അധ്യായം 6: ധ്യാനയോഗം | Bhagavad Gita Chapter 6 | Malayalam Audiobook

Episode 6 of 10 in ഭഗവദ്ഗീത ശ്രവ്യപുസ്തകം | Bhagavad Gita Audiobook in Malayalam.

Narrated with an AI voice.

Reading time
8 min
Listening time
22 min
By
DharmikStudio Originals
Narration
AI voice

Read along

# ഭഗവദ്ഗീത ശ്രവ്യപുസ്തകം, അധ്യായം 6: ധ്യാനയോഗം

## Intro

ഭഗവദ്ഗീത, ആറാം അധ്യായം: ധ്യാനയോഗം. ഈ അധ്യായത്തിൽ, എങ്ങനെ ഇരിക്കണം, മനസ്സിനെ എങ്ങനെ സ്ഥിരമാക്കണം, ധ്യാനം വേരുറയ്ക്കുംവിധം സമനിലയോടെ എങ്ങനെ ജീവിക്കണം എന്നെല്ലാം ശ്രീകൃഷ്ണൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. മനസ്സിനെ പിടിച്ചുനിർത്തുന്നത് കാറ്റിനെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ പ്രയാസമാണെന്ന് അർജുനൻ പറയുമ്പോൾ, അഭ്യാസവും വൈരാഗ്യവുംകൊണ്ട് അതിനെ വശത്താക്കാമെന്നും ആത്മാർത്ഥമായ ഒരു പ്രയത്നവും പാഴാകുന്നില്ലെന്നും ശ്രീകൃഷ്ണൻ മറുപടി നൽകുന്നു. ഇത് ധാർമിക് സ്റ്റുഡിയോയുടെ പരിഭാഷയാണ്.

## ശ്ലോകം 1

*श्रीभगवानुवाच* अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः । स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥६.१॥

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: കർമ്മഫലത്തെ ആശ്രയിക്കാതെ ചെയ്യേണ്ട കർമ്മം ചെയ്യുന്നവനാണ് സന്ന്യാസിയും യോഗിയും; അഗ്നി ഉപേക്ഷിച്ചവനോ കർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവനോ അല്ല.

> പുറമേയുള്ള അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതല്ല സന്ന്യാസം. ഫലം ഇച്ഛിക്കാതെ കർത്തവ്യം ചെയ്യുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ സന്ന്യാസം.

## ശ്ലോകം 2

यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव । न ह्यसंन्यस्तसंकल्पो योगी भवति कश्चन ॥६.२॥

പാണ്ഡവാ, ഏതിനെ സന്ന്യാസം എന്നു പറയുന്നുവോ അതുതന്നെയാണ് യോഗം എന്ന് അറിയുക. എന്തെന്നാൽ സങ്കല്പങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കാത്ത ആരും യോഗിയാകുന്നില്ല.

> സന്ന്യാസവും യോഗവും ഒന്നാണ്. ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സങ്കല്പങ്ങൾ വിടാതെ യോഗം സിദ്ധിക്കുന്നില്ല.

## ശ്ലോകം 3

आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते । योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥६.३॥

യോഗത്തിലേക്ക് ആരോഹണം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മുനിക്ക് കർമ്മമാണ് സാധനമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. യോഗാരൂഢനായ അവനുതന്നെ ശമമാണ് സാധനമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

> തുടക്കത്തിൽ കർമ്മം മനസ്സിനെ പാകപ്പെടുത്തുന്നു. ഉയർന്ന നിലയിൽ ശാന്തിയാണ് മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നത്.

## ശ്ലോകം 4

यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते । सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥६.४॥

എപ്പോൾ ഒരുവൻ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിലും കർമ്മങ്ങളിലും ആസക്തനാകാതെ എല്ലാ സങ്കല്പങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കുന്നുവോ, അപ്പോൾ അവൻ യോഗാരൂഢൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

> ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിലും കർമ്മങ്ങളിലുമുള്ള ആസക്തി നീങ്ങുമ്പോൾ ഒരുവൻ യോഗത്തിന്റെ ഉച്ചിയിലെത്തുന്നു.

