અધ્યાય ૯: રાજવિદ્યારાજગુહ્યયોગ | Bhagavad Gita Chapter 9 | Gujarati Audiobook

Episode 9 of 10 in ભગવદ્ગીતા શ્રાવ્ય પુસ્તક | Bhagavad Gita Audiobook in Gujarati.

Narrated with an AI voice.

Reading time
9 min
Listening time
17 min
By
DharmikStudio Originals
Narration
AI voice

Read along

# ભગવદ્ગીતા શ્રાવ્ય પુસ્તક, અધ્યાય ૯: રાજવિદ્યારાજગુહ્યયોગ

## Intro

ભગવદ્ગીતા, નવમો અધ્યાય: રાજવિદ્યારાજગુહ્યયોગ. આ અધ્યાયમાં શ્રીકૃષ્ણ સૌથી ગુપ્ત જ્ઞાન પ્રગટ કરે છે: તેઓ આખા જગતમાં વ્યાપેલા છે, સૌ પ્રાણીઓને સર્જે છે અને ફરી પોતાનામાં સમાવી લે છે, છતાં આ બધાથી અલિપ્ત રહે છે. તેઓ કહે છે કે પ્રેમથી અર્પણ કરેલું એક પાન, ફૂલ, ફળ કે થોડું જળ પણ તેઓ સ્વીકારે છે, અને તેમના ભક્તનો ક્યારેય નાશ થતો નથી. આ અનુવાદ ધાર્મિક સ્ટુડિયોનો છે.

## શ્લોક 1

*श्रीभगवानुवाच* इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे । ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥९.१॥

શ્રીભગવાને કહ્યું: તું દોષ જોતો નથી, તેથી હવે હું તને આ સૌથી ગુપ્ત જ્ઞાન, અનુભવ સહિત, કહીશ. તે જાણીને તું સર્વ અશુભથી મુક્ત થઈશ.

> ઈર્ષ્યા વિનાના અર્જુનને પોતાનો સૌથી ઊંડો ઉપદેશ આપવાનું વચન શ્રીકૃષ્ણ આપે છે.

## શ્લોક 2

राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् । प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥९.२॥

આ રાજવિદ્યા છે, રાજગુહ્ય છે, પરમ પવિત્ર અને ઉત્તમ છે. તેનો પ્રત્યક્ષ અનુભવ થાય છે, તે ધર્મને અનુરૂપ છે, આચરવામાં ખૂબ સહેલી અને અવિનાશી છે.

> આ જ્ઞાન સર્વોચ્ચ છે, છતાં આચરવામાં સહેલું છે અને તેનું ફળ ટકનારું છે.

## શ્લોક 3

अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य परन्तप । अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥९.३॥

હે પરંતપ, આ ધર્મમાં શ્રદ્ધા ન રાખનારા લોકો મને પામતા નથી, અને મૃત્યુથી ભરેલા સંસારના માર્ગે પાછા ફરતા રહે છે.

> શ્રદ્ધા વિના મનુષ્ય જન્મ અને મૃત્યુના ચક્રમાં બંધાયેલો રહે છે.

## શ્લોક 4

मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना । मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ॥९.४॥

મારા અવ્યક્ત સ્વરૂપથી આ આખું જગત વ્યાપેલું છે. સર્વ પ્રાણીઓ મારામાં રહેલાં છે, પણ હું તેમનામાં રહેલો નથી.

> ઈશ્વર બધે વ્યાપેલો છે, છતાં કશાથી મર્યાદિત થતો નથી.

## શ્લોક 5

न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् । भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ॥९.५॥

અને છતાં પ્રાણીઓ મારામાં રહેલાં નથી. મારું ઈશ્વરી યોગસામર્થ્ય જો! મારો આત્મા સર્વ પ્રાણીઓનું પોષણ કરે છે અને તેમને ઉત્પન્ન કરે છે, છતાં તેમનામાં રહેતો નથી.

