अध्याय 6: ध्यानयोग | Bhagavad Gita Chapter 6 | Marathi Audiobook

Episode 6 of 10 in भगवद्गीता श्राव्य पुस्तक | Bhagavad Gita Audiobook in Marathi.

Narrated with an AI voice.

Reading time
11 min
Listening time
21 min
By
DharmikStudio Originals
Narration
AI voice

Read along

# भगवद्गीता श्राव्य पुस्तक, अध्याय 6: ध्यानयोग

## Intro

भगवद्गीता, सहावा अध्याय: ध्यानयोग. या अध्यायात श्रीकृष्ण सांगतात की ध्यानाला कसे बसावे, मन कसे स्थिर करावे, आणि ध्यान रुजेल असा संतुलित जीवनक्रम कसा ठेवावा. अर्जुन म्हणतात की मन धरणे वाऱ्याला धरण्याइतके कठीण आहे, आणि श्रीकृष्ण उत्तर देतात की अभ्यास आणि वैराग्य यांनी मन ताब्यात येते, आणि प्रामाणिक प्रयत्न कधीच वाया जात नाही. हा धार्मिक स्टुडिओचा अनुवाद आहे.

## श्लोक 1

*श्रीभगवानुवाच* अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः । स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥६.१॥

श्रीभगवान म्हणाले: जो कर्मफळाचा आश्रय न घेता करण्यायोग्य कर्म करतो, तोच संन्यासी आणि तोच योगी. केवळ अग्नी सोडणारा नव्हे, आणि केवळ कर्म सोडणाराही नव्हे.

> संन्यास म्हणजे कर्तव्ये किंवा कर्मकांड सोडणे नव्हे. फळाची हाव न धरता कर्म करणे हाच संन्यास.

## श्लोक 2

यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव । न ह्यसंन्यस्तसंकल्पो योगी भवति कश्चन ॥६.२॥

हे पांडवा, ज्याला संन्यास म्हणतात, तोच योग आहे असे जाण. स्वार्थी संकल्पांचा त्याग केल्याशिवाय कोणीही योगी होत नाही.

> संन्यास आणि योग यांचे मूळ एकच आहे: स्वार्थी संकल्प सोडणे.

## श्लोक 3

आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते । योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥६.३॥

योगावर चढू इच्छिणाऱ्या मुनीसाठी कर्म हे साधन सांगितले आहे. आणि योगारूढ झालेल्या त्याच मुनीसाठी शांती हे साधन सांगितले आहे.

> सुरुवातीला कर्म साधकाला तयार करते. स्थिर झाल्यावर अंतरीची शांती त्याला पुढे नेते.

## श्लोक 4

यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते । सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥६.४॥

जेव्हा माणूस इंद्रियांच्या विषयांत आसक्त होत नाही, कर्मांतही नाही, आणि सर्व संकल्पांचा त्याग करतो, तेव्हा त्याला योगारूढ म्हणतात.

> वस्तू आणि कर्म यांच्याविषयीची ओढ सुटणे, हे योगापर्यंत पोहोचल्याचे लक्षण आहे.

## श्लोक 5

उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् । आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥६.५॥

माणसाने स्वतःच स्वतःचा उद्धार करावा, स्वतःला खाली पडू देऊ नये. कारण माणूस स्वतःच स्वतःचा मित्र आहे, आणि स्वतःच स्वतःचा शत्रू आहे.

> आपण स्वतःला वर उचलले पाहिजे. तेच मन आपल्याला मदतही करू शकते आणि हानीही.

## श्लोक 6

बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः । अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥६.६॥

ज्याने स्वतःला स्वतःच जिंकले आहे, त्याचा तो स्वतःच मित्र आहे. पण ज्याने स्वतःला जिंकले नाही, त्याच्यासाठी तो स्वतःच शत्रूसारखा वागतो.

> ताब्यात आलेले मन मित्र असते. बेलगाम मन आपल्याविरुद्ध काम करते.

## श्लोक 7

जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः । शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥६.७॥

ज्याने स्वतःला जिंकले आहे आणि जो शांत आहे, त्याचा परमात्मा थंडी-उष्णता, सुख-दुःख, आणि मान-अपमान यांतही स्थिर राहतो.

> आत्मसंयम अशी स्थिरता देतो की जीवनातील चढउतार तिला हलवू शकत नाहीत.

## श्लोक 8

ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः । युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥६.८॥

जो ज्ञान आणि विज्ञान यांनी तृप्त आहे, अढळ आहे, ज्याने इंद्रिये जिंकली आहेत, आणि ज्याला मातीचे ढेकूळ, दगड आणि सोने सारखेच आहेत, तो योगी युक्त म्हटला जातो.

> खरा योगी अंतरी समाधानी असतो, आणि माती व सोने यांत मोठा फरक पाहत नाही.

