.
## શ્લોક 33
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च । त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥१.33॥
જેમને માટે અમે રાજ્ય, ભોગ અને સુખ ઇચ્છ્યાં હતાં, તે જ લોકો પ્રાણ અને ધનની આશા છોડીને અહીં યુદ્ધમાં ઊભા છે.
> જેમની સાથે તેઓ રાજ્ય વહેંચવા માગતા હતા, તેમને જ મારવા પડે એમ છે.
## શ્લોક 34
आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः । मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः संबन्धिनस्तथा ॥१.34॥
ગુરુઓ, પિતા સમાન વડીલો, પુત્રો અને દાદાઓ પણ; મામાઓ, સસરાઓ, પૌત્રો, સાળાઓ અને બીજાં સગાંઓ.
> અર્જુન ફરીથી પોતાના પરિવારનાં નામ ગણાવે છે, જાણે તેમને જોવાનું રોકી જ ન શકતા હોય.
## શ્લોક 35
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन । अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥१.35॥
હે મધુસૂદન, તેઓ મને મારી નાખે તો પણ હું તેમને મારવા માગતો નથી; ત્રણે લોકના રાજ્ય માટે પણ નહીં, તો પછી પૃથ્વી માટે તો શું?
> પોતાના પરિવારને મારવા કરતાં અર્જુન મરવાનું વધુ પસંદ કરે છે.
## શ્લોક 36
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन । पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः ॥१.36॥
હે જનાર્દન, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને મારીને અમને શો આનંદ મળે? આ આતતાયીઓને મારવાથી અમને માત્ર પાપ જ લાગશે.
> તેમણે અન્યાય કર્યો છે, છતાં તેમને મારવાના પાપથી અર્જુન ડરે છે.
## શ્લોક 37
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् । स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥१.37॥
માટે અમારે અમારા જ સગા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને મારવા ન જોઈએ. હે માધવ, પોતાના જ લોકોને મારીને અમે કેવી રીતે સુખી થઈ શકીએ?
> તેમનો નિષ્કર્ષ એ છે કે આવો વિજય ક્યારેય સુખ આપી શકે નહીં.
## શ્લોક 38
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः । कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥१.38॥
લોભથી જેમની બુદ્ધિ ઢંકાઈ ગઈ છે એવા તેઓ કુળના નાશમાં દોષ અને મિત્રો સાથે દ્રોહ કરવામાં પાપ ન જોતા હોય, તો પણ,
> અર્જુન સ્વીકારે છે કે સામો પક્ષ લોભથી આંધળો થયો હોઈ શકે.
## શ્લોક 39
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् । कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥१.39॥
હે જનાર્દન, કુળના નાશમાં રહેલો દોષ સ્પષ્ટ જોનારા અમે આ પાપથી પાછા વળવાનું કેમ ન જાણીએ?
> પણ તેઓ દલીલ કરે છે કે જે સ્પષ્ટ જુએ છે, તેણે વધુ સારું આચરણ કરવું જોઈએ.
## શ્લોક 40
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः । धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥१.40॥
કુળનો નાશ થાય ત્યારે તેની સનાતન પરંપરાઓ નષ્ટ થાય છે. ધર્મ નષ્ટ થાય ત્યારે આખા કુળ પર અધર્મ છવાઈ જાય છે.
> યુદ્ધ પેઢીઓ સુધી પરિવારની જીવનરીત પર શું અસર કરે છે, તેની અર્જુનને ચિંતા છે.
## શ્લોક 41
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः । स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसंकरः ॥१.41॥
હે કૃષ્ણ, અધર્મ ફેલાય ત્યારે કુળની સ્ત્રીઓ માર્ગ ભૂલે છે, અને હે વૃષ્ણિવંશી, તેમાંથી સમાજવ્યવસ્થામાં ગૂંચવણ ઊભી થાય છે.
> આ પોતાના સમયના એક પુરુષ તરીકે અર્જુનના ભય છે. આગળના અધ્યાયોમાં શ્રીકૃષ્ણ તેમને ઉત્તર આપશે.
## શ્લોક 42
संकरो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च । पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥१.42॥
આ ગૂંચવણ કુળને અને કુળનો નાશ કરનારાઓને નરકમાં લઈ જાય છે; પિંડ અને જળનું અર્પણ ન મળવાથી તેમના પિતૃઓ પણ પતન પામે છે.
> પરિવારો તૂટે ત્યારે પિતૃઓ માટેની વિધિઓ અટકી જશે, એવો તેમને ભય છે.
## શ્લોક 43
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसंकरकारकैः । उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥१.43॥
કુળનો નાશ કરનારા અને સમાજવ્યવસ્થામાં ગૂંચવણ ઊભી કરનારાઓના આ દોષોથી સમાજ અને કુળના સનાતન ધર્મો મૂળમાંથી ઊખડી જાય છે.
> અર્જુનને આ નુકસાન યુદ્ધભૂમિથી ઘણે દૂર સુધી ફેલાતું દેખાય છે.
## શ્લોક 44
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन । नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥१.44॥
હે જનાર્દન, અમે સાંભળ્યું છે કે જેમના કુળધર્મ નષ્ટ થાય છે, તેવા લોકોને લાંબા સમય સુધી નરકમાં રહેવું પડે છે.
> પોતાને જે શીખવવામાં આવ્યું છે, તેનાથી તેઓ પોતાની દલીલને ટેકો આપે છે.
## શ્લોક 45
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् । यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥१.45॥
અરેરે, રાજ્યસુખના લોભથી પોતાના જ સ્વજનોને મારવા તૈયાર થઈને અમે કેવું મોટું પાપ કરવા બેઠા છીએ!
> હવે અર્જુન પોતાની જાતનો જ ન્યાય કરે છે.
## શ્લોક 46
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः । धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥१.46॥
હું શસ્ત્ર વગરનો હોઉં અને સામનો ન કરું, અને હાથમાં શસ્ત્રો લઈને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો મને યુદ્ધમાં મારી નાખે, તો એ મારે માટે વધુ સારું થશે.
> તેમની નિરાશા પૂર્ણ છે. સામનો કર્યા વગર મરવાનું તેઓ વધુ પસંદ કરે છે.
## શ્લોક 47
*सञ्जय उवाच* एवमुक्त्वार्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत् । विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥१.47॥
સંજયે કહ્યું: યુદ્ધભૂમિમાં આમ કહીને, શોકથી વ્યાકુળ મનવાળા અર્જુન ધનુષ્ય અને બાણ નીચે મૂકીને રથમાં બેસી ગયા.
> અધ્યાય મૌનમાં પૂરો થાય છે. ગીતાનો ઉપદેશ પ્રામાણિક શોકની આ ક્ષણથી શરૂ થાય છે.
## Outro
અહીં ભગવદ્ગીતાનો પહેલો અધ્યાય, અર્જુનવિષાદયોગ, પૂરો થાય છે. બીજા અધ્યાયમાં શ્રીકૃષ્ણ ઉત્તર આપવાનું શરૂ કરે છે. ધાર્મિક સ્ટુડિયો તરફથી.