अध्याय 1: अर्जुनाचा विषाद | Bhagavad Gita Chapter 1 | Marathi Audiobook
Episode 1 of 10 in भगवद्गीता श्राव्य पुस्तक | Bhagavad Gita Audiobook in Marathi.
Narrated with an AI voice.
- Reading time
- 10 min
- Listening time
- 21 min
- By
- DharmikStudio Originals
- Narration
- AI voice
Read along
# भगवद्गीता श्राव्य पुस्तक, अध्याय 1: अर्जुनाचा विषाद
## Intro
भगवद्गीता, पहिला अध्याय: अर्जुनाचा विषाद. या अध्यायात कुरुक्षेत्रावर दोन मोठी सैन्ये युद्धासाठी सज्ज उभी आहेत. अर्जुन श्रीकृष्णांना आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मधोमध नेण्यास सांगतात, समोरच्या बाजूला आपलेच कुटुंब पाहतात, आणि लढण्याचे बळ गमावतात. प्रत्येक श्लोकात तुम्ही आधी संस्कृत, मग त्याचा मराठी अनुवाद, आणि नंतर थोडक्यात अर्थ ऐकाल. हा धार्मिक स्टुडिओचा अनुवाद आहे.
## श्लोक 1
*धृतराष्ट्र उवाच* धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः । मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत संजय ॥१.1॥
धृतराष्ट्र म्हणाले: संजया, धर्मक्षेत्र असलेल्या कुरुक्षेत्रावर युद्धाच्या इच्छेने जमलेल्या माझ्या मुलांनी आणि पांडूच्या मुलांनी काय केले?
> अंध राजांना युद्ध दिसत नाही, म्हणून संजय त्यांना त्याचे वर्णन करून सांगतात. काळजीत पडलेल्या एका पित्याच्या प्रश्नाने गीतेची सुरुवात होते.
## श्लोक 2
*सञ्जय उवाच* दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा । आचार्यमुपसंगम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥१.2॥
संजय म्हणाले: युद्धासाठी सज्ज झालेले पांडवांचे सैन्य पाहून राजा दुर्योधन आपल्या गुरूंकडे, द्रोणाचार्यांकडे गेले आणि असे बोलले.
> दुर्योधन आधी आपल्या गुरूंकडे जातात. समोरचे सैन्य पाहून ते अस्वस्थ झाले आहेत.
## श्लोक 3
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् । व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥१.3॥
आचार्य, आपल्याच हुशार शिष्याने, द्रुपदपुत्राने, व्यूहरचना करून उभे केलेले पांडुपुत्रांचे हे प्रचंड सैन्य पाहा.
> या शब्दांत एक टोमणा आहे: द्रोणांचाच शिष्य धृष्टद्युम्न आता विरुद्ध पक्षाचे नेतृत्व करत आहे.
## श्लोक 4
अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि । युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥१.4॥
येथे युद्धात भीम आणि अर्जुन यांच्या तोडीचे शूर आणि महान धनुर्धर आहेत: युयुधान, विराट, आणि महारथी द्रुपद.
> दुर्योधन शत्रूचे बळ एकेका नावाने मोजू लागतात.
## श्लोक 5
धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् । पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥१.5॥
धृष्टकेतू, चेकितान आणि पराक्रमी काशिराज; पुरुजित, कुंतिभोज आणि नरश्रेष्ठ शैब्य.
> यादी पुढे चालू राहते. प्रत्येक नाव एखाद्या नामवंत राजाचे किंवा योद्ध्याचे आहे.
## श्लोक 6
युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् । सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥१.6॥
पराक्रमी युधामन्यू, बलवान उत्तमौजा, सुभद्रेचा पुत्र, आणि द्रौपदीचे पुत्र; हे सर्वच महारथी आहेत.
> सुभद्रेचा पुत्र म्हणजे अभिमन्यू, अर्जुनाचा तरुण मुलगा. पांडवांची बाजू भक्कम आहे.
## श्लोक 7
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम । नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥१.7॥
हे द्विजश्रेष्ठ, आता माझ्या सैन्याचे नायकही ऐका. आपल्याला माहिती व्हावी म्हणून मी त्यांची नावे सांगतो.
