અધ્યાય ૩: કર્મયોગ | Bhagavad Gita Chapter 3 | Gujarati Audiobook

Episode 3 of 10 in ભગવદ્ગીતા શ્રાવ્ય પુસ્તક | Bhagavad Gita Audiobook in Gujarati.

Narrated with an AI voice.

Reading time
11 min
Listening time
21 min
By
DharmikStudio Originals
Narration
AI voice

Read along

# ભગવદ્ગીતા શ્રાવ્ય પુસ્તક, અધ્યાય ૩: કર્મયોગ

## Intro

ભગવદ્ગીતા, ત્રીજો અધ્યાય: કર્મયોગ. આ અધ્યાયમાં અર્જુન પૂછે છે કે જો બુદ્ધિ કર્મ કરતાં શ્રેષ્ઠ હોય, તો તેમને ભયંકર કર્મમાં શા માટે જોડવામાં આવે છે. શ્રીકૃષ્ણ સમજાવે છે કે કોઈ પણ કર્મ કર્યા વિના રહી શકતું નથી, યજ્ઞના ભાવથી કરેલું કર્મ બાંધતું નથી, અને કામના જ એ શત્રુ છે જેને જીતવાનો છે. આ અનુવાદ ધાર્મિક સ્ટુડિયોનો છે.

## શ્લોક 1

*अर्जुन उवाच* ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन । तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥३.१॥

અર્જુને કહ્યું: હે જનાર્દન, જો આપ કર્મ કરતાં બુદ્ધિને શ્રેષ્ઠ માનો છો, તો હે કેશવ, આપ મને આ ભયંકર કર્મમાં શા માટે જોડો છો?

> અર્જુને શ્રીકૃષ્ણ પાસેથી સ્થિર બુદ્ધિની પ્રશંસા સાંભળી છે. હવે તેઓ પૂછે છે કે તો પછી પોતે યુદ્ધ શા માટે કરે.

## શ્લોક 2

व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे । तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥३.२॥

આપ જાણે મિશ્ર વચનોથી મારી બુદ્ધિને મૂંઝવી રહ્યા છો. તેથી નિશ્ચય કરીને મને તે એક વાત કહો, જેનાથી હું કલ્યાણ પામું.

> અર્જુનને લાગે છે કે તેમને એકસાથે બે માર્ગ બતાવવામાં આવ્યા છે. તેઓ એક સ્પષ્ટ ઉત્તર માગે છે.

## શ્લોક 3

*श्रीभगवानुवाच* लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ । ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥३.३॥

શ્રીભગવાને કહ્યું: હે નિષ્પાપ, આ જગતમાં બે પ્રકારની નિષ્ઠા મેં પહેલાં જ કહી છે: સાંખ્ય માર્ગના લોકો માટે જ્ઞાનયોગ, અને યોગીઓ માટે કર્મયોગ.

> શ્રીકૃષ્ણ જ્ઞાન અને કર્મ, એ બે માર્ગોનાં નામ આપે છે. બંને આરંભથી જ કહેવાયેલા છે.

## શ્લોક 4

न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते । न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥३.४॥

કર્મોનો આરંભ ન કરવાથી મનુષ્ય નિષ્કર્મતા પામતો નથી, અને માત્ર સંન્યાસ લેવાથી જ સિદ્ધિ મળતી નથી.

> માત્ર કામ અટકાવી દેવાથી કોઈ મુક્ત થતું નથી. એકલો ત્યાગ પૂરતો નથી.

## શ્લોક 5

न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥३.५॥

કોઈ પણ એક ક્ષણ માટે પણ કર્મ કર્યા વિના રહી શકતું નથી. પ્રકૃતિમાંથી જન્મેલા ગુણો દરેક પાસે વિવશ કરીને કર્મ કરાવે છે.

> જ્યાં સુધી શરીર અને મન છે, ત્યાં સુધી આપણે કર્મ કરીએ જ છીએ. પ્રકૃતિ આપણને ચલાવતી રહે છે.

## શ્લોક 6

कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् । इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥३.६॥

જે કર્મેન્દ્રિયોને રોકીને બેસી રહે છે, પણ મનથી ઇન્દ્રિયોના વિષયોનું ચિંતન કરતો રહે છે, તે મૂઢ છે, અને મિથ્યાચારી કહેવાય છે.

> બહારથી શાંત અને અંદરથી લાલસાથી ભરેલા રહેવું એ માત્ર દેખાડો છે. શ્રીકૃષ્ણ તેને ખોટું આચરણ કહે છે.