> સૌને ધારણ કરવા છતાં પોતે સૌથી પર છે, આ રહસ્ય તરફ શ્રીકૃષ્ણ ઇશારો કરે છે.

## શ્લોક 6

यथाकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् । तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥९.६॥

જેમ બધે ફરતો મહાન વાયુ હંમેશાં આકાશમાં રહેલો છે, તેમ સર્વ પ્રાણીઓ મારામાં રહેલાં છે, એમ સમજ.

> આકાશમાં વાયુની જેમ સર્વ પ્રાણીઓ ઈશ્વરમાં ફરે છે, પણ તેના સ્વરૂપને સ્પર્શતાં નથી.

## શ્લોક 7

सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् । कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ॥९.७॥

હે કૌન્તેય, કલ્પના અંતે સર્વ પ્રાણીઓ મારી પ્રકૃતિમાં લીન થાય છે. પછીના કલ્પના આરંભે હું તેમને ફરીથી સર્જું છું.

> સૃષ્ટિ અને પ્રલય ઈશ્વરની ઇચ્છાથી મોટાં ચક્રોમાં થાય છે.

## શ્લોક 8

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः । भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात् ॥९.८॥

પોતાની પ્રકૃતિનો આધાર લઈને, પ્રકૃતિને વશ રહેલા આ આખા પ્રાણીસમૂહને હું વારંવાર સર્જું છું.

> પ્રાણીઓ પ્રકૃતિને અધીન ચાલે છે, અને ઈશ્વર આ પ્રક્રિયાનો અધિષ્ઠાતા છે.

## શ્લોક 9

न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय । उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु ॥९.९॥

હે ધનંજય, તે કર્મો મને બાંધતાં નથી, કારણ કે તે કર્મોમાં આસક્ત થયા વિના હું ઉદાસીનની જેમ રહું છું.

> સૃષ્ટિ કરવા છતાં શ્રીકૃષ્ણ તેમાં બંધાતા નથી, કારણ કે તેમને આસક્તિ નથી.

## શ્લોક 10

मयाध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् । हेतुनानेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते ॥९.१०॥

હે કૌન્તેય, મારી અધ્યક્ષતામાં પ્રકૃતિ ચર અને અચર સહિત આખા જગતને જન્મ આપે છે. આ જ કારણે આ જગત ચક્રની જેમ ફરતું રહે છે.

> સૃષ્ટિનું કામ પ્રકૃતિ કરે છે, અને ઈશ્વર તેનો સાક્ષી અને નિયંતા છે.

## શ્લોક 11

अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् । परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम् ॥९.११॥

માનવદેહ ધારણ કરનાર મને મૂઢ લોકો તુચ્છ ગણે છે, કારણ કે સર્વ પ્રાણીઓના મહાન ઈશ્વર તરીકેના મારા પરમ ભાવને તેઓ જાણતા નથી.

> માત્ર માનવ રૂપ જોઈને ભ્રમિત લોકો તેમાં રહેલા દિવ્ય સ્વરૂપને ઓળખતા નથી.

## શ્લોક 12

मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः । राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥९.१२॥

તેમની આશાઓ વ્યર્થ છે, કર્મો વ્યર્થ છે, જ્ઞાન વ્યર્થ છે, અને તેમનું ચિત્ત ભ્રમિત છે. તેઓ રાક્ષસો અને અસુરોના મોહમાં નાખનારા સ્વભાવનો આશ્રય લે છે.

> ઈશ્વરને નકારનારા મોહથી ભરેલા સ્વભાવને કારણે ભટકી જાય છે.

## શ્લોક 13

महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः । भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥९.१३॥

પણ હે પાર્થ, દૈવી પ્રકૃતિનો આશ્રય લેનારા મહાત્માઓ મને સર્વ પ્રાણીઓનું અવિનાશી આદિકારણ જાણીને, અનન્ય મનથી મારું ભજન કરે છે.