## ശ്ലോകം 5

उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् । आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥६.५॥

തന്നെത്താൻ ഉദ്ധരിക്കണം; തന്നെത്താൻ താഴ്ത്തരുത്. എന്തെന്നാൽ തനിക്കു താൻതന്നെ ബന്ധു, തനിക്കു താൻതന്നെ ശത്രു.

> നമ്മുടെ ഉയർച്ചയും താഴ്ചയും നമ്മുടെ കൈയിലാണ്. നമുക്കു നാംതന്നെ മിത്രമോ ശത്രുവോ ആകാം.

## ശ്ലോകം 6

बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः । अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥६.६॥

ആര് തന്നെത്താൻ ജയിച്ചുവോ, അവന് അവൻതന്നെ ബന്ധു. തന്നെ ജയിക്കാത്തവനാകട്ടെ, അവൻതന്നെ ശത്രുവിനെപ്പോലെ ശത്രുതയോടെ പെരുമാറുന്നു.

> നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള മനസ്സ് മിത്രമാകുന്നു. നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത മനസ്സ് ശത്രുവിനെപ്പോലെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു.

## ശ്ലോകം 7

जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः । शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥६.७॥

തന്നെ ജയിച്ച് പ്രശാന്തനായവന്റെ മനസ്സ് തണുപ്പിലും ചൂടിലും, സുഖത്തിലും ദുഃഖത്തിലും, മാനത്തിലും അപമാനത്തിലും പരമാത്മാവിൽ ഏകാഗ്രമായിരിക്കുന്നു.

> തന്നെ ജയിച്ചവൻ എല്ലാ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിലും ശാന്തി കൈവിടുന്നില്ല.

## ശ്ലോകം 8

ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः । युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥६.८॥

ജ്ഞാനവിജ്ഞാനങ്ങളാൽ തൃപ്തനും, കൂടസ്ഥനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനും, മൺകട്ടയെയും കല്ലിനെയും സ്വർണ്ണത്തെയും സമമായി കാണുന്നവനുമായ യോഗിയെയാണ് യുക്തൻ എന്നു പറയുന്നത്.

> മണ്ണും പൊന്നും ഒരുപോലെ തോന്നുന്ന തൃപ്തമായ മനസ്സാണ് യഥാർത്ഥ യോഗിയുടെ ലക്ഷണം.

## ശ്ലോകം 9

सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु । साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥६.९॥

ഗുണകാംക്ഷികൾ, മിത്രങ്ങൾ, ശത്രുക്കൾ, ഉദാസീനർ, മധ്യസ്ഥർ, ദ്വേഷിക്കപ്പെടേണ്ടവർ, ബന്ധുക്കൾ, സജ്ജനങ്ങൾ, പാപികൾ എന്നിവരിലെല്ലാം സമബുദ്ധിയുള്ളവൻ വിശിഷ്ടനാണ്.

> എല്ലാവരോടും ഒരേ ഭാവത്തോടെ പെരുമാറുന്നവനാണ് ഉത്തമൻ.

## ശ്ലോകം 10

योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः । एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥६.१०॥

യോഗി ഏകാന്തമായ സ്ഥലത്തിരുന്ന്, തനിച്ച്, മനസ്സിനെയും ശരീരത്തെയും നിയന്ത്രിച്ച്, ആശയില്ലാതെ, പരിഗ്രഹമില്ലാതെ, നിരന്തരം തന്നെ യോഗത്തിൽ ഉറപ്പിക്കണം.

> ധ്യാനത്തിന് ഏകാന്തതയും ആത്മസംയമവും ആഗ്രഹങ്ങളിൽനിന്നുള്ള മുക്തിയും ആവശ്യമാണ്.

## ശ്ലോകം 11

शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः । नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥६.११॥

ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത്, ഏറെ ഉയർന്നതോ ഏറെ താഴ്ന്നതോ അല്ലാത്ത, ദർഭയും മാൻതോലും വസ്ത്രവും ഒന്നിനുമീതെ ഒന്നായി വിരിച്ച, സ്ഥിരമായ ഒരു ആസനം തനിക്കായി ഒരുക്കി,

> ധ്യാനസ്ഥലം ശുദ്ധവും ആസനം ഉറപ്പുള്ളതുമായിരിക്കണം.

