अध्याय 3: कर्मयोग | Bhagavad Gita Chapter 3 | Marathi Audiobook

Episode 3 of 10 in भगवद्गीता श्राव्य पुस्तक | Bhagavad Gita Audiobook in Marathi.

Narrated with an AI voice.

Reading time
10 min
Listening time
20 min
By
DharmikStudio Originals
Narration
AI voice

Read along

# भगवद्गीता श्राव्य पुस्तक, अध्याय 3: कर्मयोग

## Intro

भगवद्गीता, तिसरा अध्याय: कर्मयोग. या अध्यायात अर्जुन विचारतात की जर बुद्धी कर्मापेक्षा श्रेष्ठ असेल, तर त्यांना भयंकर कर्मात का गुंतवले जात आहे. कोणीही कर्म केल्याशिवाय राहू शकत नाही, यज्ञाच्या भावनेने केलेले कर्म बांधत नाही, आणि कामना हाच जिंकण्याजोगा शत्रू आहे, हे श्रीकृष्ण समजावून सांगतात. हा धार्मिक स्टुडिओचा अनुवाद आहे.

## श्लोक 1

*अर्जुन उवाच* ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन । तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥३.१॥

अर्जुन म्हणाले: हे जनार्दना, जर आपल्याला कर्मापेक्षा बुद्धी श्रेष्ठ वाटते, तर हे केशवा, आपण मला या भयंकर कर्मात का गुंतवता?

> अर्जुनांनी श्रीकृष्णांकडून स्थिर बुद्धीची स्तुती ऐकली आहे. मग आपण युद्ध का करावे, असे ते विचारतात.

## श्लोक 2

व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे । तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥३.२॥

आपण जणू मिश्र बोलण्याने माझ्या बुद्धीला गोंधळात टाकत आहात. म्हणून निश्चित करून मला ती एकच गोष्ट सांगा, जिच्यामुळे मला कल्याण प्राप्त होईल.

> आपल्याला एकाच वेळी दोन मार्ग सांगितले गेले, असे अर्जुनांना वाटते. ते एक स्पष्ट उत्तर मागतात.

## श्लोक 3

*श्रीभगवानुवाच* लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ । ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥३.३॥

श्रीभगवान म्हणाले: हे निष्पापा, या जगात दोन प्रकारची निष्ठा मी पूर्वीच सांगितली आहे: सांख्य मार्गाच्या लोकांसाठी ज्ञानयोग, आणि योग्यांसाठी कर्मयोग.

> श्रीकृष्ण ज्ञान आणि कर्म या दोन मार्गांची नावे सांगतात. दोन्ही मार्ग आरंभापासूनच सांगितले गेले आहेत.

## श्लोक 4

न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते । न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥३.४॥

कर्मांचा आरंभ न केल्याने माणसाला निष्कर्मता प्राप्त होत नाही, आणि केवळ संन्यास घेतल्यानेच सिद्धी मिळत नाही.

> फक्त काम थांबवल्याने कोणी मुक्त होत नाही. केवळ त्याग पुरेसा नाही.

## श्लोक 5

न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥३.५॥

कोणीही एक क्षणभरसुद्धा कर्म केल्याशिवाय राहू शकत नाही. प्रकृतीपासून जन्मलेले गुण प्रत्येकाकडून विवश करून कर्म करून घेतात.

> जोपर्यंत शरीर आणि मन आहे, तोपर्यंत आपण कर्म करतोच. प्रकृती आपल्याला चालवत राहते.

## श्लोक 6

कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् । इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥३.६॥

जो कर्मेंद्रियांना आवरून बसतो, पण मनाने इंद्रियांच्या विषयांचे चिंतन करत राहतो, तो मूढ आहे, आणि त्याला मिथ्याचारी म्हणतात.

> बाहेरून शांत आणि आतून लालसा भरलेली असणे हा केवळ देखावा आहे. श्रीकृष्ण याला खोटे आचरण म्हणतात.

## श्लोक 7

यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन । कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥३.७॥

पण हे अर्जुना, जो मनाने इंद्रियांना ताब्यात ठेवून, आसक्तीशिवाय कर्मेंद्रियांनी कर्मयोगाचा आरंभ करतो, तोच श्रेष्ठ ठरतो.

