અધ્યાય ૮: અક્ષરબ્રહ્મયોગ | Bhagavad Gita Chapter 8 | Gujarati Audiobook

Episode 8 of 10 in ભગવદ્ગીતા શ્રાવ્ય પુસ્તક | Bhagavad Gita Audiobook in Gujarati.

Narrated with an AI voice.

Reading time
7 min
Listening time
14 min
By
DharmikStudio Originals
Narration
AI voice

Read along

# ભગવદ્ગીતા શ્રાવ્ય પુસ્તક, અધ્યાય ૮: અક્ષરબ્રહ્મયોગ

## Intro

ભગવદ્ગીતા, આઠમો અધ્યાય: અક્ષરબ્રહ્મયોગ. આ અધ્યાયમાં અર્જુન શ્રીકૃષ્ણને બ્રહ્મ, અધ્યાત્મ, કર્મ અને તેમણે વાપરેલા બીજા શબ્દોનો અર્થ પૂછે છે, અને અંતકાળે તેમને કેવી રીતે જાણવા તે પણ પૂછે છે. શ્રીકૃષ્ણ ઉત્તર આપે છે કે મનુષ્ય અંતે જેનું સ્મરણ કરે છે તેને જ પામે છે, અને તેઓ બ્રહ્માના દિવસ અને રાત, તથા દેહ છોડ્યા પછીના બે માર્ગોનું વર્ણન કરે છે. આ અનુવાદ ધાર્મિક સ્ટુડિયોનો છે.

## શ્લોક 1

*अर्जुन उवाच* किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम । अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते ॥८.१॥

અર્જુને કહ્યું: હે પુરુષોત્તમ, તે બ્રહ્મ શું છે? અધ્યાત્મ શું છે? કર્મ શું છે? અધિભૂત કોને કહ્યું છે, અને અધિદૈવ કોને કહે છે?

> ગયા અધ્યાયના અંતે આવેલા શબ્દોનો અર્થ અર્જુન પૂછે છે.

## શ્લોક 2

अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन । प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः ॥८.२॥

હે મધુસૂદન, આ દેહમાં અધિયજ્ઞ કોણ છે, અને તે કેવી રીતે છે? અને સંયમી મનવાળા લોકો પ્રયાણકાળે આપને કેવી રીતે જાણે છે?

> મૃત્યુની ક્ષણે ઈશ્વરનું સ્મરણ કેવી રીતે થાય, તે પણ તેઓ પૂછે છે.

## શ્લોક 3

*श्रीभगवानुवाच* अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते । भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः ॥८.३॥

શ્રીભગવાને કહ્યું: પરમ અક્ષર તે બ્રહ્મ છે. તેનો પોતાનો સ્વભાવ અધ્યાત્મ કહેવાય છે. પ્રાણીઓને ઉત્પન્ન કરનારો સૃષ્ટિનો ત્યાગ કર્મ કહેવાય છે.

> શ્રીકૃષ્ણ એક પછી એક દરેક શબ્દનો અર્થ કહેવા લાગે છે.

## શ્લોક 4

अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् । अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर ॥८.४॥

હે દેહધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, નાશવંત ભાવ તે અધિભૂત છે, વિરાટ પુરુષ તે અધિદૈવ છે, અને આ દેહમાં અધિયજ્ઞ હું જ છું.

> જડ વસ્તુઓ બદલાય છે અને નાશ પામે છે. વિરાટ પુરુષ દેવતાઓના અધિષ્ઠાતા છે, અને દરેક અર્પણ જેમના સુધી પહોંચે છે, તે રૂપે શ્રીકૃષ્ણ અંદર વસે છે.

## શ્લોક 5

अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् । यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥८.५॥

અને જે અંતકાળે મારું જ સ્મરણ કરતાં દેહ છોડીને જાય છે, તે મારા ભાવને પામે છે. એમાં કોઈ સંશય નથી.