## श्लोक 9

सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु । साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥६.९॥

जो सुहृद, मित्र, शत्रू, उदासीन, मध्यस्थ, द्वेष करणारे आणि आप्त यांच्याविषयी, तसेच साधू आणि पापी यांच्याविषयीही समबुद्धी ठेवतो, तो श्रेष्ठ ठरतो.

> मित्र असो वा शत्रू, सर्वांना एकाच सम मनाने भेटणारा सर्वांत श्रेष्ठ.

## श्लोक 10

योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः । एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥६.१०॥

योग्याने एकांत ठिकाणी एकटे राहून, मन आणि शरीर ताब्यात ठेवून, आशा आणि संग्रह यांपासून मुक्त होऊन, सतत स्वतःला ध्यानात जोडावे.

> आता श्रीकृष्ण साधनेचे वर्णन करतात: एकांत, संयम, आणि कमी गरजा.

## श्लोक 11

शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः । नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥६.११॥

पवित्र ठिकाणी आपले स्थिर आसन मांडावे, जे फार उंच नसेल आणि फार खालीही नसेल, आणि ज्यावर दर्भ, मृगचर्म आणि वस्त्र अंथरलेले असेल.

> आसन स्थिर, स्वच्छ आणि सोयीचे असावे.

## श्लोक 12

तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः । उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥६.१२॥

त्या आसनावर बसून, मन एकाग्र करून, चित्त आणि इंद्रिये यांच्या क्रिया ताब्यात ठेवून, आत्मशुद्धीसाठी योगाचा अभ्यास करावा.

> एकाग्र मन आणि शांत इंद्रिये यांनी ध्यान अंतर्शुद्धीचे साधन होते.

## श्लोक 13

समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः । सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥६.१३॥

शरीर, डोके आणि मान सरळ आणि अचल धरून, स्थिर राहून, आपल्या नाकाच्या टोकावर दृष्टी ठेवून, आणि कोणत्याही दिशेला इकडेतिकडे न पाहता,

> शरीर सरळ आणि स्थिर राहावे, आणि डोळे भटकू नयेत.

## श्लोक 14

प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः । मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥६.१४॥

शांत मनाने, निर्भय होऊन, ब्रह्मचर्याच्या व्रतात स्थिर राहून, मन संयमित करून, माझ्यात चित्त लावून, आणि मलाच परम ध्येय मानून, योगात बसावे.

> शांत, निर्भय आणि संयमी मनाने साधक आपले चित्त प्रभूवर स्थिर करतो.

## श्लोक 15

युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी नियतमानसः । शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥६.१५॥

अशा प्रकारे सतत स्वतःला योगात जोडत, संयमित मनाचा योगी माझ्यात स्थित असलेली, निर्वाण हेच ज्याचे शिखर आहे, ती शांती प्राप्त करतो.

> सततचा अभ्यास ईश्वरात स्थित असलेल्या खोल शांतीपर्यंत नेतो.

## श्लोक 16

नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः । न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥६.१६॥

हे अर्जुना, हा योग फार खाणाऱ्याला साधत नाही, अजिबात न खाणाऱ्यालाही नाही, फार झोपणाऱ्याला नाही, आणि फार जागणाऱ्यालाही नाही.

> ध्यानासाठी संतुलन हवे. खाण्याचा किंवा झोपेचा अतिरेक अडथळा ठरतो.

## श्लोक 17

युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु । युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥६.१७॥

ज्याचा आहार आणि विहार योग्य आहे, कर्मांतील ज्याचे प्रयत्न योग्य आहेत, आणि ज्याचे झोपणे व जागणे योग्य आहे, त्याच्यासाठी योग दुःख नाहीसे करणारा होतो.

> संतुलित जीवन योगाला दुःखावरचे औषध बनवते.

## श्लोक 18

यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते । निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥६.१८॥

जेव्हा ताब्यात आलेले चित्त केवळ आत्म्यातच स्थिरावते, आणि सर्व कामनांच्या ओढीतून मुक्त होते, तेव्हा त्याला योगयुक्त म्हणतात.

> जेव्हा मन हावेशिवाय आत्म्यात ठरते, तेव्हा योग साधतो.

## श्लोक 19

यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता । योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥६.१९॥

वारा नसलेल्या ठिकाणी ठेवलेला दिवा जसा थरथरत नाही, हीच उपमा आत्म्याचा योग साधणाऱ्या संयमी चित्ताच्या योग्यासाठी दिली आहे.

> ध्यानातील मन वारा नसलेल्या ठिकाणच्या ज्योतीसारखे असते: पूर्ण स्थिर.