> जो ताब्यात ठेवलेल्या मनाने आणि कशालाही न चिकटता जगात काम करतो, तो अधिक चांगला.

## श्लोक 8

नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः । शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥३.८॥

तू तुझे नियत कर्म कर, कारण कर्म न करण्यापेक्षा कर्म करणे श्रेष्ठ आहे. कर्म केल्याशिवाय तुझ्या शरीराचा निर्वाहसुद्धा होऊ शकणार नाही.

> जिवंत राहण्यासाठीसुद्धा कर्म करावे लागते. म्हणून जे काम तुझे आहे, ते कर.

## श्लोक 9

यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः । तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥३.९॥

यज्ञासाठी केलेल्या कर्माशिवाय इतर कर्मांनी हे जग बांधले जाते. म्हणून हे कौंतेया, आसक्ती सोडून त्याच हेतूने कर्म कर.

> अर्पणाच्या भावनेने केलेले कर्म बांधत नाही. श्रीकृष्ण अर्जुनाला याच भावनेने कर्म करायला सांगतात.

## श्लोक 10

सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः । अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥३.१०॥

आरंभी प्रजापतीने यज्ञासह प्रजा निर्माण करून सांगितले: याच्या योगाने तुमची वाढ होवो. हा यज्ञ तुमच्या इच्छा पूर्ण करणारी कामधेनू ठरो.

> श्रीकृष्ण एका प्राचीन उपदेशाची आठवण करून देतात: जीवनासोबतच जगाला यज्ञही दिला गेला.

## श्लोक 11

देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः । परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥३.११॥

या यज्ञाने तुम्ही देवांना संतुष्ट करा, आणि ते देव तुम्हाला संतुष्ट करोत. एकमेकांना संतुष्ट करत तुम्ही परम कल्याण प्राप्त कराल.

> माणसे आणि देव यांच्यातील देण्याघेण्याचे एक चक्र म्हणून जगाचे चित्र येथे दाखवले आहे.

## श्लोक 12

इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः । तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥३.१२॥

यज्ञाने संतुष्ट झालेले देव तुम्हाला इच्छित भोग देतील. त्यांनी दिलेले भोग त्यांना अर्पण न करता जो भोगतो, तो खरोखर चोर आहे.

> परत काहीही न देता फक्त घेत राहणे हे चक्र मोडते. श्रीकृष्ण याला चोरी म्हणतात.

## श्लोक 13

यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः । भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥३.१३॥

यज्ञातून उरलेले अन्न खाणारे सज्जन सर्व पापांतून मुक्त होतात. पण जे पापी केवळ स्वतःसाठी अन्न शिजवतात, ते पापच खातात.

> आधी अर्पण करून वाटून खाल्लेले अन्न पवित्र असते. केवळ स्वतःसाठी साठवलेले अन्न तसे नसते.

## श्लोक 14

अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः । यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥३.१४॥

सर्व प्राणी अन्नापासून निर्माण होतात, अन्न पावसापासून होते, पाऊस यज्ञापासून होतो, आणि यज्ञ कर्मापासून निर्माण होतो.

> प्रत्येक प्राण्याला कर्माशी जोडणारी एक साखळी श्रीकृष्ण दाखवतात.

## श्लोक 15

कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् । तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥३.१५॥

कर्म ब्रह्मापासून, म्हणजे वेदापासून, निर्माण होते आणि वेद अविनाशी परमात्म्यापासून निर्माण होतो, हे जाण. म्हणून सर्वव्यापी ब्रह्म नेहमी यज्ञात स्थित असते.

> ही साखळी शाश्वतापर्यंत पोहोचते. म्हणून यज्ञाचे मूळ दिव्यात आहे.

## श्लोक 16

एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः । अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥३.१६॥

हे पार्था, अशा प्रकारे चालवलेल्या चक्राप्रमाणे जो येथे वागत नाही, तो पापमय जीवन जगतो, इंद्रियांतच रमतो, आणि व्यर्थ जगतो.