## ശ്ലോകം 12

तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः । उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥६.१२॥

ആ ആസനത്തിലിരുന്ന്, മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, ചിത്തത്തെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തികളെയും നിയന്ത്രിച്ച്, ആത്മശുദ്ധിക്കായി യോഗം അഭ്യസിക്കണം.

> ഇരുന്നശേഷം മനസ്സിനെ ഒരു ബിന്ദുവിൽ നിർത്തുന്നതാണ് ധ്യാനത്തിന്റെ തുടക്കം.

## ശ്ലോകം 13

समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः । सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥६.१३॥

ശരീരവും തലയും കഴുത്തും നേരെ, ചലിക്കാതെ നിർത്തി, സ്ഥിരനായിരുന്ന്, തന്റെ മൂക്കിന്റെ തുമ്പിലേക്കു നോക്കിക്കൊണ്ട്, ദിക്കുകളിലേക്കു നോക്കാതെ,

> നട്ടെല്ലും കഴുത്തും തലയും നേരെയായിരിക്കണം; നോട്ടം അങ്ങുമിങ്ങും അലയരുത്.

## ശ്ലോകം 14

प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः । मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥६.१४॥

പ്രശാന്തമായ മനസ്സോടെ, ഭയമില്ലാതെ, ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ ഉറച്ച്, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച്, എന്നെത്തന്നെ ചിന്തിച്ച്, എന്നെത്തന്നെ പരമലക്ഷ്യമാക്കി, യോഗയുക്തനായി ഇരിക്കണം.

> ശാന്തിയും നിർഭയത്വവും ഭഗവാനിൽ ഉറച്ച മനസ്സും ധ്യാനത്തെ പൂർണ്ണമാക്കുന്നു.

## ശ്ലോകം 15

युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी नियतमानसः । शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥६.१५॥

ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും തന്നെ യോഗത്തിൽ ഉറപ്പിച്ച്, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച യോഗി, എന്നിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതും നിർവാണത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠയുമായ ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു.

> നിരന്തരമായ ധ്യാനം ഭഗവാനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പരമശാന്തിയിലേക്കു നയിക്കുന്നു.

## ശ്ലോകം 16

नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः । न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥६.१६॥

അർജുനാ, അമിതമായി ഭക്ഷിക്കുന്നവനു യോഗമില്ല; തീരെ ഭക്ഷിക്കാത്തവനുമില്ല. അമിതമായി ഉറങ്ങുന്നവനുമില്ല, എപ്പോഴും ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനുമില്ല.

> ഭക്ഷണത്തിലും ഉറക്കത്തിലും അമിതവും കുറവും ധ്യാനത്തിനു തടസ്സമാണ്.

## ശ്ലോകം 17

युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु । युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥६.१७॥

മിതമായ ആഹാരവിഹാരങ്ങളും, കർമ്മങ്ങളിൽ മിതമായ പ്രയത്നവും, മിതമായ ഉറക്കവും ഉണർവുമുള്ളവന് യോഗം ദുഃഖനാശകമായിത്തീരുന്നു.

> മധ്യമമാർഗ്ഗത്തിലുള്ള, സന്തുലിതമായ ജീവിതമാണ് യോഗത്തെ ഫലപ്രദമാക്കുന്നത്.

## ശ്ലോകം 18

यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते । निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥६.१८॥

നന്നായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട ചിത്തം ആത്മാവിൽത്തന്നെ ഉറച്ച്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളിലും ആസക്തിയില്ലാതാകുമ്പോൾ, അവൻ യുക്തൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

> മനസ്സ് ആഗ്രഹങ്ങൾ വിട്ട് ഉള്ളിൽ ഉറയ്ക്കുമ്പോൾ യോഗം സിദ്ധിക്കുന്നു.

## ശ്ലോകം 19

यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता । योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥६.१९॥

കാറ്റില്ലാത്തിടത്തു വെച്ച ദീപം ഇളകുന്നില്ല എന്ന ഉപമ, ചിത്തത്തെ നിയന്ത്രിച്ച് ആത്മയോഗം അഭ്യസിക്കുന്ന യോഗിക്കു പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

> കാറ്റില്ലാത്തിടത്ത് ദീപനാളം ഇളകുന്നില്ല. അതുപോലെ യോഗിയുടെ മനസ്സ് സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നു.

