અધ્યાય ૪: જ્ઞાનકર્મસંન્યાસયોગ | Bhagavad Gita Chapter 4 | Gujarati Audiobook

Episode 4 of 10 in ભગવદ્ગીતા શ્રાવ્ય પુસ્તક | Bhagavad Gita Audiobook in Gujarati.

Narrated with an AI voice.

Reading time
11 min
Listening time
21 min
By
DharmikStudio Originals
Narration
AI voice

Read along

# ભગવદ્ગીતા શ્રાવ્ય પુસ્તક, અધ્યાય ૪: જ્ઞાનકર્મસંન્યાસયોગ

## Intro

ભગવદ્ગીતા, ચોથો અધ્યાય: જ્ઞાનકર્મસંન્યાસયોગ. આ અધ્યાયમાં શ્રીકૃષ્ણ જણાવે છે કે આ યોગ તેમણે ઘણા સમય પહેલાં શીખવ્યો હતો, અને સજ્જનોની રક્ષા અને ધર્મની સ્થાપના માટે તેઓ વારંવાર જન્મ લે છે. તેઓ અનેક પ્રકારના યજ્ઞોનું વર્ણન કરે છે, અને બતાવે છે કે જ્ઞાન અગ્નિની જેમ કર્મનાં બંધનોને બાળી નાખે છે. આ અનુવાદ ધાર્મિક સ્ટુડિયોનો છે.

## શ્લોક 1

*श्रीभगवानुवाच* इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् । विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥४.१॥

શ્રીભગવાને કહ્યું: આ અવિનાશી યોગ મેં વિવસ્વાનને કહ્યો હતો. વિવસ્વાને તે મનુને કહ્યો, અને મનુએ ઇક્ષ્વાકુને.

> શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે આ ઉપદેશ નવો નથી. તેમણે પહેલાં તે સૂર્યને આપ્યો, અને તે રાજાઓની પરંપરામાં આગળ વધ્યો.

## શ્લોક 2

एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः । स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥४.२॥

આ રીતે પરંપરાથી મળેલા આ યોગને રાજર્ષિઓએ જાણ્યો. પણ હે પરંતપ, લાંબો સમય વીતી જવાથી આ યોગ આ જગતમાંથી લુપ્ત થઈ ગયો.

> જ્ઞાની રાજાઓએ આ ઉપદેશને જીવંત રાખ્યો, પણ સમય જતાં તે ઝાંખો પડી ગયો.

## શ્લોક 3

स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः । भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥४.३॥

એ જ આ પ્રાચીન યોગ આજે મેં તને કહ્યો છે, કારણ કે તું મારો ભક્ત અને મિત્ર છે. આ ઉત્તમ રહસ્ય છે.

> પ્રેમ અને મિત્રતાને કારણે શ્રીકૃષ્ણ આ યોગ ફરીથી અર્જુનને આપે છે.

## શ્લોક 4

*अर्जुन उवाच* अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः । कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥४.४॥

અર્જુને કહ્યું: આપનો જન્મ તો પછીનો છે, અને વિવસ્વાનનો જન્મ પહેલાંનો. તો આપે જ આરંભમાં આ યોગ કહ્યો હતો, એ હું કેવી રીતે સમજું?

> અર્જુન મૂંઝાયા છે. શ્રીકૃષ્ણ મનુષ્ય રૂપે તેમની પાસે ઊભા છે, તો તેમણે સૂર્યને ઉપદેશ કેવી રીતે આપ્યો?

## શ્લોક 5

*श्रीभगवानुवाच* बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन । तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥४.५॥

શ્રીભગવાને કહ્યું: હે અર્જુન, મારા અને તારા પણ ઘણા જન્મો વીતી ગયા છે. હે પરંતપ, તે બધા હું જાણું છું, પણ તું જાણતો નથી.

> બંનેના અનેક જન્મો થયા છે. ફરક એટલો જ છે કે શ્રીકૃષ્ણને તે બધા યાદ છે.

## શ્લોક 6

अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् । प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय संभवाम्यात्ममायया ॥४.६॥

હું અજન્મા અને અવિનાશી સ્વરૂપવાળો હોવા છતાં, બધાં પ્રાણીઓનો ઈશ્વર હોવા છતાં, મારી પ્રકૃતિને વશમાં રાખીને મારી માયાથી પ્રગટ થાઉં છું.

> શ્રીકૃષ્ણનો જન્મ આપણા જેવો નથી. તેઓ પોતાની ઇચ્છાથી રૂપ ધારણ કરે છે.