> મહાત્માઓ ઈશ્વરને સૌનું મૂળ જાણીને સંપૂર્ણપણે તેના તરફ વળે છે.

## શ્લોક 14

सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः । नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ॥९.१४॥

તેઓ સતત મારું કીર્તન કરતાં, દૃઢ સંકલ્પથી પ્રયત્ન કરતાં, ભક્તિથી મને નમસ્કાર કરતાં, નિત્ય યુક્ત થઈને મારી ઉપાસના કરે છે.

> સાચા ભક્તો સતત પ્રેમથી ઈશ્વરનું ગુણગાન, પ્રયત્ન અને વંદન કરે છે.

## શ્લોક 15

ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो मामुपासते । एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखम् ॥९.१५॥

બીજા કેટલાક જ્ઞાનયજ્ઞથી પૂજન કરતાં, સર્વત્ર મુખવાળા મારી ઉપાસના કરે છે: કોઈ એકરૂપે, કોઈ જુદાપણે, તો કોઈ અનેક પ્રકારે.

> ઈશ્વર સુધી અનેક રીતે પહોંચાય છે: સૌની સાથે એક માનીને, જુદો માનીને, કે અનેક રૂપોમાં.

## શ્લોક 16

अहं क्रतुरहं यज्ञः स्वधाहमहमौषधम् । मन्त्रोऽहमहमेवाज्यमहमग्निरहं हुतम् ॥९.१६॥

હું જ ક્રતુ છું, હું જ યજ્ઞ છું, પિતૃઓને અપાતી સ્વધા હું જ છું, હું જ ઔષધિ છું. હું જ મંત્ર છું, હું જ ઘી છું, હું જ અગ્નિ છું, અને હું જ આહુતિ છું.

> ઉપાસનાનું દરેક અંગ સ્વયં ઈશ્વરનું જ રૂપ છે.

## શ્લોક 17

पिताहमस्य जगतो माता धाता पितामहः । वेद्यं पवित्रमोंकार ऋक्साम यजुरेव च ॥९.१७॥

હું જ આ જગતનો પિતા, માતા, ધારણ કરનાર અને પિતામહ છું. હું જ જાણવા યોગ્ય, પવિત્ર કરનાર, ઓંકાર, અને ઋગ્વેદ, સામવેદ અને યજુર્વેદ પણ છું.

> ઈશ્વર જ સૌનાં માતા-પિતા, આધાર અને વેદો સહિત સર્વ જ્ઞાનનો સ્રોત છે.

## શ્લોક 18

गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् । प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥९.१८॥

હું જ ગતિ, ભરણપોષણ કરનાર, સ્વામી, સાક્ષી, નિવાસ, શરણ અને સુહૃદ છું. હું જ ઉત્પત્તિ અને પ્રલય, આધાર, નિધાન અને અવિનાશી બીજ છું.

> આરંભથી અંત સુધી પ્રાણીને જે કંઈ જોઈએ, તે બધું શ્રીકૃષ્ણ જ છે.

## શ્લોક 19

तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च । अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन ॥९.१९॥

હું જ તપું છું. હું જ વરસાદને રોકું છું અને વરસાવું છું. હે અર્જુન, હું જ અમૃત છું અને મૃત્યુ પણ, સત્ અને અસત્ પણ હું જ છું.

> જગતનાં સર્વ દ્વંદ્વો ઈશ્વરમાંથી જ આવે છે.

## શ્લોક 20

त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा । यज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते । ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोक- मश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥९.२०॥

ત્રણેય વેદ જાણનારા, સોમરસ પીનારા અને પાપોથી શુદ્ધ થયેલા લોકો યજ્ઞો વડે મારું પૂજન કરીને સ્વર્ગપ્રાપ્તિની પ્રાર્થના કરે છે. તેઓ પુણ્યથી ઇન્દ્રલોક પામીને સ્વર્ગમાં દેવોના દિવ્ય ભોગો ભોગવે છે.