## ശ്ലോകം 20

यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया । यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥६.२०॥

യോഗാഭ്യാസത്താൽ നിരോധിക്കപ്പെട്ട ചിത്തം എവിടെ ഉപരമിക്കുന്നുവോ, എവിടെ തന്നാൽ തന്നെ കണ്ട് തന്നിൽത്തന്നെ സംതൃപ്തനാകുന്നുവോ,

> ധ്യാനത്തിൽ മനസ്സ് അടങ്ങുമ്പോൾ ഒരുവൻ തന്നിൽത്തന്നെ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നു.

## ശ്ലോകം 21

सुखमात्यन्तिकं यत्तद् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् । वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥६.२१॥

ഇന്ദ്രിയാതീതവും ബുദ്ധിക്കു മാത്രം ഗ്രഹിക്കാവുന്നതുമായ അനന്തമായ സുഖം എവിടെ അറിയുന്നുവോ, എവിടെ ഉറച്ചവൻ തത്ത്വത്തിൽനിന്ന് ഒരിക്കലും ഇളകുന്നില്ലയോ,

> ആ സുഖം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അപ്രാപ്യമാണ്. അതു നേടിയവൻ സത്യത്തിൽനിന്നു വഴുതിപ്പോകുന്നില്ല.

## ശ്ലോകം 22

यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः । यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥६.२२॥

ഏതു നേടിയശേഷം അതിനെക്കാൾ വലിയ നേട്ടം മറ്റൊന്നില്ലെന്നു കരുതുന്നുവോ, ഏതിൽ ഉറച്ചവൻ കഠിനമായ ദുഃഖത്താൽപോലും ഇളകുന്നില്ലയോ,

> അതിനെക്കാൾ വലിയ നേട്ടമില്ല. അതിൽ ഉറച്ചവനെ കൊടിയ ദുഃഖംപോലും ഇളക്കുന്നില്ല.

## ശ്ലോകം 23

तं विद्याद्दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् । स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥६.२३॥

ദുഃഖസംയോഗത്തിൽനിന്നുള്ള വിയോഗമാണ് യോഗം എന്ന പേരുള്ളതെന്ന് അറിയണം. ആ യോഗം മടുപ്പില്ലാത്ത മനസ്സോടെ നിശ്ചയത്തോടെ അഭ്യസിക്കണം.

> ദുഃഖത്തിൽനിന്നുള്ള മോചനമാണ് യോഗം. അതു നിരാശപ്പെടാതെ ദൃഢമായി അഭ്യസിക്കണം.

## ശ്ലോകം 24

संकल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः । मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥६.२४॥

സങ്കല്പത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ദ്രിയസമൂഹത്തെ എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും നിയന്ത്രിച്ച്,

> ആഗ്രഹങ്ങളെ വേരോടെ വിട്ട്, മനസ്സുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണ് അടുത്ത പടി.

## ശ്ലോകം 25

शनैः शनैरुपरमेद्बुद्ध्या धृतिगृहीतया । आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किंचिदपि चिन्तयेत् ॥६.२५॥

ധൈര്യത്താൽ പിടിച്ചുനിർത്തിയ ബുദ്ധികൊണ്ട് പതുക്കെപ്പതുക്കെ ഉപരമിക്കണം. മനസ്സിനെ ആത്മാവിൽ ഉറപ്പിച്ച്, മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കരുത്.

> മനസ്സ് ഒരു ദിവസംകൊണ്ട് അടങ്ങുന്നില്ല. ക്ഷമയോടെ പതുക്കെ അതിനെ ഉള്ളിൽ ഉറപ്പിക്കണം.

## ശ്ലോകം 26

यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् । ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥६.२६॥

ചഞ്ചലവും അസ്ഥിരവുമായ മനസ്സ് എവിടെയെവിടെയെല്ലാം അലഞ്ഞുപോകുന്നുവോ, അവിടെനിന്നെല്ലാം അതിനെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ആത്മാവിൽത്തന്നെ വശപ്പെടുത്തണം.