## श्लोक 20

यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया । यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥६.२०॥

जेथे योगाभ्यासाने आवरलेले चित्त शांत होते, आणि जेथे स्वतःच आत्म्याला पाहून माणूस आत्म्यातच संतुष्ट राहतो,

> खोल ध्यानात मन शांत होते, आणि आत्म्यात आनंद पावते.

## श्लोक 21

सुखमात्यन्तिकं यत्तद् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् । वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥६.२१॥

जेथे तो बुद्धीने ग्रहण होणारे आणि इंद्रियांपलीकडचे ते अनंत सुख जाणतो, आणि जेथे स्थिर झाल्यावर तो सत्यापासून कधीच ढळत नाही,

> तो आनंद इंद्रियांच्या पलीकडचा आहे. एकदा मिळाला की माणूस त्यापासून दूर भटकत नाही.

## श्लोक 22

यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः । यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥६.२२॥

जो मिळाल्यावर तो दुसरा कोणताही लाभ त्याहून मोठा मानत नाही, आणि ज्यात स्थिर झाल्यावर मोठ्या दुःखानेही तो डळमळत नाही,

> यापेक्षा मोठे काहीच वाटत नाही, आणि मोठा शोकही याला हलवू शकत नाही.

## श्लोक 23

तं विद्याद्दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् । स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥६.२३॥

तोच योग जाण, जो दुःखाच्या संयोगापासून वियोग आहे. हा योग दृढ निश्चयाने आणि न कंटाळणाऱ्या मनाने साधावा.

> योग म्हणजे दुःखापासून मुक्ती. त्यासाठी दृढ संकल्प आणि धीर लागतो.

## श्लोक 24

संकल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः । मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥६.२४॥

संकल्पातून जन्मणाऱ्या सर्व कामना पूर्णपणे सोडून, आणि मनानेच इंद्रियांचा समूह सर्व बाजूंनी आवरून,

> आधी कामना सोडा, आणि मनाने इंद्रिये आत ओढून घ्या.

## श्लोक 25

शनैः शनैरुपरमेद्बुद्ध्या धृतिगृहीतया । आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किंचिदपि चिन्तयेत् ॥६.२५॥

धैर्याने धरलेल्या बुद्धीने हळूहळू शांत होत जावे. मन आत्म्यात स्थिर करून, दुसरा कसलाही विचार करू नये.

> शांती हळूहळू येते. धीराने मन आत्म्यात स्थिरावते.

## श्लोक 26

यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् । ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥६.२६॥

हे चंचल आणि अस्थिर मन जेथे जेथे भटकून जाईल, तेथून तेथून त्याला आवरून आत्म्याच्याच ताब्यात आणावे.

> जेव्हा जेव्हा मन भटकेल, तेव्हा त्याला हळुवारपणे परत आणा.

## श्लोक 27

प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् । उपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥६.२७॥

ज्याचे मन शांत आहे, ज्याचा रजोगुण शमला आहे, जो निष्पाप आहे आणि ब्रह्मरूप झाला आहे, अशा योग्याला उत्तम सुख प्राप्त होते.

> शांत आणि निर्मळ मनाला सर्वोच्च आनंद मिळतो.

## श्लोक 28

युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी विगतकल्मषः । सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥६.२८॥

अशा प्रकारे सतत स्वतःला योगात जोडत, पापमुक्त झालेला योगी सहजपणे ब्रह्मस्पर्शाचे अनंत सुख भोगतो.

> सततच्या अभ्यासाने अनंताला स्पर्श करण्याचा आनंद मिळतो.

## श्लोक 29

सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥६.२९॥

योगयुक्त अंतःकरणाचा माणूस सर्व प्राण्यांमध्ये आत्म्याला, आणि आत्म्यात सर्व प्राण्यांना पाहतो. तो सर्वत्र समान पाहतो.

> योगी सर्वांमध्ये एकच आत्मा पाहतो, आणि त्या आत्म्यात सर्वांना.

## श्लोक 30

यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति । तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥६.३०॥

जो मला सर्वत्र पाहतो, आणि सर्व काही माझ्यात पाहतो, त्याच्यासाठी मी कधी दुरावत नाही, आणि तो माझ्यासाठी कधी दुरावत नाही.

> जो सर्व गोष्टींत प्रभूला पाहतो, त्याचे नाते कधीच तुटत नाही.

## श्लोक 31

सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः । सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ॥६.३१॥

जो एकत्वात स्थिर होऊन सर्व प्राण्यांमध्ये वसलेल्या मला भजतो, तो योगी कसाही राहत असला तरी माझ्यातच राहतो.

> बाह्य जीवन कसेही असो, जो सर्व प्राण्यांत प्रभूला पाहतो, तो त्यांच्यातच राहतो.