## શ્લોક 7

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत । अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥४.७॥

હે ભારત, જ્યારે જ્યારે ધર્મની હાનિ થાય છે અને અધર્મ વધે છે, ત્યારે ત્યારે હું પોતાને પ્રગટ કરું છું.

> આ સૌથી પ્રસિદ્ધ શ્લોકોમાંનો એક છે. જ્યારે સાચી વ્યવસ્થા તૂટે છે, ત્યારે ભગવાન પ્રગટ થાય છે.

## શ્લોક 8

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् । धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥४.८॥

સજ્જનોની રક્ષા માટે, દુષ્કર્મ કરનારાઓના વિનાશ માટે, અને ધર્મની સારી રીતે સ્થાપના કરવા માટે, હું યુગે યુગે પ્રગટ થાઉં છું.

> શ્રીકૃષ્ણ પોતાના આવવાનું કારણ કહે છે: રક્ષા કરવી, સુધારવું, અને ફરી સ્થાપના કરવી.

## શ્લોક 9

जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः । त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥४.९॥

હે અર્જુન, જે મારા દિવ્ય જન્મ અને કર્મને આ રીતે તત્ત્વથી જાણે છે, તે દેહ છોડ્યા પછી ફરી જન્મ લેતો નથી, તે મને પામે છે.

> શ્રીકૃષ્ણના જન્મ અને કર્મને ખરેખર સમજવું એ પોતે જ મુક્તિનો માર્ગ છે.

## શ્લોક 10

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः । बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥४.१०॥

રાગ, ભય અને ક્રોધથી મુક્ત, મારામાં તન્મય, મારે શરણે આવેલા, જ્ઞાનરૂપી તપથી પવિત્ર થયેલા ઘણા લોકો મારા ભાવને પામ્યા છે.

> પહેલાં પણ ઘણા લોકો આ માર્ગે ચાલ્યા છે. શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે તેઓ જ્ઞાન દ્વારા ભગવાન સુધી પહોંચ્યા.

## શ્લોક 11

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् । मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥४.११॥

જેઓ જે રીતે મારે શરણે આવે છે, તેમને હું તે જ રીતે અપનાવું છું. હે પાર્થ, મનુષ્યો દરેક રીતે મારા જ માર્ગને અનુસરે છે.

> દરેક વ્યક્તિ જે માર્ગે ચાલે છે, તે જ માર્ગ પર ભગવાન તેને મળે છે. દરેક રસ્તો તેમની તરફ જ જાય છે.

## શ્લોક 12

काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः । क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥४.१२॥

કર્મોની સિદ્ધિ ઇચ્છનારા લોકો અહીં દેવતાઓની પૂજા કરે છે, કારણ કે મનુષ્યલોકમાં કર્મથી મળતી સિદ્ધિ જલદી મળે છે.

> ઘણા લોકો આ જીવનમાં જલદી ફળ મળે તે માટે પ્રાર્થના કરે છે, અને એવાં ફળ મળે પણ છે.

## શ્લોક 13

चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः । तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥४.१३॥

ગુણ અને કર્મના વિભાગ પ્રમાણે ચાર વર્ણોની રચના મેં કરી છે. તેનો કર્તા હોવા છતાં મને અકર્તા અને અવિનાશી જાણ.

> શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે ચાર વર્ણો ગુણ અને કર્મ પ્રમાણે રચાયા. છતાં તેઓ પોતે કર્મથી અલિપ્ત છે.

## શ્લોક 14

न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा । इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥४.१४॥

કર્મો મને લેપ કરતાં નથી, અને મને કર્મના ફળની ઇચ્છા પણ નથી. જે મને આ રીતે જાણે છે, તે કર્મોથી બંધાતો નથી.

> શ્રીકૃષ્ણ કામના વિના કર્મ કરે છે, તેથી કર્મ તેમને બાંધતું નથી. આ જાણવું આપણને પણ મુક્ત કરે છે.

## શ્લોક 15

एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः । कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥४.१५॥

આ જાણીને પ્રાચીન મુમુક્ષુઓએ પણ કર્મ કર્યું હતું. તેથી પૂર્વજોએ ઘણા સમય પહેલાં કર્યું હતું તેમ, તું પણ કર્મ જ કર.

> પહેલાં મુક્તિ ઇચ્છનારાઓએ કામ છોડ્યું ન હતું. અર્જુને પણ તેમને જ અનુસરવું જોઈએ.

## શ્લોક 16

किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः । तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥४.१६॥

કર્મ શું છે અને અકર્મ શું છે, એ વિશે જ્ઞાનીઓ પણ મૂંઝાય છે. હું તને તે કર્મ સમજાવીશ, જેને જાણીને તું અશુભમાંથી મુક્ત થઈશ.

