ਅਧਿਆਇ ੧੧: ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਯੋਗ | Bhagavad Gita Chapter 11 | Punjabi Audiobook

Episode 11 of 18 in ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਸੁਣਨਯੋਗ ਪੁਸਤਕ | Bhagavad Gita Audiobook in Punjabi.

Narrated with an AI voice.

Reading time
18 min
Listening time
30 min
By
DharmikStudio Originals
Narration
AI voice

Read along

# ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਸੁਣਨਯੋਗ ਪੁਸਤਕ, ਅਧਿਆਇ ੧੧: ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਯੋਗ

## Intro

ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ, ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ: ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਯੋਗ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕੇ ਅਣਗਿਣਤ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਖਦਾ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਯੋਧੇ ਦੌੜ ਕੇ ਸਮਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਰਜੁਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਕੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਸੌਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੇਵਲ ਅਨੰਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ ਧਾਰਮਿਕ ਸਟੂਡੀਓ ਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 1

*अर्जुन उवाच* मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम् । यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम ॥११.१॥

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਅਧਿਆਤਮ ਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ ਮੋਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਭਰਮ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 2

भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया । त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम् ॥११.२॥

ਹੇ ਕਮਲ ਨੈਣ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਲੈ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

> ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਰਲੋ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 3

एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर । द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम ॥११.३॥

ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਈਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

> ਗੱਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਰਜੁਨ ਉਹ ਰੂਪ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 4

मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो । योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम् ॥११.४॥

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਹ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰੂਪ ਵਿਖਾਓ।

> ਅਰਜੁਨ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 5

*श्रीभगवानुवाच* पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः । नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च ॥११.५॥

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮੇਰੇ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪ ਵੇਖੋ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ, ਦੈਵੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਣਗਿਣਤ ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 6

पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा । बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत ॥११.६॥

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਆਦਿਤਿਆਂ, ਵਸੂਆਂ, ਰੁਦਰਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਚੰਭੇ ਵੇਖੋ।

> ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 7

इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम् । मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद् द्रष्टुमिच्छसि ॥११.७॥

ਹੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਚਰ ਅਚਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵੇਖੋ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਵੀ ਵੇਖੋ।

> ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 8

न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा । दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम् ॥११.८॥

ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਬ ਅੱਖਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਈਸ਼ਵਰੀ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖੋ।

> ਸਾਧਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦਿੱਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 9

*सञ्जय उवाच* एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः । दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम् ॥११.९॥

ਸੰਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਹਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਈਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ।

> ਸੰਜੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

## ਸ਼ਲੋਕ 10

अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् । अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ॥११.१०॥

ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਮੁਖ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਸਨ, ਅਣਗਿਣਤ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਾਰੇ ਸਨ, ਅਣਗਿਣਤ ਦੈਵੀ ਗਹਿਣੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਅਣਗਿਣਤ ਦੈਵੀ ਸ਼ਸਤਰ ਸਨ।

> ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਰਣਨ: ਅਣਗਿਣਤ ਮੁਖ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ।

## ਸ਼ਲੋਕ 11

दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् । सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम् ॥११.११॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੈਵੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਸਤਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੈਵੀ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦਾ ਲੇਪ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚਮਕਦੇ, ਅਨੰਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਸਨ।

> ਉਹ ਰੂਪ ਬੇਅੰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 12

दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता । यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ॥११.१२॥

ਜੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚਮਕ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਤੇਜ ਵਰਗੀ ਹੋ ਸਕੇ।

> ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਦਾ ਤੇਜ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਉਪਮਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 13

तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा । अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा ॥११.१३॥

ਤਦ ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

> ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨਤਾ ਸਮੇਤ ਜਗਤ ਉਸ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 14

ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनंजयः । प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत ॥११.१४॥

ਤਦ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋਏ ਧਨੰਜੈ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ।

> ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਰਜੁਨ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 15