> विरोधी बाजूची नावे घेतल्यावर, जणू स्वतःलाच धीर देण्यासाठी, दुर्योधन आपल्या सैन्याकडे वळतात.
## श्लोक 8
भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिंजयः । अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥१.8॥
स्वतः आपण, भीष्म, कर्ण, आणि प्रत्येक युद्ध जिंकणारे कृपाचार्य; अश्वत्थामा, विकर्ण, आणि सोमदत्ताचा पुत्र.
> ही कौरव पक्षातील मोठी नावे आहेत; गुरूही आणि योद्धेही.
## श्लोक 9
अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः । नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥१.9॥
आणि माझ्यासाठी प्राण द्यायला तयार असलेले इतर अनेक वीर आहेत; विविध शस्त्रे धारण केलेले, सर्व युद्धकलेत निपुण.
> इतर आपल्यासाठी प्राण देतील असे ते बोलतात. त्यांच्या मनातली भीती डोकावते.
## श्लोक 10
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् । पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥१.10॥
भीष्मांनी रक्षिलेले आपले बळ अपुरे वाटते; भीमाने रक्षिलेले त्यांचे बळ पुरेसे वाटते.
> दुर्योधनाची शंका बाहेर पडते. भाष्यकार हा श्लोक वेगवेगळ्या प्रकारे वाचतात, पण त्यांची अस्वस्थता स्पष्ट आहे.
## श्लोक 11
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः । भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥१.11॥
म्हणून तुम्ही सर्वांनी सर्व आघाड्यांवर आपापल्या जागी उभे राहून, सर्वांत आधी भीष्मांचेच रक्षण करावे.
> ज्यांच्यावर त्यांच्या सर्व आशा आहेत, त्या वृद्ध सेनापतींचे रक्षण करण्यास ते सर्वांना सांगतात.
## श्लोक 12
तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः । सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥१.12॥
तेव्हा दुर्योधनाला उत्साह देण्यासाठी, कुरुवंशातील सर्वांत ज्येष्ठ, प्रतापी पितामह भीष्मांनी सिंहासारखी गर्जना करून शंख फुंकला.
> दुर्योधनाची भीती ओळखून भीष्म रणगर्जनेने उत्तर देतात.
## श्लोक 13
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः । सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥१.13॥
लगेच शंख, नगारे, ढोल, मृदंग आणि शिंगे एकाच वेळी वाजू लागली, आणि तो आवाज प्रचंड होता.
> संपूर्ण कौरव सैन्य त्यात सामील होते. युद्धाची घोषणा झाली आहे.
## श्लोक 14
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ । माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥१.14॥
तेव्हा पांढरे घोडे जोडलेल्या मोठ्या रथात उभे असलेल्या माधव आणि पांडुपुत्र यांनी आपले दिव्य शंख फुंकले.
> माधव म्हणजे श्रीकृष्ण, आणि येथे पांडुपुत्र म्हणजे अर्जुन. ते दुसऱ्या बाजूने उत्तर देतात.
## श्लोक 15
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः । पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥१.15॥
श्रीकृष्णांनी पांचजन्य, अर्जुनांनी देवदत्त, आणि भयंकर पराक्रम करणाऱ्या भीमाने पौंड्र नावाचा महाशंख फुंकला.
> प्रत्येक महान योद्ध्याच्या शंखाला स्वतःचे नाव आहे, जे संपूर्ण महाभारतात प्रसिद्ध आहे.
## श्लोक 16
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥१.16॥
कुंतीपुत्र राजा युधिष्ठिरांनी अनंतविजय फुंकला; नकुल आणि सहदेव यांनी सुघोष आणि मणिपुष्पक फुंकले.
> पाचही पांडव बंधूंनी आता आपापले शंख वाजवले आहेत.
## श्लोक 17
काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः । धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥१.17॥
महाधनुर्धर काशिराज, महारथी शिखंडी, धृष्टद्युम्न, विराट, आणि कधीही न हरणारा सात्यकी;
> पांडवांचे मित्रराजे एकामागून एक सामील होतात.