> સ્વર્ગ માટે કરેલો યજ્ઞ સ્વર્ગનું સુખ જરૂર આપે છે.

## શ્લોક 21

ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं । क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति । एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना । गतागतं कामकामा लभन्ते ॥९.२१॥

તેઓ તે વિશાળ સ્વર્ગલોકને ભોગવીને, પુણ્ય ક્ષીણ થતાં મૃત્યુલોકમાં પાછા આવે છે. આમ ત્રણેય વેદોના ધર્મનું પાલન કરનારા, ભોગોની કામના કરનારા લોકો વારંવાર આવજા કરતા રહે છે.

> પુણ્યથી મળેલું સ્વર્ગ કામચલાઉ છે, તે પછી ફરી જન્મ થાય છે.

## શ્લોક 22

अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते । तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥९.२२॥

જે લોકો અનન્ય ભાવે મારું ચિંતન કરતાં મારી ઉપાસના કરે છે, તે નિત્ય યુક્ત ભક્તોનો યોગક્ષેમ હું પોતે વહન કરું છું: તેમની પાસે જે નથી તે આપું છું, અને જે છે તેનું રક્ષણ કરું છું.

> જેઓ સંપૂર્ણપણે ઈશ્વરને સમર્પિત છે, તેમની જરૂરિયાતોની કાળજી ઈશ્વર પોતે રાખે છે.

## શ્લોક 23

येऽप्यन्यदेवताभक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः । तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥९.२३॥

હે કૌન્તેય, જે ભક્તો શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈને બીજા દેવતાઓને પૂજે છે, તેઓ પણ મને જ પૂજે છે, પણ વિધિપૂર્વક નહીં.

> દરેક પ્રામાણિક ઉપાસના અંતે એ જ એક ઈશ્વર સુધી પહોંચે છે.

## શ્લોક 24

अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च । न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥९.२४॥

કારણ કે સર્વ યજ્ઞોનો ભોક્તા અને સ્વામી હું જ છું. પણ તેઓ મને તત્ત્વથી જાણતા નથી, તેથી તેઓ નીચે પડે છે.

> ઈશ્વરને સાચો સ્વીકારનાર ન જાણવાથી તેમને મર્યાદિત ફળ જ મળે છે.

## શ્લોક 25

यान्ति देवव्रता देवान्पितॄन्यान्ति पितृव्रताः । भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽपि माम् ॥९.२५॥

દેવોનું વ્રત રાખનારા દેવોને પામે છે, પિતૃઓનું વ્રત રાખનારા પિતૃઓને, ભૂતોને પૂજનારા ભૂતોને, અને મારું પૂજન કરનારા મને જ પામે છે.

> મનુષ્ય જેની ઉપાસના કરે છે, તેને જ પામે છે.

## શ્લોક 26

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति । तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥९.२६॥

જે મને ભક્તિથી પાન, ફૂલ, ફળ કે જળ અર્પણ કરે છે, તે શુદ્ધ મનવાળા ભક્તે પ્રેમથી આપેલી તે ભેટ હું સ્વીકારું છું.

> ઈશ્વર ભેટની કિંમત નહીં, પણ તેની પાછળનો પ્રેમ જુએ છે.

## શ્લોક 27

यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत् । यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥९.२७॥

હે કૌન્તેય, તું જે કંઈ કરે છે, જે ખાય છે, જે હવન કરે છે, જે દાન આપે છે અને જે તપ કરે છે, તે બધું મને અર્પણ કર.

> રોજિંદા જીવનનું દરેક કર્મ ઈશ્વરને અર્પણ બની શકે છે.

## શ્લોક 28

शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः । संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥९.२८॥

આમ તું શુભ અને અશુભ ફળ આપનારાં કર્મબંધનોમાંથી મુક્ત થઈશ. સંન્યાસયોગથી યુક્ત મનવાળો તું મુક્ત થઈને મને પામીશ.