> મૃત્યુ સમયનો છેલ્લો વિચાર નક્કી કરે છે કે મનુષ્ય ક્યાં જાય છે.

## શ્લોક 6

यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् । तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः ॥८.६॥

હે કૌન્તેય, અંતે મનુષ્ય જે જે ભાવનું સ્મરણ કરતાં દેહ છોડે છે, તે જ ભાવને તે પામે છે, કારણ કે તે હંમેશાં એ જ ભાવમાં રંગાયેલો રહ્યો હોય છે.

> જીવનભર આપણે જેમાં મન પરોવીએ છીએ, તે જ અંતે મનમાં આવે છે.

## શ્લોક 7

तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च । मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयम् ॥८.७॥

માટે બધા સમયે મારું સ્મરણ કર અને યુદ્ધ કર. મારામાં મન અને બુદ્ધિ અર્પણ કરીને તું નિઃસંદેહ મને જ પામીશ.

> ઈશ્વરનું સ્મરણ કેવળ છેલ્લી ઘડી માટે નથી, તે રોજના કામ અને કર્તવ્યની સાથે ચાલે છે.

## શ્લોક 8

अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना । परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन् ॥८.८॥

હે પાર્થ, અભ્યાસયોગથી યુક્ત, બીજે ક્યાંય ન ભટકતા ચિત્તથી સતત ચિંતન કરતો મનુષ્ય પરમ દિવ્ય પુરુષને પામે છે.

> સતત અભ્યાસ મનને ઈશ્વરમાં સ્થિર થતાં શીખવે છે.

## શ્લોક 9

कविं पुराणमनुशासितारमणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः । सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूपमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ॥८.९॥

જે સર્વજ્ઞ છે, પુરાતન છે, સૌનો શાસક છે, સૂક્ષ્મથી પણ સૂક્ષ્મ છે, સૌનો આધાર છે, જેનું રૂપ ચિંતનથી પર છે, જે સૂર્ય જેવો તેજસ્વી અને અંધકારથી પર છે, તેનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

> જેનું ધ્યાન કરવાનું છે, તે પરમ પુરુષનું શ્રીકૃષ્ણ વર્ણન કરે છે.

## શ્લોક 10

प्रयाणकाले मनसाचलेन । भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव । भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक् । स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥८.१०॥

પ્રયાણકાળે અચળ મનથી, ભક્તિથી યુક્ત થઈને અને યોગબળથી ભ્રમરોની વચ્ચે પ્રાણને સારી રીતે સ્થાપીને, તે એ પરમ દિવ્ય પુરુષને પામે છે.

> મૃત્યુની ક્ષણે ભક્તિ, સ્થિર મન અને યોગની શિસ્ત એક સાથે આવે છે.

## શ્લોક 11

यदक्षरं वेदविदो वदन्ति । विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः । यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति । तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥८.११॥

વેદને જાણનારા જેને અક્ષર કહે છે, રાગથી મુક્ત યતિઓ જેમાં પ્રવેશ કરે છે, જેની ઇચ્છાથી લોકો બ્રહ્મચર્ય પાળે છે, તે પદ હું તને ટૂંકમાં કહીશ.

> વિદ્વાનો, તપસ્વીઓ અને બ્રહ્મચારીઓ જે અવિનાશી લક્ષ્યને શોધે છે, તેનો શ્રીકૃષ્ણ પરિચય આપે છે.

## શ્લોક 12

सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च । मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥८.१२॥

દેહનાં બધાં દ્વારોને રોકીને, મનને હૃદયમાં સ્થિર કરીને, પ્રાણને મસ્તકમાં સ્થાપીને, યોગની ધારણામાં સ્થિત થઈને,

> ઇન્દ્રિયો સમેટી લેવાય છે અને મન અંદર એકાગ્ર કરાય છે.