*अर्जुन उवाच* पश्यामि देवांस्तव देव देहे । सर्वांस्तथा भूतविशेषसंघान् । ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ- मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान् ॥११.१५॥

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਕਮਲ ਦੇ ਆਸਣ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

> ਅਰਜੁਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 16

अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं । पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम् । नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं । पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप ॥११.१६॥

ਹੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਨੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਪੇਟਾਂ, ਮੁਖਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਸਮੇਤ। ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾ ਅੰਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਹੀ ਆਦਿ।

> ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੇ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ।

## ਸ਼ਲੋਕ 17

किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च । तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् । पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ता- द्दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम् ॥११.१७॥

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਕਟ ਵਾਲੇ, ਗਦਾ ਵਾਲੇ, ਚੱਕਰ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੇ ਤੇਜ ਦੇ ਪੁੰਜ ਵਜੋਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।

> ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਸ ਤੇਜ ਵੱਲ ਅਰਜੁਨ ਮਸਾਂ ਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 18

त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं । त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् । त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता । सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे ॥११.१८॥

ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਰਮ ਅਕਸ਼ਰ ਹੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ, ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਖੇ ਹੋ; ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਨਾਤਨ ਪੁਰਖ ਹੋ।

> ਅਰਜੁਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 19

अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य- मनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् । पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रं । स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम् ॥११.१९॥

ਤੁਹਾਡਾ ਨਾ ਆਦਿ ਹੈ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ; ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਬਾਹਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਮੁਖ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਤਪਾ ਰਹੇ ਹੋ।

> ਉਸ ਰੂਪ ਦਾ ਤੇਜ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਤਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 20

द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि । व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः । दृष्ट्वाद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं । लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन् ॥११.२०॥

ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਇਕੱਲੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਆਪ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਅਦਭੁਤ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ।

> ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 21

अमी हि त्वां सुरसंघा विशन्ति । केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति । स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसंघाः । स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः ॥११.२१॥

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਸਮੂਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਡਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਵਸਤੀ ਕਹਿ ਕੇ ਭਰਪੂਰ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਉਸਤਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

> ਦੇਵਤੇ ਕੋਈ ਡਰ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਅੱਗੇ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 22

रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या । विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च । गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसंघा । वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे ॥११.२२॥

ਰੁਦਰ, ਆਦਿਤਿ, ਵਸੂ, ਸਾਧਯ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਮਰੁਤ, ਪਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯੱਖਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।

> ਹਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਦੈਵੀ ਜੀਵ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 23

रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं । महाबाहो बहुबाहूरुपादम् । बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं । दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाहम् ॥११.२३॥

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਖਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਪੱਟਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਟਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।

> ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਪੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 24

नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं । व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम् । दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा । धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो ॥११.२४॥

ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ, ਚਮਕਦੇ, ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹਾਂ ਅਤੇ ਬਲਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਧੀਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ।

> ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 25

दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि । दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि । दिशो न जाने न लभे च शर्म । प्रसीद देवेश जगन्निवास ॥११.२५॥

ਭਿਆਨਕ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਰਲੋ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਜਗਤ ਨਿਵਾਸ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

> ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਅਰਜੁਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 26

अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः । सर्वे सहैवावनिपालसंघैः । भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ । सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः ॥११.२६॥

ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਉਹ ਸੂਤ ਪੁੱਤਰ ਕਰਨ ਵੀ, ਸਾਡੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਸਮੇਤ।

> ਅਰਜੁਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਯੋਧੇ ਉਸ ਰੂਪ ਵੱਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 27

वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति । दंष्ट्राकरालानि भयानकानि । केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु । संदृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः ॥११.२७॥

ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਭਿਆਨਕ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਚੂਰ ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

> ਯੁੱਧ ਦਾ ਅੰਜਾਮ ਅਰਜੁਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 28

यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः । समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति । तथा तवामी नरलोकवीरा । विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति ॥११.२८॥

ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਹੀ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਦੇ ਇਹ ਸੂਰਮੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਲਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜ ਰਹੇ ਹਨ।

> ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਧੇ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 29

यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा । विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः । तथैव नाशाय विशन्ति लोका- स्तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः ॥११.२९॥

ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗੇ ਪੂਰੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਵੜਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਪੂਰੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜ ਰਹੇ ਹਨ।

> ਪਤੰਗੇ ਦੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਂਗ ਜੀਵ ਮੌਤ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 30

लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ता- ल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः । तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं । भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो ॥११.३०॥

ਬਲਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਚੱਟ ਰਹੇ ਹੋ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਤੁਹਾਡੀ ਤਿੱਖੀ ਚਮਕ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਾ ਰਹੀ ਹੈ।

> ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਤੇਜ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 31

आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो । नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद । विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं । न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम् ॥११.३१॥

ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਮੈਂ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਰਿਹਾ।

> ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਰਜੁਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਕੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 32

*श्रीभगवानुवाच* कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो । लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः । ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे । येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः ॥११.३२॥

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਕਾਲ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ; ਇੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲਾ ਕਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 33

तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व । जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम् । मयैवैते निहताः पूर्वमेव । निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् ॥११.३३॥

ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਉੱਠੋ, ਜਸ ਖੱਟੋ। ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਰਾਜ ਭੋਗੋ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਹੇ ਸਵਿਅਸਾਚੀ, ਤੁਸੀਂ ਕੇਵਲ ਨਿਮਿੱਤ ਬਣੋ।

> ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਅ ਹੈ; ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਨਿਮਿੱਤ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 34

द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च । कर्णं तथान्यानपि योधवीरान् । मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा । युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान् ॥११.३४॥

ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਜੈਦ੍ਰਥ, ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੋ, ਡਰੋ ਨਾ। ਯੁੱਧ ਕਰੋ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੋਗੇ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 35

*सञ्जय उवाच* एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य । कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी । नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं । सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य ॥११.३५॥

ਸੰਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਕਟਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਝੁਕ ਕੇ ਭਰੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

> ਡਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਅਰਜੁਨ ਫਿਰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 36

*अर्जुन उवाच* स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या । जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च । रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति । सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसंघाः ॥११.३६॥

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਇਹ ਠੀਕ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕੀਰਤਨ ਨਾਲ ਜਗਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ ਡਰ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

> ਜਗਤ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੁਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 37

कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन् । गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे । अनन्त देवेश जगन्निवास । त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत् ॥११.३७॥

ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰਨ? ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਹੋ, ਆਦਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੋ। ਹੇ ਅਨੰਤ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਜਗਤ ਨਿਵਾਸ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅਕਸ਼ਰ ਹੋ, ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਹੋ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਵੀ ਆਦਿ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 38

त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण- स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् । वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम । त्वया ततं विश्वमनन्तरूप ॥११.३८॥

ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ ਦੇਵ ਹੋ, ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰਖ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜਾਣਨਯੋਗ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੋ। ਹੇ ਅਨੰਤ ਰੂਪ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਰਹੇ ਹੋ।

> ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਾਣਨਯੋਗ ਦੋਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 39

वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः । प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च । नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः । पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते ॥११.३९॥

ਤੁਸੀਂ ਵਾਯੂ, ਯਮ, ਅਗਨੀ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋ, ਅਤੇ ਪੜਦਾਦਾ ਵੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਫਿਰ ਵੀ, ਹੋਰ ਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

> ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 40

नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते । नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व । अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं । सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः ॥११.४०॥

ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਪਿੱਛਿਓਂ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਹੇ ਸਰਬ, ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਪਰਾਕਰਮ ਅਪਾਰ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 41

सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं । हे कृष्ण हे यादव हे सखेति । अजानता महिमानं तवेदं । मया प्रमादात्प्रणयेन वापि ॥११.४१॥

ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਖਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਬੇਧਿਆਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਹੇ ਯਾਦਵ, ਹੇ ਸਖਾ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ।