> સર્વ કર્મો ઈશ્વરને અર્પણ કરવાથી તેમનાં બાંધનારાં ફળોમાંથી છુટકારો મળે છે.

## શ્લોક 29

समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः । ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम् ॥९.२९॥

હું સર્વ પ્રાણીઓમાં સમાન છું. મને કોઈ અપ્રિય નથી, અને કોઈ પ્રિય નથી. પણ જેઓ ભક્તિથી મારું ભજન કરે છે, તેઓ મારામાં છે અને હું પણ તેમનામાં છું.

> ઈશ્વર નિષ્પક્ષ છે, છતાં ભક્તિ તેની સાથે જીવંત સંબંધ બાંધે છે.

## શ્લોક 30

अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक् । साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥९.३०॥

જો કોઈ અત્યંત દુરાચારી પણ અનન્ય ભાવે મારું ભજન કરે, તો તેને સાધુ જ માનવો જોઈએ, કારણ કે તેણે સાચો નિશ્ચય કર્યો છે.

> ઈશ્વર તરફ સાચા મનથી વળવું એ મનુષ્યના ભૂતકાળ કરતાં વધુ મહત્ત્વનું છે.

## શ્લોક 31

क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति । कौन्तेय प्रति जानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति ॥९.३१॥

તે જલદી ધર્માત્મા બને છે અને શાશ્વત શાંતિ પામે છે. હે કૌન્તેય, નિશ્ચિત જાણ, મારા ભક્તનો ક્યારેય નાશ થતો નથી.

> પોતાના કોઈ ભક્તનો ક્યારેય નાશ થતો નથી, એવું વચન શ્રીકૃષ્ણ આપે છે.

## શ્લોક 32

मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्युः पापयोनयः । स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥९.३२॥

હે પાર્થ, જેઓ મારો આશ્રય લે છે, પછી ભલે તેઓ નીચ યોનિમાં જન્મેલા હોય, સ્ત્રીઓ હોય, વૈશ્યો હોય કે શૂદ્રો, તેઓ પણ પરમ ગતિને પામે છે.

> ઈશ્વરનો આશ્રય લેનાર દરેક માટે, જન્મ ગમે તે હોય, પરમ ગતિ ખુલ્લી છે, એમ આ શ્લોક કહે છે.

## શ્લોક 33

किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा । अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम् ॥९.३३॥

તો પછી પુણ્યશાળી બ્રાહ્મણો અને ભક્ત રાજર્ષિઓની તો વાત જ શી! આ અનિત્ય અને સુખરહિત લોકમાં આવીને તું મારું ભજન કર.

> આ જીવન ટૂંકું અને દુઃખથી ભરેલું છે, તેથી શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને પોતાના તરફ વળવા કહે છે.

## શ્લોક 34

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः ॥९.३४॥

મારામાં મન લગાડ, મારો ભક્ત થા, મારું પૂજન કર, મને નમસ્કાર કર. આમ પોતાને મારી સાથે જોડીને, મને જ પરમ લક્ષ્ય માનીને, તું મને જ પામીશ.

> શ્રીકૃષ્ણ અધ્યાયનો સાર કહે છે: સંપૂર્ણપણે ઈશ્વરને સમર્પિત થાઓ, તો તેને પામશો.

## Outro

અહીં ભગવદ્ગીતાનો નવમો અધ્યાય, રાજવિદ્યારાજગુહ્યયોગ, એટલે કે રાજવિદ્યા અને રાજગુહ્યનો યોગ, પૂરો થાય છે. દસમા અધ્યાયમાં શ્રીકૃષ્ણ પોતાની દિવ્ય વિભૂતિઓનું વર્ણન કરે છે, એટલે કે જે રૂપોમાં તેમનું તેજ જગતમાં પ્રગટ થાય છે, તેનું. ધાર્મિક સ્ટુડિયો તરફથી.

Keep going