## શ્લોક 7

यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन । कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥३.७॥

પણ હે અર્જુન, જે મનથી ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખીને, આસક્તિ વિના કર્મેન્દ્રિયો વડે કર્મયોગનો આરંભ કરે છે, તે જ શ્રેષ્ઠ છે.

> જે વશમાં રાખેલા મનથી અને કશાને વળગ્યા વિના જગતમાં કામ કરે છે, તે વધુ સારો છે.

## શ્લોક 8

नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः । शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥३.८॥

તું તારું નિયત કર્મ કર, કારણ કે કર્મ ન કરવા કરતાં કર્મ કરવું શ્રેષ્ઠ છે. કર્મ વિના તો તારા શરીરનો નિર્વાહ પણ થઈ શકે નહીં.

> જીવતા રહેવા માટે પણ કર્મ કરવું પડે છે. તેથી જે કામ તારું છે, તે કર.

## શ્લોક 9

यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः । तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥३.९॥

યજ્ઞ માટે કરેલા કર્મ સિવાયનાં બીજાં કર્મોથી આ જગત બંધાય છે. તેથી હે કૌન્તેય, આસક્તિ છોડીને તે જ હેતુ માટે કર્મ કર.

> અર્પણના ભાવથી કરેલું કર્મ બાંધતું નથી. શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને આ જ ભાવથી કર્મ કરવા કહે છે.

## શ્લોક 10

सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः । अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥३.१०॥

આરંભમાં પ્રજાપતિએ યજ્ઞની સાથે પ્રજાનું સર્જન કરીને કહ્યું: આના વડે તમે વૃદ્ધિ પામો. આ યજ્ઞ તમારી ઇચ્છાઓ પૂરી કરનારી કામધેનુ બને.

> શ્રીકૃષ્ણ એક પ્રાચીન ઉપદેશ યાદ કરાવે છે: જીવનની સાથે જ જગતને યજ્ઞ પણ આપવામાં આવ્યો હતો.

## શ્લોક 11

देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः । परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥३.११॥

આ યજ્ઞ વડે તમે દેવોને સંતુષ્ટ કરો, અને તે દેવો તમને સંતુષ્ટ કરે. એકબીજાને સંતુષ્ટ કરતાં તમે પરમ કલ્યાણ પામશો.

> જગતને મનુષ્યો અને દેવો વચ્ચે આપ-લેના એક ચક્ર તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

## શ્લોક 12

इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः । तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥३.१२॥

યજ્ઞથી સંતુષ્ટ થયેલા દેવો તમને ઇચ્છિત ભોગો આપશે. તેમણે આપેલા ભોગો તેમને અર્પણ કર્યા વિના જે ભોગવે છે, તે ખરેખર ચોર છે.

> પાછું કંઈ આપ્યા વિના માત્ર લેતા રહેવાથી આ ચક્ર તૂટે છે. શ્રીકૃષ્ણ તેને ચોરી કહે છે.

## શ્લોક 13

यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः । भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥३.१३॥

યજ્ઞમાંથી બચેલું અન્ન ખાનારા સજ્જનો બધાં પાપોમાંથી મુક્ત થાય છે. પણ જે પાપીઓ માત્ર પોતાના માટે રાંધે છે, તેઓ તો પાપ જ ખાય છે.

> પહેલાં અર્પણ કરીને વહેંચીને ખાધેલું ભોજન પવિત્ર છે. માત્ર પોતાના માટે સંઘરેલું ભોજન એવું નથી.

## શ્લોક 14

अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः । यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥३.१४॥

બધાં પ્રાણીઓ અન્નથી ઉત્પન્ન થાય છે, અન્ન વરસાદથી થાય છે, વરસાદ યજ્ઞથી થાય છે, અને યજ્ઞ કર્મથી ઉત્પન્ન થાય છે.

> શ્રીકૃષ્ણ એક સાંકળ બતાવે છે, જે દરેક જીવને કર્મ સાથે જોડે છે.

## શ્લોક 15

कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् । तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥३.१५॥

જાણ કે કર્મ બ્રહ્મ, એટલે કે વેદમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે, અને વેદ અવિનાશીમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે. તેથી સર્વવ્યાપી બ્રહ્મ સદા યજ્ઞમાં સ્થિત છે.

> આ સાંકળ શાશ્વત સુધી પહોંચે છે. તેથી યજ્ઞનું મૂળ દિવ્યમાં છે.

## શ્લોક 16

एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः । अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥३.१६॥

હે પાર્થ, આ રીતે ચલાવેલા ચક્ર પ્રમાણે જે અહીં વર્તતો નથી, તે પાપમય જીવન જીવે છે, ઇન્દ્રિયોમાં જ રમે છે, અને વ્યર્થ જીવે છે.