## श्लोक 18
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते । सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥१.18॥
द्रुपद, द्रौपदीचे पुत्र, आणि महाबाहू सुभद्रापुत्र; हे पृथ्वीपते, या सर्वांनी आपापले शंख फुंकले.
> संजय धृतराष्ट्रांना पृथ्वीपती म्हणून संबोधतात. संपूर्ण सैन्याने उत्तर दिले आहे.
## श्लोक 19
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् । नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥१.19॥
आकाश आणि पृथ्वीत घुमणाऱ्या त्या तुमुल नादाने धृतराष्ट्रपुत्रांची हृदये विदीर्ण केली.
> तो नादच एक संकेत ठरतो. कौरवांना तो आपल्या हृदयात जाणवतो.
## श्लोक 20
अथ व्यवस्थितान्दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः । प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥१.20॥
तेव्हा ज्यांच्या ध्वजावर हनुमान आहेत, त्या अर्जुनांनी रांगेत उभे असलेले धृतराष्ट्रपुत्र पाहिले. शस्त्रे एकमेकांवर आदळणार इतक्यात त्यांनी आपले धनुष्य उचलले.
> अर्जुन लढण्यास तयार आहेत. पुढच्या काही श्लोकांत सर्व काही बदलते.
## श्लोक 21
हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते । *अर्जुन उवाच* सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥१.21॥
महाराज, मग ते श्रीकृष्णांना असे म्हणाले. अर्जुन म्हणाले: हे अच्युता, माझा रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्ये उभा करा,
> अर्जुन आपले सारथी श्रीकृष्ण यांना रथ मधल्या मोकळ्या मैदानात नेण्यास सांगतात.
## श्लोक 22
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् । कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन् रणसमुद्यमे ॥१.22॥
म्हणजे युद्धाच्या इच्छेने येथे उभे असलेल्यांना मी पाहू शकेन, आणि या युद्धात मला कोणाशी लढायचे आहे ते जाणू शकेन.
> आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांना त्यांना समोरासमोर पाहायचे आहे.
## श्लोक 23
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः । धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥१.23॥
दुर्बुद्धी धृतराष्ट्रपुत्राचे युद्धात प्रिय करण्याच्या इच्छेने जे येथे जमले आहेत, त्यांना मला पाहायचे आहे.
> अर्जुन अजूनही योद्ध्यासारखेच बोलतात. युद्धासाठी ते दुर्योधनाला दोष देतात.
## श्लोक 24
*सञ्जय उवाच* एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत । सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥१.24॥
संजय म्हणाले: हे भरतवंशजा, अर्जुनांनी असे म्हटल्यावर श्रीकृष्णांनी तो उत्तम रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्ये उभा केला,
> अर्जुनांनी सांगितले तसेच श्रीकृष्ण करतात.
## श्लोक 25
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् । उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ॥१.25॥
भीष्म, द्रोण आणि सर्व राजांच्या समोर; आणि ते म्हणाले: पार्था, येथे जमलेल्या या कुरुवंशीयांना पाहा.
> अर्जुनाला सर्वांत प्रिय असलेले दोन ज्येष्ठ, भीष्म आणि द्रोण, यांच्या अगदी समोर श्रीकृष्ण रथ थांबवतात.
## श्लोक 26
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितॄनथ पितामहान् । आचार्यान्मातुलान्भ्रातॄन्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥१.26॥
तेथे अर्जुनांनी दोन्ही बाजूंना उभे असलेले वडील, आजोबा, गुरू, मामा, भाऊ, पुत्र, नातू आणि मित्र पाहिले,
> पहिल्यांदाच अर्जुनांना हे युद्ध आपल्याच कुटुंबाचे आपल्याच कुटुंबाविरुद्धचे युद्ध दिसते.
## श्लोक 27
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि । तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥१.27॥
दोन्ही सैन्यांतील सासरे आणि जिवलगही पाहिले. तेथे उभे असलेले हे सर्व आप्तस्वकीय पाहून कुंतीपुत्र,
> श्लोक पूर्ण होत नाही. अर्जुनाचा विचार तुटतो, आणि वाक्यही.