> શ્રીકૃષ્ણ સ્વીકારે છે કે આ અઘરો પ્રશ્ન છે, અને સ્પષ્ટ ઉત્તર આપવાનું વચન આપે છે.

## શ્લોક 17

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः । अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥४.१७॥

કર્મને પણ સમજવું જોઈએ, વિકર્મને પણ સમજવું જોઈએ, અને અકર્મને પણ સમજવું જોઈએ. કર્મની ગતિ ઘણી ગહન છે.

> ત્રણ વાતો સમજવાની છે: સાચું કર્મ, ખોટું કર્મ, અને અકર્મ.

## શ્લોક 18

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥४.१८॥

જે કર્મમાં અકર્મ જુએ છે, અને અકર્મમાં કર્મ જુએ છે, તે મનુષ્યોમાં બુદ્ધિમાન છે. તે યોગી છે, અને બધાં કર્મો કરનારો છે.

> જ્ઞાનીઓ જુએ છે કે શરીર કામ કરતું હોય ત્યારે પણ શાંત આત્મા કર્તા નથી, અને નિષ્ક્રિયતા પણ એક કર્મ હોઈ શકે છે.

## શ્લોક 19

यस्य सर्वे समारम्भाः कामसंकल्पवर्जिताः । ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥४.१९॥

જેના બધા ઉદ્યમો કામના અને સંકલ્પથી રહિત છે, અને જેનાં કર્મો જ્ઞાનના અગ્નિમાં બળી ગયાં છે, તેને જ્ઞાનીઓ પંડિત કહે છે.

> જ્યારે કામ લાલસા વિના થાય છે, ત્યારે જ્ઞાન તેના બંધનને બાળી નાખે છે.

## શ્લોક 20

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः । कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किंचित्करोति सः ॥४.२०॥

કર્મફળની આસક્તિ છોડીને, હંમેશાં તૃપ્ત અને કોઈના પર આધાર ન રાખનારો મનુષ્ય, કર્મમાં પૂરેપૂરો લાગેલો હોવા છતાં, ખરેખર કશું જ કરતો નથી.

> આવો મનુષ્ય બહારથી કામમાં હોય છે, પણ અંદરથી મુક્ત હોય છે, જાણે તે કશું કરતો જ ન હોય.

## શ્લોક 21

निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः । शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥४.२१॥

આશા વિનાનો, મન અને ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખનારો, બધો સંગ્રહ ત્યજી દેનારો મનુષ્ય, માત્ર શરીરથી કર્મ કરતાં પાપ પામતો નથી.

> જ્યારે મન લોભ અને માલિકીના ભાવથી મુક્ત હોય, ત્યારે સાદું શારીરિક કામ કોઈ ડાઘ છોડતું નથી.

## શ્લોક 22

यदृच्छालाभसंतुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः । समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥४.२२॥

આપમેળે જે મળે તેમાં સંતુષ્ટ, સુખદુઃખ જેવાં દ્વંદ્વોથી પર, ઈર્ષ્યા વિનાનો, અને સફળતા અને નિષ્ફળતામાં સમાન રહેનારો મનુષ્ય, કર્મ કરીને પણ બંધાતો નથી.

> આવો મનુષ્ય જીવન જેવું આવે તેવું સ્વીકારે છે. લાભ અને હાનિ તેને ડગાવતાં નથી.

## શ્લોક 23

गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः । यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥४.२३॥

જે આસક્તિ વિનાનો અને મુક્ત છે, જેનું મન જ્ઞાનમાં સ્થિર છે, અને જે યજ્ઞ માટે કર્મ કરે છે, તેનાં બધાં કર્મો વિલીન થઈ જાય છે.

> મુક્ત મનુષ્યે યજ્ઞના ભાવથી કરેલું કામ તેને બાંધવા માટે પાછળ કશું છોડતું નથી.

## શ્લોક 24

ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् । ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥४.२४॥

અર્પણ બ્રહ્મ છે, હવિ બ્રહ્મ છે, બ્રહ્મરૂપી અગ્નિમાં બ્રહ્મ દ્વારા આહુતિ અપાય છે. જે દરેક કર્મમાં બ્રહ્મને જુએ છે, તે બ્રહ્મને જ પામે છે.

> આ પ્રસિદ્ધ શ્લોક ઘણી વાર ભોજન પહેલાં બોલાય છે. અર્પણની દરેક વસ્તુને દિવ્ય રૂપે જોવામાં આવી છે.