> જે આ ચક્રમાંથી લે છે પણ પાછું કંઈ આપતો નથી, તે પોતાનું જીવન વેડફી નાખે છે.

## શ્લોક 17

यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः । आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥३.१७॥

પણ જે મનુષ્ય આત્મામાં જ રમે છે, આત્મામાં જ તૃપ્ત છે, અને આત્મામાં જ સંતુષ્ટ છે, તેના માટે કોઈ કર્તવ્ય બાકી રહેતું નથી.

> જેને અંદર જ પૂરી તૃપ્તિ મળી ગઈ છે, તેને કર્મથી મેળવવા જેવું કશું બાકી રહેતું નથી.

## શ્લોક 18

नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन । न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥३.१८॥

એવા મનુષ્યને અહીં ન તો કર્મ કરવાથી કોઈ પ્રયોજન છે, ન કર્મ ન કરવાથી. બધાં પ્રાણીઓમાં કોઈના પર તેનો કોઈ સ્વાર્થ આધાર રાખતો નથી.

> પૂર્ણ તૃપ્ત મનુષ્યને કોઈની પાસેથી કશું જોઈતું નથી. તેના માટે કરવું અને ન કરવું સરખું છે.

## શ્લોક 19

तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर । असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥३.१९॥

તેથી આસક્તિ વિના હંમેશાં કરવા યોગ્ય કર્મ સારી રીતે કરતો રહે. કારણ કે આસક્તિ વિના કર્મ કરનાર મનુષ્ય પરમને પામે છે.

> આ જ આ અધ્યાયનો સાર છે: કર્મ કર, પણ તેને વળગી ન રહે.

## શ્લોક 20

कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः । लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥३.२०॥

જનક વગેરેએ કર્મ દ્વારા જ સિદ્ધિ મેળવી હતી. લોકસંગ્રહ, એટલે કે જગતના કલ્યાણને ધ્યાનમાં રાખીને પણ તારે કર્મ કરવું જોઈએ.

> શ્રીકૃષ્ણ એક ઉદાહરણ આપે છે. મહાન રાજાઓએ પોતાનાં કર્તવ્યો કરતાં કરતાં જ લક્ષ્ય મેળવ્યું.

## શ્લોક 21

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥३.२१॥

શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય જે જે આચરણ કરે છે, બીજા લોકો પણ તેવું જ કરે છે. તે જે ધોરણ સ્થાપે છે, જગત તેને જ અનુસરે છે.

> મોટાઓનું અનુકરણ થાય છે. તેમનું ઉદાહરણ બીજાઓના જીવનને ઘડે છે.

## શ્લોક 22

न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किंचन । नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥३.२२॥

હે પાર્થ, ત્રણેય લોકમાં મારે કરવાનું કશું નથી, અને મેળવવાનું બાકી હોય એવું પણ કશું નથી. છતાં હું કર્મમાં જ લાગેલો રહું છું.

> શ્રીકૃષ્ણને પોતાને કશું જોઈતું નથી, છતાં તેઓ કર્મ કરે છે.

## શ્લોક 23

यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः । मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥३.२३॥

કારણ કે હે પાર્થ, જો હું ક્યારેય આળસ વિના કર્મમાં ન લાગું, તો મનુષ્યો દરેક રીતે મારા જ માર્ગને અનુસરશે.

> જો સ્વયં ભગવાન કર્મ છોડી દે, તો બધા લોકો તેમનું જ અનુકરણ કરશે.

## શ્લોક 24

उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् । संकरस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥३.२४॥

જો હું કર્મ ન કરું, તો આ બધા લોકો નાશ પામે. હું અવ્યવસ્થાનું કારણ બનું, અને આ પ્રજાનો નાશ કરું.

> શ્રીકૃષ્ણનું કર્મ લોકોને ટકાવી રાખે છે. તેના વિના વ્યવસ્થા તૂટી પડે.

## શ્લોક 25

सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत । कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥३.२५॥

હે ભારત, જેમ અજ્ઞાની લોકો કર્મમાં આસક્ત થઈને કર્મ કરે છે, તેમ જ્ઞાનીએ જગતના કલ્યાણની ઇચ્છાથી, આસક્તિ વિના કર્મ કરવું જોઈએ.

> જ્ઞાનીઓ પણ એટલી જ લગનથી કામ કરે છે, પણ પોતાના માટે નહીં, સૌના ભલા માટે.