## श्लोक 28
कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् । *अर्जुन उवाच* दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥१.28॥
अतिशय करुणेने भरून, दुःखाने बोलले. अर्जुन म्हणाले: हे कृष्णा, युद्धाच्या इच्छेने येथे उभे असलेले आपलेच लोक पाहून,
> योद्ध्याच्या निर्धाराची जागा करुणा घेते.
## श्लोक 29
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति । वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥१.29॥
माझी गात्रे गळून जात आहेत, तोंड कोरडे पडले आहे. शरीर थरथरत आहे आणि अंगावर काटा उभा राहिला आहे.
> अर्जुन आपले दुःख शरीराच्या भाषेत सांगतात. ही प्रामाणिक, मानवी भीती आणि वेदना आहे.
## श्लोक 30
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते । न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥१.30॥
गांडीव हातातून निसटत आहे, आणि त्वचा जळत आहे. मला स्थिर उभे राहता येत नाही, आणि माझे मन जणू भ्रमत आहे.
> गांडीव हे अर्जुनाचे प्रसिद्ध धनुष्य आहे. सर्वश्रेष्ठ धनुर्धरालाही ते धरवत नाही.
## श्लोक 31
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव । न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥१.31॥
हे केशवा, मला अपशकुन दिसत आहेत. युद्धात आपल्याच लोकांना मारण्यात मला कोणतेही कल्याण दिसत नाही.
> या युद्धासाठी त्यांना कोणतेही चांगले कारण सापडत नाही.
## श्लोक 32
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च । किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥१.32॥
हे कृष्णा, मला विजय नको, राज्य नको, सुखेही नकोत. हे गोविंदा, आम्हाला राज्याचा, भोगांचा, किंवा जीवनाचाही काय उपयोग?
> ज्यासाठी ते एकेकाळी लढले, ते आता त्यांना पोकळ वाटते.
## श्लोक 33
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च । त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥१.33॥
ज्यांच्यासाठी आम्हाला राज्य, भोग आणि सुख हवे होते, तेच प्राणांची आणि संपत्तीची आशा सोडून येथे युद्धात उभे आहेत.
> ज्यांच्यासोबत राज्य वाटून घ्यायचे होते, त्यांनाच मारावे लागणार आहे.
## श्लोक 34
आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः । मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः संबन्धिनस्तथा ॥१.34॥
गुरू, वडील, पुत्र, तसेच आजोबा; मामा, सासरे, नातू, मेहुणे आणि इतर नातलग.
> जणू त्यांची नजर हटतच नाही, असे अर्जुन पुन्हा आपल्या कुटुंबाची यादी करतात.
## श्लोक 35
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन । अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥१.35॥
हे मधुसूदना, त्यांनी मला मारले तरी मला त्यांना मारायचे नाही; तिन्ही लोकांच्या राज्यासाठीही नाही, मग या पृथ्वीसाठी तर कसे?
> आपल्या कुटुंबाला मारण्यापेक्षा मरणे अर्जुनांना बरे वाटते.
## श्लोक 36
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन । पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः ॥१.36॥
हे जनार्दना, धृतराष्ट्रपुत्रांना मारून आम्हाला कोणता आनंद मिळणार? या आततायींना मारल्याने आम्हाला पापच लागेल.
> त्यांनी अन्याय केला असला तरी, त्यांना मारण्याच्या पापाची अर्जुनांना भीती वाटते.
## श्लोक 37
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् । स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥१.37॥
म्हणून आपलेच बांधव असलेल्या धृतराष्ट्रपुत्रांना आम्ही मारू नये. हे माधवा, आपल्याच लोकांना मारून आम्ही सुखी कसे होणार?
> हा विजय कधीच सुख देणार नाही, असा त्यांचा निष्कर्ष आहे.
## श्लोक 38
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः । कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥१.38॥
लोभाने ज्यांची बुद्धी झाकली गेली आहे, ते कुलनाशातील दोष आणि मित्रद्रोहातील पाप पाहत नसले तरी,
> विरुद्ध पक्ष लोभाने आंधळा झाला असेल, हे अर्जुन मान्य करतात.