## શ્લોક 25

दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते । ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥४.२५॥

કેટલાક યોગીઓ દેવો માટે જ યજ્ઞ કરે છે. બીજાઓ બ્રહ્મરૂપી અગ્નિમાં યજ્ઞને જ યજ્ઞ દ્વારા અર્પણ કરે છે.

> લોકો જે જુદા જુદા યજ્ઞો કરે છે, તેની યાદી શ્રીકૃષ્ણ આપવા લાગે છે.

## શ્લોક 26

श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति । शब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥४.२६॥

કેટલાક શ્રોત્ર વગેરે ઇન્દ્રિયોને સંયમરૂપી અગ્નિમાં અર્પણ કરે છે. બીજાઓ શબ્દ વગેરે વિષયોને ઇન્દ્રિયરૂપી અગ્નિમાં અર્પણ કરે છે.

> કેટલાક ઇન્દ્રિયોને રોકે છે. બીજાઓ ઇન્દ્રિયોને વિષયો સાથે મળવા દે છે, પણ અર્પણના ભાવથી.

## શ્લોક 27

सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे । आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥४.२७॥

બીજા કેટલાક ઇન્દ્રિયોનાં અને પ્રાણોનાં બધાં કર્મોને જ્ઞાનથી પ્રજ્વલિત આત્મસંયમરૂપી યોગના અગ્નિમાં અર્પણ કરે છે.

> અહીં અર્પણ આંતરિક છે: શિસ્તબદ્ધ મનમાં બધી પ્રવૃત્તિ અર્પણ કરી દેવાય છે.

## શ્લોક 28

द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे । स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥४.२८॥

કેટલાક દ્રવ્યનો યજ્ઞ કરે છે, કેટલાક તપનો, કેટલાક યોગનો, અને કઠોર વ્રતવાળા બીજા યતિઓ સ્વાધ્યાય અને જ્ઞાનનો યજ્ઞ કરે છે.

> દાન, તપ, સાધના અને અધ્યયન, આ બધાં યજ્ઞનાં રૂપ હોઈ શકે છે.

## શ્લોક 29

अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे । प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥४.२९॥

પ્રાણાયામમાં પરાયણ બીજા કેટલાક અપાનમાં પ્રાણને અને પ્રાણમાં અપાનને અર્પણ કરે છે, અને પ્રાણ અને અપાનની ગતિને રોકે છે.

> શ્વાસના નિયંત્રણને પણ એક પ્રકારનો યજ્ઞ કહેવામાં આવ્યો છે.

## શ્લોક 30

अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति । सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥४.३०॥

બીજા કેટલાક નિયમિત આહાર કરતાં પ્રાણોને પ્રાણોમાં અર્પણ કરે છે. આ બધા યજ્ઞને જાણનારા છે, અને યજ્ઞથી તેમનાં પાપ નાશ પામ્યાં છે.

> ભોજનમાં સંયમ પણ એક અર્પણ હોઈ શકે છે. દરેક પ્રકારનો યજ્ઞ તેને કરનારને પવિત્ર કરે છે.

## શ્લોક 31

यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् । नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥४.३१॥

યજ્ઞમાંથી બચેલા અમૃતનું સેવન કરનારા સનાતન બ્રહ્મને પામે છે. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, યજ્ઞ ન કરનાર માટે આ લોક પણ નથી, તો પરલોક ક્યાંથી હોય?

> અર્પણના ભાવ વિના અહીંનું જીવન પણ બગડે છે, અને તેની પેલે પારનું પણ.

## શ્લોક 32

एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे । कर्मजान्विद्धि तान्सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥४.३२॥

આ રીતે અનેક પ્રકારના યજ્ઞો વેદના મુખમાં વિસ્તારથી કહેવાયા છે. તે બધાને કર્મમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા જાણ. આ રીતે જાણીને તું મુક્ત થઈશ.

> દરેક યજ્ઞમાં કર્મ રહેલું છે. આ સમજવું એ પોતે જ મુક્ત કરનારું છે.

## શ્લોક 33

श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप । सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥४.३३॥

હે પરંતપ, દ્રવ્યમય યજ્ઞ કરતાં જ્ઞાનયજ્ઞ શ્રેષ્ઠ છે. હે પાર્થ, બધાં કર્મો પૂરેપૂરાં જ્ઞાનમાં જ સમાપ્ત થાય છે.

> બધાં અર્પણોમાં જ્ઞાન સૌથી ઊંચું છે. અંતે બધું કર્મ તેના સુધી જ પહોંચે છે.

## શ્લોક 34

तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया । उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥४.३४॥

તે જ્ઞાનને પ્રણામ કરીને, પ્રશ્ન પૂછીને, અને સેવા કરીને જાણ. તત્ત્વને જોનારા જ્ઞાનીઓ તને જ્ઞાનનો ઉપદેશ આપશે.