> जो या चक्रातून घेतो पण परत काहीच देत नाही, तो आपले जीवन वाया घालवतो.

## श्लोक 17

यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः । आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥३.१७॥

पण जो माणूस आत्म्यातच रमतो, आत्म्यातच तृप्त असतो, आणि आत्म्यातच संतुष्ट असतो, त्याच्यासाठी कोणतेही कर्तव्य उरत नाही.

> ज्याला आतच पूर्ण तृप्ती मिळाली आहे, त्याला कर्मातून मिळवण्यासारखे काही उरत नाही.

## श्लोक 18

नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन । न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥३.१८॥

अशा माणसाला येथे कर्म करण्याने काही प्रयोजन नसते, आणि कर्म न करण्यानेही नसते. सर्व प्राण्यांमध्ये कोणावरही त्याचा कोणताही स्वार्थ अवलंबून नसतो.

> पूर्ण तृप्त माणसाला कोणाकडूनही काही नको असते. त्याच्यासाठी करणे आणि न करणे सारखेच आहे.

## श्लोक 19

तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर । असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥३.१९॥

म्हणून आसक्तीशिवाय नेहमी करण्याजोगे कर्म नीट करत राहा. कारण आसक्तीशिवाय कर्म करणारा माणूस परमात्म्याला प्राप्त होतो.

> हेच या अध्यायाचे सार आहे: कर्म कर, पण त्याला चिकटू नकोस.

## श्लोक 20

कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः । लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥३.२०॥

जनक आदींनी कर्मानेच सिद्धी मिळवली होती. लोकसंग्रह, म्हणजे जगाचे कल्याण, लक्षात घेऊनही तू कर्म करणे योग्य आहे.

> श्रीकृष्ण एक उदाहरण देतात. थोर राजांनी आपली कर्तव्ये करत असतानाच ध्येय गाठले.

## श्लोक 21

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥३.२१॥

श्रेष्ठ माणूस जे जे आचरण करतो, तेच इतर लोकही करतात. तो जे प्रमाण ठरवतो, जग त्याच्याच मागे चालते.

> मोठ्यांचे अनुकरण होते. त्यांचे उदाहरण इतरांच्या जीवनाला आकार देते.

## श्लोक 22

न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किंचन । नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥३.२२॥

हे पार्था, तिन्ही लोकांत मला करण्यासारखे काहीही नाही, आणि मिळायचे राहिलेले असे काहीही मिळवायचे नाही. तरीही मी कर्मात गुंतलेलो असतो.

> श्रीकृष्णांना स्वतःसाठी काहीही नको असते, तरीही ते कर्म करतात.

## श्लोक 23

यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः । मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥३.२३॥

कारण हे पार्था, जर मी कधी आळस न करता कर्मात गुंतलो नाही, तर माणसे सर्व प्रकारे माझ्याच मार्गाचे अनुसरण करतील.

> जर स्वतः भगवंतांनी कर्म सोडले, तर सर्व लोक त्यांचेच अनुकरण करतील.

## श्लोक 24

उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् । संकरस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥३.२४॥

जर मी कर्म केले नाही, तर हे सर्व लोक नष्ट होतील. मी अव्यवस्थेला कारण ठरेन, आणि या प्रजेचा नाश करेन.

> श्रीकृष्णांचे कर्म सर्व लोकांना धरून ठेवते. त्याशिवाय व्यवस्था कोसळेल.

## श्लोक 25

सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत । कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥३.२५॥

हे भारता, जसे अज्ञानी लोक कर्मात आसक्त होऊन कर्म करतात, तसेच ज्ञानी माणसाने जगाच्या कल्याणाच्या इच्छेने, आसक्तीशिवाय कर्म करावे.

> ज्ञानी लोकही तितक्याच मनापासून काम करतात, पण स्वतःसाठी नव्हे, तर सर्वांच्या भल्यासाठी.

## श्लोक 26

न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् । जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥३.२६॥

ज्ञानी माणसाने कर्मात आसक्त असलेल्या अज्ञानी लोकांच्या बुद्धीत गोंधळ निर्माण करू नये. स्वतः योगात स्थिर राहून सर्व कर्मे नीट करत, त्यांनाही कर्मात रमवावे.