## श्लोक 39
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् । कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥१.39॥
कुलनाशातील दोष स्पष्ट दिसत असताना, हे जनार्दना, या पापापासून मागे फिरणे आम्हाला का कळू नये?
> पण ज्यांना स्पष्ट दिसते, त्यांनी अधिक चांगले वागले पाहिजे, असा त्यांचा युक्तिवाद आहे.
## श्लोक 40
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः । धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥१.40॥
कुळाचा नाश झाला की त्याचे सनातन कुलधर्म नष्ट होतात. धर्म नष्ट झाला की संपूर्ण कुळाला अधर्म ग्रासतो.
> युद्धाने पिढ्यान्पिढ्या कुटुंबाच्या जीवनपद्धतीवर काय परिणाम होतो, याची अर्जुनांना काळजी वाटते.
## श्लोक 41
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः । स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसंकरः ॥१.41॥
हे कृष्णा, अधर्म वाढला की कुळातील स्त्रिया मार्गभ्रष्ट होतात, आणि हे वृष्णिवंशजा, त्यातून समाजव्यवस्थेत गोंधळ निर्माण होतो.
> आपल्या काळातील माणूस म्हणून अर्जुनांना या चिंता वाटतात. पुढील अध्यायांत श्रीकृष्ण त्यांना उत्तर देतील.
## श्लोक 42
संकरो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च । पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥१.42॥
हा गोंधळ कुळाला आणि कुळाचा नाश करणाऱ्यांना नरकात नेतो; पिंडदान आणि जलतर्पण न मिळाल्याने त्यांचे पितरही पतन पावतात.
> कुटुंबे तुटली की पितरांसाठीचे विधी थांबतील, अशी त्यांना भीती वाटते.
## श्लोक 43
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसंकरकारकैः । उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥१.43॥
कुळाचा नाश करणाऱ्यांच्या आणि समाजव्यवस्थेत गोंधळ माजवणाऱ्यांच्या या दोषांमुळे समाजाचे आणि कुळाचे शाश्वत धर्म मुळापासून उखडले जातात.
> ही हानी रणभूमीच्या पलीकडे दूरवर पसरताना अर्जुनांना दिसते.
## श्लोक 44
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन । नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥१.44॥
हे जनार्दना, ज्यांचे कुलधर्म नष्ट झाले आहेत, अशा लोकांना दीर्घकाळ नरकात राहावे लागते, असे आम्ही ऐकले आहे.
> जे शिकवले गेले, त्याच्या आधारे ते आपला युक्तिवाद मांडतात.
## श्लोक 45
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् । यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥१.45॥
अरेरे! राज्यसुखाच्या लोभाने आपल्याच लोकांना मारायला तयार होऊन, आम्ही केवढे मोठे पाप करायला निघालो आहोत!
> आता अर्जुन स्वतःलाच दोषी ठरवतात.
## श्लोक 46
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः । धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥१.46॥
मी निःशस्त्र आणि प्रतिकार न करणारा असताना, हातात शस्त्रे घेतलेल्या धृतराष्ट्रपुत्रांनी मला युद्धात मारले, तरी ते माझ्यासाठी अधिक चांगले ठरेल.
> त्यांची निराशा पूर्ण झाली आहे. प्रतिकार न करता मरणे त्यांना श्रेयस्कर वाटते.
## श्लोक 47
*सञ्जय उवाच* एवमुक्त्वार्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत् । विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥१.47॥
संजय म्हणाले: रणभूमीवर असे बोलून, दुःखाने मन व्याकुळ झालेले अर्जुन धनुष्यबाण खाली ठेवून रथात बसले.
> अध्याय शांततेत संपतो. प्रामाणिक दुःखाच्या याच क्षणापासून गीतेचा उपदेश सुरू होतो.
## Outro
येथे भगवद्गीतेचा अर्जुनविषादयोग नावाचा पहिला अध्याय, म्हणजे अर्जुनाच्या दुःखाचा योग, संपूर्ण होतो. दुसऱ्या अध्यायात श्रीकृष्ण उत्तर द्यायला सुरुवात करतात. धार्मिक स्टुडिओकडून.