> മനസ്സ് അലയുമ്പോഴെല്ലാം ക്ഷമയോടെ അതിനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരണം.

## ശ്ലോകം 27

प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् । उपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥६.२७॥

പ്രശാന്തമായ മനസ്സുള്ളവനും, രജോഗുണം അടങ്ങിയവനും, ബ്രഹ്മഭൂതനും, കളങ്കമില്ലാത്തവനുമായ ഈ യോഗിയെ ഉത്തമമായ സുഖം വന്നുചേരുന്നു.

> മനസ്സ് ശാന്തമായി അസ്വസ്ഥത അടങ്ങുമ്പോൾ ഉത്തമസുഖം താനേ വന്നുചേരുന്നു.

## ശ്ലോകം 28

युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी विगतकल्मषः । सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥६.२८॥

ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും തന്നെ യോഗത്തിൽ ഉറപ്പിച്ച്, കളങ്കം നീങ്ങിയ യോഗി, ബ്രഹ്മസ്പർശത്താലുണ്ടാകുന്ന അനന്തമായ സുഖം അനായാസം അനുഭവിക്കുന്നു.

> നിരന്തരമായ അഭ്യാസത്താൽ യോഗി ബ്രഹ്മവുമായി ഒന്നാകുന്ന പരമാനന്ദം നേടുന്നു.

## ശ്ലോകം 29

सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥६.२९॥

യോഗയുക്തമായ മനസ്സുള്ളവൻ, എല്ലായിടത്തും സമദർശിയായവൻ, എല്ലാ ജീവികളിലും തന്നെയും തന്നിൽ എല്ലാ ജീവികളെയും കാണുന്നു.

> യോഗി തനിക്കും മറ്റു ജീവികൾക്കുമിടയിൽ ഭേദം കാണുന്നില്ല.

## ശ്ലോകം 30

यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति । तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥६.३०॥

ആര് എന്നെ എല്ലായിടത്തും കാണുന്നുവോ, എല്ലാറ്റിനെയും എന്നിൽ കാണുന്നുവോ, അവന് ഞാൻ അകലുന്നില്ല; അവൻ എനിക്കും അകലുന്നില്ല.

> എല്ലാറ്റിലും ഭഗവാനെ കാണുന്നവനും ഭഗവാനും തമ്മിൽ വേർപാടില്ല.

## ശ്ലോകം 31

सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः । सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ॥६.३१॥

ഏകത്വത്തിൽ ഉറച്ച്, എല്ലാ ജീവികളിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന എന്നെ ആര് ഭജിക്കുന്നുവോ, ആ യോഗി ഏതു വിധത്തിൽ ജീവിച്ചാലും എന്നിൽത്തന്നെ വർത്തിക്കുന്നു.

> എല്ലാ ജീവികളിലും ഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്നവൻ ഏതു നിലയിലായാലും ഭഗവാനിൽത്തന്നെയാണ്.

## ശ്ലോകം 32

आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन । सुखं वा यदि वा दुःखं स योगी परमो मतः ॥६.३२॥

അർജുനാ, തന്നെത്തന്നെ ഉപമയാക്കി, സുഖമായാലും ദുഃഖമായാലും, എല്ലായിടത്തും സമമായി കാണുന്നവനാണ് പരമയോഗി എന്നു കരുതപ്പെടുന്നത്.

> മറ്റുള്ളവരുടെ സുഖദുഃഖങ്ങൾ തന്റേതായി കരുതുന്നവനാണ് ഉത്തമയോഗി.

## ശ്ലോകം 33

*अर्जुन उवाच* योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन । एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात्स्थितिं स्थिराम् ॥६.३३॥

അർജുനൻ പറഞ്ഞു: മധുസൂദനാ, സമത്വത്തോടുകൂടിയതായി അങ്ങ് ഉപദേശിച്ച ഈ യോഗത്തിന്, മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലത കാരണം, സ്ഥിരമായ നിലനില്പ് ഞാൻ കാണുന്നില്ല.

> മനസ്സ് ചഞ്ചലമായതിനാൽ ഈ യോഗം പ്രായോഗികമാണോ എന്ന് അർജുനൻ സംശയിക്കുന്നു.