## શ્લોક 26

न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् । जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥३.२६॥

જ્ઞાનીએ કર્મમાં આસક્ત અજ્ઞાનીઓની બુદ્ધિમાં ભ્રમ ઉત્પન્ન ન કરવો. પોતે યોગમાં સ્થિર રહીને બધાં કર્મો સારી રીતે કરતાં, તેમને પણ કર્મોમાં જોડેલા રાખવા.

> જેઓ હજી કર્મને વળગેલા છે, તેમને મૂંઝવવા નહીં. પોતાના ઉદાહરણથી તેમને સારું કામ કરતાં શીખવવું.

## શ્લોક 27

प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः । अहंकारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ॥३.२७॥

બધાં કર્મો દરેક રીતે પ્રકૃતિના ગુણો દ્વારા થાય છે. પણ અહંકારથી મોહિત મનવાળો મનુષ્ય માને છે કે હું કર્તા છું.

> કામ પ્રકૃતિ કરે છે. અહંકાર ભૂલથી તેને પોતાનું માની લે છે.

## શ્લોક 28

तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः । गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥३.२८॥

પણ હે મહાબાહો, ગુણો અને કર્મોના વિભાગનું તત્ત્વ જાણનાર, ગુણો જ ગુણોમાં વર્તે છે એમ માનીને આસક્ત થતો નથી.

> જ્ઞાનીઓ જુએ છે કે પ્રકૃતિ જ પ્રકૃતિ પર કામ કરે છે, તેથી તેઓ વળગતા નથી.

## શ્લોક 29

प्रकृतेर्गुणसंमूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु । तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥३.२९॥

પ્રકૃતિના ગુણોથી મોહિત લોકો ગુણોનાં કર્મોમાં આસક્ત થાય છે. પૂરું જાણનારે અધૂરું જાણનારા તે મંદબુદ્ધિ લોકોને વિચલિત ન કરવા.

> શ્રીકૃષ્ણ આ વાત ફરી કહે છે. જેઓ હજી જોઈ શકતા નથી, તેમની સાથે જ્ઞાનીએ ધીરજ રાખવી જોઈએ.

## શ્લોક 30

मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा । निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥३.३०॥

તારાં બધાં કર્મો મને અર્પણ કરીને, મનને આત્મામાં જોડીને, આશા અને મમતા છોડીને, ચિંતાનો તાપ ત્યજીને યુદ્ધ કર.

> શ્રીકૃષ્ણ વ્યવહારુ ઉત્તર આપે છે. દરેક કર્મ તેમને અર્પણ કર અને વ્યાકુળ થયા વિના યુદ્ધ કર.

## શ્લોક 31

ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः । श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥३.३१॥

જે મનુષ્યો શ્રદ્ધાથી, દોષ જોયા વિના, મારા આ મતનું હંમેશાં પાલન કરે છે, તેઓ પણ કર્મોનાં બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.

> શરૂઆત માટે શ્રદ્ધા અને ખુલ્લું મન પૂરતાં છે. એવા લોકો પણ મુક્ત થાય છે.

## શ્લોક 32

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् । सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥३.३२॥

પણ જેઓ તેમાં દોષ કાઢીને મારા મતનું પાલન કરતા નથી, તેમને સર્વ જ્ઞાનમાં મોહિત, નષ્ટ અને વિવેકહીન જાણ.

> દ્વેષથી ઉપદેશને નકારવાથી મનુષ્ય મૂંઝવણમાં જ રહે છે.

## શ્લોક 33

सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि । प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥३.३३॥

જ્ઞાની પણ પોતાની પ્રકૃતિ પ્રમાણે જ વર્તે છે. બધાં પ્રાણીઓ પોતાની પ્રકૃતિને અનુસરે છે. તો દબાવવાથી શું થશે?

> પ્રકૃતિ બળવાન છે. માત્ર જબરદસ્તીથી દબાવવાથી તે બદલાતી નથી.

## શ્લોક 34

इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥३.३४॥

દરેક ઇન્દ્રિયના પોતાના વિષયમાં રાગ અને દ્વેષ રહેલા છે. મનુષ્યે તેમના વશમાં ન આવવું, કારણ કે તેઓ તેના માર્ગના શત્રુ છે.

> ગમો અને અણગમો આપમેળે ઊઠે છે. તેમને અધીન ન થવું એ જ ખરું કામ છે.

## શ્લોક 35

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् । स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥३.३५॥

સારી રીતે આચરેલા બીજાના ધર્મ કરતાં, ઊણપવાળો હોય તો પણ, પોતાનો ધર્મ શ્રેષ્ઠ છે. પોતાના ધર્મમાં મરવું પણ શ્રેયસ્કર છે. બીજાનો ધર્મ ભય આપનારો છે.

> શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે બીજાના માર્ગની નકલ કરવા કરતાં, જે ખરેખર પોતાનું છે તે અધૂરું કરવું પણ સારું.

## શ્લોક 36

*अर्जुन उवाच* अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः । अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥३.३६॥

અર્જુને કહ્યું: તો હે વાર્ષ્ણેય, ઇચ્છા ન હોવા છતાં, જાણે બળજબરીથી જોડાયો હોય તેમ, મનુષ્ય કોની પ્રેરણાથી પાપ કરે છે?

> અર્જુન એ પ્રશ્ન પૂછે છે જે સૌ પૂછે છે: જે ખોટું છે એ જાણવા છતાં આપણે તે શા માટે કરીએ છીએ?

## શ્લોક 37

*श्रीभगवानुवाच* काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः । महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥३.३७॥

શ્રીભગવાને કહ્યું: આ કામ છે, આ જ ક્રોધ છે, જે રજોગુણમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે. તે બધું જ ગળી જનારો અને મહાપાપી છે. તેને જ અહીં શત્રુ જાણ.

> શ્રીકૃષ્ણ શત્રુનું નામ આપે છે: કામના, જે અટકાવાય ત્યારે ક્રોધ બની જાય છે.

## શ્લોક 38

धूमेनाव्रियते वह्निर्यथादर्शो मलेन च । यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥३.३८॥

જેમ ધુમાડાથી અગ્નિ ઢંકાય છે, ધૂળથી દર્પણ, અને ઓરથી ગર્ભ, તેમ આ કામથી આ જ્ઞાન ઢંકાયેલું રહે છે.

> ત્રણ ઉપમાઓ બતાવે છે કે કામના આપણી સમજને કેવી રીતે ઢાંકે છે, ક્યાંક થોડી, ક્યાંક ઊંડે સુધી.

## શ્લોક 39

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा । कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥३.३९॥

હે કૌન્તેય, જ્ઞાનીનું જ્ઞાન આ નિત્ય શત્રુ, એટલે કે ક્યારેય તૃપ્ત ન થનારા અગ્નિ જેવા કામથી ઢંકાયેલું છે.

> કામના ક્યારેય પૂરી થતી નથી. તેને પોષવાથી તે વધુ ભડકે છે.

## શ્લોક 40

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते । एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥३.४०॥

ઇન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિ તેનું નિવાસસ્થાન કહેવાય છે. તેમના દ્વારા જ તે જ્ઞાનને ઢાંકીને દેહધારીને મોહિત કરે છે.

> શ્રીકૃષ્ણ બતાવે છે કે કામના ક્યાં રહે છે, જેથી અર્જુન જાણે કે તેની સામે ક્યાં લડવું.

## શ્લોક 41

तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ । पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥३.४१॥

તેથી હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તું પહેલાં ઇન્દ્રિયોને વશમાં કર, અને પછી જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનનો નાશ કરનારા આ પાપીને હણી નાખ.

> શરૂઆત ઇન્દ્રિયોથી કર. કામના સૌથી પહેલાં ત્યાં જ પકડ જમાવે છે.

## શ્લોક 42

इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः । मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥३.४२॥

ઇન્દ્રિયોને શ્રેષ્ઠ કહેવામાં આવે છે, ઇન્દ્રિયો કરતાં મન શ્રેષ્ઠ છે, મન કરતાં બુદ્ધિ શ્રેષ્ઠ છે, અને જે બુદ્ધિથી પણ પર છે, તે આત્મા છે.

> શ્રીકૃષ્ણ એક સીડી બતાવે છે. આત્મા આ બધાથી ઉપર છે.

## શ્લોક 43

एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना । जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥३.४३॥

હે મહાબાહો, આ રીતે બુદ્ધિથી પર એવા આત્માને જાણીને, આત્મા વડે મનને સ્થિર કરીને, કામરૂપી આ દુર્જય શત્રુને હણી નાખ.

> અધ્યાય કર્મની હાકલ સાથે પૂરો થાય છે: આત્માને જાણો અને કામનાને જીતો.

## Outro

અહીં ભગવદ્ગીતાનો ત્રીજો અધ્યાય, કર્મયોગ, એટલે કે કર્મનો યોગ, પૂરો થાય છે. ચોથા અધ્યાયમાં શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે આ ઉપદેશ કેટલો પ્રાચીન છે, અને તેઓ વારંવાર જગતમાં શા માટે આવે છે. ધાર્મિક સ્ટુડિયો તરફથી.

Keep going