> જ્ઞાન સાચા ગુરુ પાસેથી નમ્રતા, પ્રામાણિક પ્રશ્નો અને સેવા સાથે શીખાય છે.

## શ્લોક 35

यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव । येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥४.३५॥

હે પાંડવ, તે જ્ઞાન જાણીને તું ફરી આ રીતે મોહમાં નહીં પડે, અને તેનાથી તું બધાં પ્રાણીઓને કોઈ અપવાદ વિના તારામાં અને પછી મારામાં જોઈશ.

> આ જ્ઞાનથી અર્જુનની મૂંઝવણ પાછી નહીં આવે. તેઓ સમગ્ર જીવનને એક રૂપે જોશે.

## શ્લોક 36

अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः । सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥४.३६॥

જો તું બધા પાપીઓ કરતાં પણ વધુ પાપ કરનારો હોય, તો પણ જ્ઞાનરૂપી નૌકાથી જ બધાં પાપને પાર કરી જઈશ.

> કોઈ પણ આશાથી પર નથી. જ્ઞાન કોઈને પણ પાર લઈ જઈ શકે છે.

## શ્લોક 37

यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥४.३७॥

હે અર્જુન, જેમ પ્રજ્વલિત અગ્નિ લાકડાંને ભસ્મ કરી દે છે, તેમ જ્ઞાનરૂપી અગ્નિ બધાં કર્મોને ભસ્મ કરી દે છે.

> જ્ઞાન આપણા પરની ભૂતકાળનાં કર્મોની પકડને બાળી નાખે છે.

## શ્લોક 38

न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते । तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥४.३८॥

આ જગતમાં જ્ઞાન જેવું પવિત્ર કરનારું ખરેખર કશું જ નથી. યોગમાં સિદ્ધ થયેલો મનુષ્ય સમય આવતાં તેને પોતાની અંદર જ પામે છે.

> જ્ઞાન જેવું કશું શુદ્ધ કરતું નથી, અને તે સ્થિર સાધનાથી અંદરથી જ આવે છે.

## શ્લોક 39

श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः । ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥४.३९॥

શ્રદ્ધાવાન, તેમાં જ પરાયણ, અને ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખનારો મનુષ્ય જ્ઞાન પામે છે. જ્ઞાન પામીને તે જલદી જ પરમ શાંતિને પામે છે.

> શ્રદ્ધા, લગન અને સંયમ જ્ઞાન સુધી લઈ જાય છે, અને જ્ઞાન શાંતિ સુધી.

## શ્લોક 40

अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति । नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥४.४०॥

પણ અજ્ઞાની, શ્રદ્ધાહીન અને સંશયથી ભરેલો મનુષ્ય નાશ પામે છે. સંશય કરનાર માટે ન આ લોક છે, ન પરલોક, ન સુખ.

> જે શંકા ક્યારેય શાંત થતી નથી, તે મનુષ્યને ક્યાંય ટકવા દેતી નથી.

## શ્લોક 41

योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम् । आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय ॥४.४१॥

હે ધનંજય, જેણે યોગ દ્વારા કર્મોનો ત્યાગ કર્યો છે, જેના સંશયો જ્ઞાનથી છેદાઈ ગયા છે, અને જે આત્મવાન છે, તેને કર્મો બાંધતાં નથી.

> યોગ અને જ્ઞાન સાથે મળીને મનુષ્યને કર્મ કરતાં પણ મુક્ત રાખે છે.

## શ્લોક 42

तस्मादज्ञानसम्भूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनात्मनः । छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥४.४२॥

તેથી હે ભારત, અજ્ઞાનમાંથી જન્મેલા, હૃદયમાં રહેલા તારા આ સંશયને જ્ઞાનરૂપી તલવારથી છેદીને યોગનો આશ્રય લે. ઊભો થા.

> અર્જુનને પોતાનો સંશય છેદીને ઊભા થવાની હાકલ સાથે અધ્યાય પૂરો થાય છે.

## Outro

અહીં ભગવદ્ગીતાનો ચોથો અધ્યાય, જ્ઞાનકર્મસંન્યાસયોગ, એટલે કે જ્ઞાન અને કર્મના ત્યાગનો યોગ, પૂરો થાય છે. પાંચમા અધ્યાયમાં અર્જુન પૂછે છે કે કર્મનો ત્યાગ અને કર્મ કરવું, એ બેમાંથી શું શ્રેષ્ઠ છે, અને શ્રીકૃષ્ણ ઉત્તર આપે છે. ધાર્મિક સ્ટુડિયો તરફથી.

Keep going