> जे अजून कर्माला चिकटलेले आहेत, त्यांना गोंधळात टाकू नये. आपल्या उदाहरणाने त्यांना चांगले काम करायला शिकवावे.

## श्लोक 27

प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः । अहंकारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ॥३.२७॥

सर्व कर्मे सर्व प्रकारे प्रकृतीच्या गुणांकडून केली जातात. पण अहंकाराने मोहित झालेल्या मनाचा माणूस मानतो की मी कर्ता आहे.

> काम प्रकृती करते. अहंकार चुकीने ते आपले मानतो.

## श्लोक 28

तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः । गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥३.२८॥

पण हे महाबाहो, गुण आणि कर्मे यांच्या विभागणीचे तत्त्व जाणणारा, गुणच गुणांमध्ये वावरत आहेत असे मानून आसक्त होत नाही.

> प्रकृतीच प्रकृतीवर काम करत आहे, हे ज्ञानी पाहतात, म्हणून ते चिकटत नाहीत.

## श्लोक 29

प्रकृतेर्गुणसंमूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु । तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥३.२९॥

प्रकृतीच्या गुणांनी मोहित झालेले लोक गुणांच्या कर्मांत आसक्त होतात. पूर्ण जाणणाऱ्याने अपूर्ण जाणणाऱ्या त्या मंदबुद्धी लोकांना विचलित करू नये.

> श्रीकृष्ण हा मुद्दा पुन्हा सांगतात. ज्यांना अजून दिसत नाही, त्यांच्याशी ज्ञानी माणसाने धीराने वागावे.

## श्लोक 30

मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा । निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥३.३०॥

आपली सर्व कर्मे मला अर्पण करून, मन आत्म्यात लावून, आशा आणि ममता सोडून, चिंतेचा ताप टाकून युद्ध कर.

> श्रीकृष्ण व्यावहारिक उत्तर देतात. प्रत्येक कर्म त्यांना अर्पण कर आणि व्याकुळ न होता युद्ध कर.

## श्लोक 31

ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः । श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥३.३१॥

जे लोक श्रद्धेने, दोष न पाहता, माझ्या या मताचे नेहमी पालन करतात, तेही कर्मांच्या बंधनातून मुक्त होतात.

> सुरुवातीसाठी श्रद्धा आणि मोकळे मन पुरेसे आहे. असे लोकही मुक्त होतात.

## श्लोक 32

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् । सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥३.३२॥

पण जे यात दोष काढून माझ्या मताचे पालन करत नाहीत, ते सर्व ज्ञानाविषयी मोहित, नष्ट आणि विवेकहीन आहेत, हे जाण.

> द्वेषाने उपदेश नाकारल्याने माणूस गोंधळातच राहतो.

## श्लोक 33

सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि । प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥३.३३॥

ज्ञानी माणूससुद्धा आपल्या प्रकृतीनुसारच वागतो. सर्व प्राणी आपल्या प्रकृतीच्या मागे जातात. मग दडपून काय साधणार?

> प्रकृती बलवान आहे. केवळ जबरदस्तीने दडपल्याने ती बदलत नाही.

## श्लोक 34

इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥३.३४॥

प्रत्येक इंद्रियाच्या आपल्या विषयाबद्दल राग आणि द्वेष ठरलेले असतात. माणसाने त्यांच्या आहारी जाऊ नये, कारण ते त्याच्या मार्गातील शत्रू आहेत.

> आवड आणि नावड आपोआप उठतात. त्यांच्या अधीन न होणे हेच खरे काम आहे.

## श्लोक 35

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् । स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥३.३५॥

उत्तम रीतीने आचरलेल्या दुसऱ्याच्या धर्मापेक्षा, उणिवा असलेला असला तरी, आपला धर्म श्रेष्ठ आहे. आपल्या धर्मात मरणेसुद्धा श्रेयस्कर आहे. दुसऱ्याचा धर्म भय देणारा आहे.