## ശ്ലോകം 34

चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् । तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥६.३४॥

കൃഷ്ണാ, മനസ്സ് ചഞ്ചലവും, കലക്കുന്നതും, ബലവത്തും, ദൃഢവുമാണ്. അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് കാറ്റിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ അതിദുഷ്കരമാണെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.

> മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് കാറ്റിനെ കെട്ടിയിടുന്നതുപോലെയാണെന്ന് അർജുനൻ സത്യസന്ധമായി പറയുന്നു.

## ശ്ലോകം 35

*श्रीभगवानुवाच* असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम् । अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥६.३५॥

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: മഹാബാഹോ, മനസ്സ് നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതും ചഞ്ചലവുമാണ് എന്നതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ കൗന്തേയാ, അഭ്യാസംകൊണ്ടും വൈരാഗ്യംകൊണ്ടും അതു വശപ്പെടുന്നു.

> ശ്രീകൃഷ്ണൻ പ്രയാസം അംഗീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അഭ്യാസവും വൈരാഗ്യവുമാണ് മനസ്സിനെ ജയിക്കാനുള്ള വഴിയെന്നു പറയുന്നു.

## ശ്ലോകം 36

असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः । वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः ॥६.३६॥

തന്നെ നിയന്ത്രിക്കാത്തവന് യോഗം ദുഷ്പ്രാപ്യമാണെന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. എന്നാൽ തന്നെ വശത്താക്കി പ്രയത്നിക്കുന്നവന് ശരിയായ ഉപായത്തിലൂടെ അതു നേടാൻ കഴിയും.

> ആത്മസംയമവും ശരിയായ പ്രയത്നവുമുണ്ടെങ്കിൽ യോഗം സിദ്ധിക്കും.

## ശ്ലോകം 37

*अर्जुन उवाच* अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः । अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥६.३७॥

അർജുനൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണാ, ശ്രദ്ധയുണ്ടായിട്ടും വേണ്ടത്ര പ്രയത്നമില്ലാതെ, യോഗത്തിൽനിന്നു മനസ്സ് വ്യതിചലിച്ചവൻ, യോഗസിദ്ധി നേടാതെ, ഏതു ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു?

> ശ്രദ്ധയോടെ തുടങ്ങി ഇടയ്ക്കുവെച്ചു വീണുപോയവന് എന്തു സംഭവിക്കുമെന്ന് അർജുനൻ ചോദിക്കുന്നു.

## ശ്ലോകം 38

कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति । अप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥६.३८॥

മഹാബാഹോ, ബ്രഹ്മമാർഗ്ഗത്തിൽ മോഹിതനായി, ആശ്രയമില്ലാതെ, രണ്ടിൽനിന്നും ഭ്രഷ്ടനായവൻ ചിതറിയ മേഘംപോലെ നശിച്ചുപോകുന്നില്ലേ?

> ഐഹികസുഖവുമില്ലാതെ ആത്മീയലക്ഷ്യവുമില്ലാതെ അവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോകുമോ എന്നാണ് അർജുനന്റെ ആശങ്ക.

## ശ്ലോകം 39

एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः । त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥६.३९॥

കൃഷ്ണാ, എന്റെ ഈ സംശയം അങ്ങ് പൂർണ്ണമായി ഛേദിക്കണം. അങ്ങല്ലാതെ ഈ സംശയം ഛേദിക്കാൻ കഴിയുന്ന മറ്റാരുമില്ല.

> ഈ ചോദ്യത്തിന് ശ്രീകൃഷ്ണനു മാത്രമേ ഉത്തരം നൽകാനാകൂ എന്നാണ് അർജുനന്റെ വിശ്വാസം.

## ശ്ലോകം 40

*श्रीभगवानुवाच* पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते । न हि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति ॥६.४०॥

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പാർത്ഥാ, ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും അവനു നാശമില്ല. ഉണ്ണീ, നന്മ ചെയ്യുന്ന ആരും ദുർഗ്ഗതി പ്രാപിക്കുന്നില്ല.

> നല്ല പ്രയത്നം ഒരിക്കലും പാഴാകുന്നില്ലെന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഉറപ്പുനൽകുന്നു.