## શ્લોક 13

ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् । यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम् ॥८.१३॥

જે ઓમ્, આ એકાક્ષર બ્રહ્મનો ઉચ્ચાર કરતાં અને મારું સ્મરણ કરતાં દેહ છોડીને જાય છે, તે પરમ ગતિને પામે છે.

> ઓમ્ અને ઈશ્વરનું સ્મરણ મળીને સર્વોચ્ચ લક્ષ્ય સુધી લઈ જાય છે.

## શ્લોક 14

अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः । तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥८.१४॥

હે પાર્થ, જે અનન્ય ચિત્તથી સદા, દરરોજ મારું સ્મરણ કરે છે, તે નિત્યયુક્ત યોગી માટે હું સહજ પ્રાપ્ય છું.

> જીવનભરનું સ્થિર સ્મરણ ઈશ્વરપ્રાપ્તિને સરળ બનાવે છે.

## શ્લોક 15

मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् । नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥८.१५॥

મને પામીને મહાત્માઓ દુઃખોના ઘર સમા અનિત્ય પુનર્જન્મને ફરી પામતા નથી, કારણ કે તેઓ પરમ સિદ્ધિને પામી ચૂક્યા છે.

> ઈશ્વરપ્રાપ્તિથી જન્મમરણનું ચક્ર અને તેનું દુઃખ પૂરું થાય છે.

## શ્લોક 16

आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन । मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते ॥८.१६॥

હે અર્જુન, બ્રહ્મલોક સુધીના બધા લોકો પાછા ફરનારા છે. પણ હે કૌન્તેય, મને પામ્યા પછી પુનર્જન્મ થતો નથી.

> ઊંચામાં ઊંચા સ્વર્ગ પણ કામચલાઉ છે, કેવળ ઈશ્વરપ્રાપ્તિ જ અંતિમ છે.

## શ્લોક 17

सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः । रात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥८.१७॥

જે લોકો જાણે છે કે બ્રહ્માનો એક દિવસ એક હજાર યુગનો હોય છે, અને તેમની રાત પણ એક હજાર યુગે પૂરી થાય છે, તેઓ દિવસ અને રાતને જાણનારા છે.

> શ્રીકૃષ્ણ બ્રહ્માંડના એવા સમયની વાત કરે છે જે મનુષ્યની ગણતરીથી ઘણો પર છે.

## શ્લોક 18

अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे । रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके ॥८.१८॥

દિવસ આવતાં બધા વ્યક્ત પદાર્થો અવ્યક્તમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે, અને રાત આવતાં અવ્યક્ત નામના તે જ તત્ત્વમાં લીન થઈ જાય છે.

> સૃષ્ટિ અને પ્રલય દિવસ અને રાતની જેમ એક પછી એક આવે છે.

## શ્લોક 19

भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते । रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे ॥८.१९॥

હે પાર્થ, આ જ પ્રાણીસમૂહ વારંવાર ઉત્પન્ન થઈને રાત આવતાં વિવશ થઈને લીન થાય છે, અને દિવસ આવતાં ફરી ઉત્પન્ન થાય છે.

> પ્રાણીઓ વિવશ થઈને આ ચક્રમાં વહેતાં રહે છે.

## શ્લોક 20

परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः । यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति ॥८.२०॥

પણ તે અવ્યક્તથી પણ પર એક બીજો, સનાતન અવ્યક્ત ભાવ છે, જે બધાં પ્રાણીઓ નાશ પામે ત્યારે પણ નાશ પામતો નથી.

> આ ચક્રથી પર એક સત્ય છે, જેનો ક્યારેય અંત નથી.

## શ્લોક 21

अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् । यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥८.२१॥

તે અવ્યક્તને અક્ષર કહે છે, તેને જ પરમ ગતિ કહે છે. જેને પામીને લોકો પાછા ફરતા નથી, તે મારું પરમ ધામ છે.

> તે ન બદલાતું સત્ય શ્રીકૃષ્ણનું પોતાનું સર્વોચ્ચ ધામ છે.