> दुसऱ्याच्या मार्गाचे अनुकरण करण्यापेक्षा, जे खरोखर आपले आहे ते अपूर्णपणे केले तरी चांगले, असे श्रीकृष्ण सांगतात.

## श्लोक 36

*अर्जुन उवाच* अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः । अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥३.३६॥

अर्जुन म्हणाले: मग हे वार्ष्णेया, इच्छा नसतानाही, जणू बळजबरीने लावल्यासारखा, माणूस कोणाच्या प्रेरणेने पाप करतो?

> सगळेच विचारतात तो प्रश्न अर्जुन विचारतात: जे चुकीचे आहे हे आपल्याला कळते, तेच आपण का करतो?

## श्लोक 37

*श्रीभगवानुवाच* काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः । महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥३.३७॥

श्रीभगवान म्हणाले: हा काम आहे, हाच क्रोध आहे, जो रजोगुणातून निर्माण होतो. हा सर्व काही गिळणारा आणि महापापी आहे. यालाच येथे शत्रू जाण.

> श्रीकृष्ण शत्रूचे नाव सांगतात: कामना, जी अडवली गेली की क्रोध बनते.

## श्लोक 38

धूमेनाव्रियते वह्निर्यथादर्शो मलेन च । यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥३.३८॥

जसा धुराने अग्नी झाकला जातो, धुळीने आरसा, आणि आवरणाने गर्भ, तसेच या कामाने हे ज्ञान झाकलेले असते.

> तीन उपमा दाखवतात की कामना आपली समज कशी झाकते, कुठे थोडी, कुठे खोलवर.

## श्लोक 39

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा । कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥३.३९॥

हे कौंतेया, ज्ञानी माणसाचे ज्ञान या नित्य शत्रूने, म्हणजे कधीही तृप्त न होणाऱ्या अग्नीसारख्या कामाने, झाकलेले आहे.

> कामना कधीच पूर्ण होत नाही. तिला खाऊ घातल्याने ती अधिकच भडकते.

## श्लोक 40

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते । एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥३.४०॥

इंद्रिये, मन आणि बुद्धी हे याचे निवासस्थान म्हटले जाते. यांच्याद्वारेच हा ज्ञान झाकून देहधारी जीवाला मोहित करतो.

> कामना कुठे राहते हे श्रीकृष्ण सांगतात, म्हणजे तिच्याशी कुठे लढायचे हे अर्जुनांना कळावे.

## श्लोक 41

तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ । पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥३.४१॥

म्हणून हे भरतश्रेष्ठा, तू आधी इंद्रियांना ताब्यात ठेव, आणि मग ज्ञान व विज्ञान यांचा नाश करणाऱ्या या पाप्याला ठार कर.

> सुरुवात इंद्रियांपासून कर. कामना सर्वांत आधी तिथेच पकड घेते.

## श्लोक 42

इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः । मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥३.४२॥

इंद्रिये श्रेष्ठ आहेत असे म्हणतात, इंद्रियांपेक्षा मन श्रेष्ठ आहे, मनापेक्षा बुद्धी श्रेष्ठ आहे, आणि जो बुद्धीच्याही पलीकडे आहे, तो आत्मा आहे.

> श्रीकृष्ण एक शिडी सांगतात. आत्मा या सर्वांच्या वर आहे.

## श्लोक 43

एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना । जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥३.४३॥

हे महाबाहो, अशा प्रकारे बुद्धीच्या पलीकडील आत्म्याला जाणून, आत्म्याच्या बळाने मन स्थिर करून, कामरूपी या दुर्जय शत्रूला ठार कर.

> अध्याय कृतीच्या हाकेने संपतो: आत्म्याला जाणा आणि कामनेवर विजय मिळवा.

## Outro

येथे भगवद्गीतेचा कर्मयोग नावाचा तिसरा अध्याय, म्हणजे कर्माचा योग, संपूर्ण होतो. चौथ्या अध्यायात श्रीकृष्ण सांगतात की हा उपदेश किती प्राचीन आहे, आणि ते पुन्हा पुन्हा जगात का अवतरतात. धार्मिक स्टुडिओकडून.

Keep going