## ശ്ലോകം 41

प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः । शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥६.४१॥

യോഗഭ്രഷ്ടൻ പുണ്യവാന്മാർ പ്രാപിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ പ്രാപിച്ച്, അവിടെ ഏറെക്കാലം വസിച്ചശേഷം, ശുദ്ധരായ ശ്രീമാന്മാരുടെ ഗൃഹത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.

> വീണുപോയ യോഗി നല്ല ലോകങ്ങളിൽ വസിച്ച്, പിന്നീട് സത്കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.

## ശ്ലോകം 42

अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् । एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ॥६.४२॥

അല്ലെങ്കിൽ ബുദ്ധിമാന്മാരായ യോഗികളുടെ കുലത്തിൽത്തന്നെ ജനിക്കുന്നു. ഇത്തരമൊരു ജന്മം ഈ ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും ദുർലഭമാണ്.

> ജ്ഞാനികളുടെ കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്നത് അത്യപൂർവമായ ഭാഗ്യമാണ്.

## ശ്ലോകം 43

तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् । यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥६.४३॥

കുരുനന്ദനാ, അവിടെ അവൻ മുൻജന്മത്തിൽ നേടിയ ആ ബുദ്ധിസംയോഗം വീണ്ടും നേടുന്നു. അവിടെനിന്ന് സിദ്ധിക്കായി കൂടുതൽ പ്രയത്നിക്കുന്നു.

> മുമ്പു നേടിയ ജ്ഞാനം നശിക്കുന്നില്ല. അത് അടുത്ത ജന്മത്തിൽ വീണ്ടും തുടരുന്നു.

## ശ്ലോകം 44

पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः । जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥६.४४॥

ആ പൂർവാഭ്യാസത്താൽത്തന്നെ അവൻ സ്വയമറിയാതെ യോഗത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. യോഗത്തെ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജിജ്ഞാസുപോലും വേദത്തിലെ കർമ്മകാണ്ഡത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നു.

> മുൻപരിശീലനം സ്വാഭാവികമായി ഒരുവനെ യോഗത്തിലേക്കു വലിക്കുന്നു.

## ശ്ലോകം 45

प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः । अनेकजन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ॥६.४५॥

പ്രയത്നപൂർവം സാധന ചെയ്യുന്ന യോഗി, പാപങ്ങൾ നീങ്ങി, അനേകജന്മങ്ങളിലൂടെ സിദ്ധി നേടി, പിന്നീട് പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.

> അനേകജന്മങ്ങളിലെ പ്രയത്നം ഒടുവിൽ പരമലക്ഷ്യത്തിലെത്തിക്കുന്നു.

## ശ്ലോകം 46

तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः । कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ॥६.४६॥

യോഗി തപസ്വികളെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനാണ്, ജ്ഞാനികളെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠനെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു, കർമ്മികളെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠനാണ്. അതിനാൽ അർജുനാ, നീ യോഗിയാകുക.

> യോഗം എല്ലാ സാധനകളെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമാണെന്നു പറഞ്ഞ്, അർജുനനെ യോഗിയാകാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.

## ശ്ലോകം 47

योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना । श्रद्धावान् भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥६.४७॥

എല്ലാ യോഗികളിലുംവെച്ച്, ആര് എന്നിൽ ലയിച്ച അന്തരാത്മാവോടെ, ശ്രദ്ധയോടെ എന്നെ ഭജിക്കുന്നുവോ, അവനാണ് ഏറ്റവും യുക്തൻ എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.

> അധ്യായം ഭക്തിയോടെ അവസാനിക്കുന്നു: സ്നേഹത്തോടെ ഭഗവാനെ ഭജിക്കുന്ന യോഗിയാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ.

## Outro

ഇവിടെ ഭഗവദ്ഗീതയുടെ ആറാം അധ്യായമായ ധ്യാനയോഗം, ആത്മസംയമയോഗം എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ധ്യാനത്തിന്റെയും ആത്മനിയന്ത്രണത്തിന്റെയും യോഗം, സമാപിക്കുന്നു. ഏഴാം അധ്യായത്തിൽ, തന്നെ പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞുതുടങ്ങുന്നു. ധാർമിക് സ്റ്റുഡിയോയിൽനിന്ന്.

Keep going