## શ્લોક 22

पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया । यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम् ॥८.२२॥

હે પાર્થ, જેની અંદર બધાં પ્રાણીઓ છે અને જેનાથી આ બધું વ્યાપ્ત છે, તે પરમ પુરુષ અનન્ય ભક્તિથી જ પ્રાપ્ત થાય છે.

> અનંત ઈશ્વર એકનિષ્ઠ ભક્તિથી પ્રાપ્ત થાય છે.

## શ્લોક 23

यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः । प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥८.२३॥

હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હવે હું તને તે કાળ કહીશ, જેમાં દેહ છોડીને જનારા યોગીઓ પાછા આવતા નથી, અને જેમાં પાછા આવે છે.

> શ્રીકૃષ્ણ પ્રયાણના બે માર્ગોનો પરિચય આપે છે.

## શ્લોક 24

अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् । तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥८.२४॥

અગ્નિ, જ્યોતિ, દિવસ, શુક્લ પક્ષ અને ઉત્તરાયણના છ મહિના, તેમાં દેહ છોડીને જનારા બ્રહ્મને જાણનારા લોકો બ્રહ્મને પામે છે.

> આ પ્રકાશનો માર્ગ છે, જેમાંથી પાછા ફરવાનું થતું નથી.

## શ્લોક 25

धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् । तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते ॥८.२५॥

ધુમાડો, રાત, કૃષ્ણ પક્ષ અને દક્ષિણાયનના છ મહિના, તેમાં દેહ છોડનાર યોગી ચંદ્રની જ્યોતિ પામીને પાછો ફરે છે.

> આ ધુમાડાનો માર્ગ છે, જે થોડા સમયનું ફળ આપીને ફરી જન્મ તરફ લઈ જાય છે.

## શ્લોક 26

शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते । एकया यात्यनावृत्तिमन्ययावर्तते पुनः ॥८.२६॥

જગતના આ બે માર્ગ, શુક્લ અને કૃષ્ણ, સનાતન માનવામાં આવ્યા છે. એકથી જનાર પાછો ફરતો નથી, અને બીજાથી જનાર ફરી પાછો આવે છે.

> આ બે માર્ગોને બ્રહ્માંડની કાયમી વ્યવસ્થા તરીકે વર્ણવ્યા છે.

## શ્લોક 27

नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन । तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन ॥८.२७॥

હે પાર્થ, આ બે માર્ગોને જાણનારો કોઈ પણ યોગી મોહ પામતો નથી. માટે હે અર્જુન, તું બધા સમયે યોગયુક્ત રહે.

> માર્ગો જાણીને યોગી સ્થિર રહે છે અને અભ્યાસ ચાલુ રાખે છે.

## શ્લોક 28

वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव । दानेषु यत् पुण्यफलं प्रदिष्टम् । अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा । योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् ॥८.२८॥

વેદોમાં, યજ્ઞોમાં, તપમાં અને દાનમાં જે પુણ્યફળ કહ્યું છે, આ જાણીને યોગી તે બધાથી આગળ વધી જાય છે, અને પરમ આદિ સ્થાનને પામે છે.

> આ જ્ઞાન દરેક કર્મકાંડના ફળથી ચડિયાતું છે અને સર્વોચ્ચ લક્ષ્ય સુધી લઈ જાય છે.

## Outro

અહીં ભગવદ્ગીતાનો આઠમો અધ્યાય, અક્ષરબ્રહ્મયોગ, એટલે કે અવિનાશી બ્રહ્મનો યોગ, પૂરો થાય છે. નવમા અધ્યાયમાં શ્રીકૃષ્ણ પોતાની ભક્તિની રાજવિદ્યા, એટલે કે સર્વશ્રેષ્ઠ અને ગુપ્ત જ્ઞાન, કહે છે. ધાર્મિક સ્ટુડિયો તરફથી.

Keep going