> ਅਰਜੁਨ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮਿੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ।

## ਸ਼ਲੋਕ 42

यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि । विहारशय्यासनभोजनेषु । एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं । तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम् ॥११.४२॥

ਅਤੇ ਹੇ ਅੱਚੁਤ, ਹਾਸੇ ਮਖ਼ੌਲ ਵਿੱਚ, ਖੇਡਦੇ, ਸੌਂਦੇ, ਬੈਠਦੇ ਜਾਂ ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਕੱਲਿਆਂ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਜੋ ਨਿਰਾਦਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਪਾਰ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।

> ਅਰਜੁਨ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਹਰ ਨਿਰਾਦਰ ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 43

पितासि लोकस्य चराचरस्य । त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान् । न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो । लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव ॥११.४३॥

ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰ ਅਚਰ ਜਗਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋ, ਇਸ ਦੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਗੁਰੂ ਹੋ। ਹੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਗਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ।

## ਸ਼ਲੋਕ 44

तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं । प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम् । पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः । प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम् ॥११.४४॥

ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸਤਤ ਯੋਗ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਸਖਾ ਸਖਾ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰੋ।

> ਅਰਜੁਨ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਸਹਿ ਲੈਣ।

## ਸ਼ਲੋਕ 45

अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा । भयेन च प्रव्यथितं मनो मे । तदेव मे दर्शय देव रूपं । प्रसीद देवेश जगन्निवास ॥११.४५॥

ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਇਹ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਾਂ, ਪਰ ਡਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਹੀ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਓ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਜਗਤ ਨਿਵਾਸ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

> ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਡਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਰਜੁਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਰੂਪ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 46

किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त- मिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव । तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन । सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते ॥११.४६॥

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੁਕਟ ਪਹਿਨੇ, ਗਦਾ ਫੜੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਲਈ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮੂਰਤੀ, ਉਸੇ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੋ।

> ਅਰਜੁਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 47

*श्रीभगवानुवाच* मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं । रूपं परं दर्शितमात्मयोगात् । तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं । यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम् ॥११.४७॥

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ; ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਆਦਿ ਇਹ ਰੂਪ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਪਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 48

न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानै- र्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः । एवंरूपः शक्य अहं नृलोके । द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर ॥११.४८॥

ਹੇ ਕੁਰੂ ਵੀਰ, ਨਾ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਕਠੋਰ ਤਪ ਨਾਲ; ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।

> ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

## ਸ਼ਲੋਕ 49

मा ते व्यथा मा च विमूढभावो । दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम् । व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं । तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य ॥११.४९॥

ਮੇਰਾ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਨਾ ਹੀ ਘਬਰਾਓ। ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਉਹੀ ਰੂਪ ਵੇਖੋ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇ ਕੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 50

*सञ्जय उवाच* इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा । स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः । आश्वासयामास च भीतमेनं । भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा ॥११.५०॥

ਸੰਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ। ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਸੌਮ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 51

*अर्जुन उवाच* दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन । इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः ॥११.५१॥

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਸੌਮ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।

> ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 52

*श्रीभगवानुवाच* सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम । देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः ॥११.५२॥

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰਾ ਜੋ ਰੂਪ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸਦਾ ਇਸ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

> ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 53

नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया । शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ॥११.५३॥

ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪ ਨਾਲ, ਨਾ ਦਾਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਯੱਗ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

> ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

## ਸ਼ਲੋਕ 54

भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुन । ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप ॥११.५४॥

ਪਰ ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਅਨੰਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

> ਇਕਾਗਰ ਭਗਤੀ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ, ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 55

मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः । निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव ॥११.५५॥

ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਟੀਚਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਲਗਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

> ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤ ਦਾ ਸਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

## Outro

ਇੱਥੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦਾ ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ, ਅਰਥਾਤ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਯੋਗ, ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਸਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਗਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਸਟੂਡੀਓ ਵੱਲੋਂ।

Keep going