## श्लोक 32

आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन । सुखं वा यदि वा दुःखं स योगी परमो मतः ॥६.३२॥

हे अर्जुना, जो स्वतःशी तुलना करून सर्वत्र समान पाहतो, मग ते सुख असो वा दुःख, तो योगी परम श्रेष्ठ मानला जातो.

> सर्वोच्च योगी इतरांचे सुख आणि दुःख आपलेच मानतो.

## श्लोक 33

*अर्जुन उवाच* योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन । एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात्स्थितिं स्थिराम् ॥६.३३॥

अर्जुन म्हणाले: हे मधुसूदना, आपण समतेचा जो हा योग सांगितला, मनाच्या चंचलतेमुळे त्याची स्थिर अवस्था मला दिसत नाही.

> चंचल मनाला अशी स्थिर अवस्था शक्य आहे का, अशी अर्जुनांना शंका आहे.

## श्लोक 34

चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् । तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥६.३४॥

हे कृष्णा, मन खरोखर चंचल, घुसळून टाकणारे, बलवान आणि हट्टी आहे. त्याला आवरणे मला वाऱ्याला आवरण्याइतके कठीण वाटते.

> मन ताब्यात आणणे म्हणजे वारा पकडण्यासारखे आहे, असे अर्जुन म्हणतात.

## श्लोक 35

*श्रीभगवानुवाच* असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम् । अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥६.३५॥

श्रीभगवान म्हणाले: हे महाबाहो, निःसंशय मन चंचल आहे आणि ते आवरणे कठीण आहे. पण हे कौंतेया, अभ्यासाने आणि वैराग्याने ते ताब्यात येते.

> मन कठीण आहे हे श्रीकृष्ण मान्य करतात, पण अभ्यास आणि वैराग्य यांनी ते ताब्यात येते.

## श्लोक 36

असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः । वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः ॥६.३६॥

ज्याचे मन ताब्यात नाही, त्याला योग साधणे कठीण आहे, असे माझे मत आहे. पण ज्याचे मन ताब्यात आहे आणि जो प्रयत्न करतो, त्याला योग्य उपायाने तो साधता येतो.

> संयमाशिवाय योग कठीण आहे, पण प्रयत्न करत राहणाऱ्याच्या आवाक्यात आहे.

## श्लोक 37

*अर्जुन उवाच* अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः । अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥६.३७॥

अर्जुन म्हणाले: हे कृष्णा, जो श्रद्धावान आहे पण पुरेसा प्रयत्न करत नाही, ज्याचे मन योगापासून ढळले आहे, आणि ज्याला योगाची सिद्धी मिळत नाही, तो कोणत्या गतीला जातो?

> ध्येयापर्यंत न पोहोचलेल्या प्रामाणिक साधकाचे काय होते, असे अर्जुन विचारतात.

## श्लोक 38

कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति । अप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥६.३८॥

हे महाबाहो, दोन्ही बाजूंनी भ्रष्ट होऊन, आधार नसलेला, ब्रह्माच्या मार्गात गोंधळलेला तो, फाटलेल्या ढगासारखा नष्ट तर होत नाही ना?

> असा माणूस संसार आणि साधना, दोन्ही गमावतो, अशी त्यांना भीती वाटते.

## श्लोक 39

एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः । त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥६.३९॥

हे कृष्णा, माझा हा संशय पूर्णपणे दूर करण्यास आपणच समर्थ आहात. आपल्याशिवाय हा संशय छेदणारा दुसरा कोणी मिळणार नाही.

> केवळ श्रीकृष्णच या प्रश्नाचे उत्तर देऊ शकतात, असा अर्जुनांना विश्वास आहे.

## श्लोक 40

*श्रीभगवानुवाच* पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते । न हि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति ॥६.४०॥

श्रीभगवान म्हणाले: हे पार्था, त्याचा नाश या लोकातही होत नाही आणि परलोकातही नाही. कारण बाळा, चांगले करणारा कोणीही दुर्गतीला जात नाही.

> श्रीकृष्ण धीर देतात: कोणताही चांगला प्रयत्न कधीच वाया जात नाही.

## श्लोक 41

प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः । शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥६.४१॥

योगभ्रष्ट माणूस पुण्यवानांच्या लोकांना जाऊन, तेथे असंख्य वर्षे राहून, पवित्र आणि समृद्ध लोकांच्या घरी जन्म घेतो.

> ध्येयापर्यंत न पोहोचलेला साधक पुण्यलोकांचे सुख भोगून पुन्हा चांगल्या कुटुंबात जन्मतो.

## श्लोक 42

अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् । एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ॥६.४२॥

किंवा तो बुद्धिमान योग्यांच्याच कुळात जन्मतो. पण असा जन्म या जगात अधिक दुर्लभ आहे.

> किंवा तो योग्यांमध्ये जन्मू शकतो, जे आणखी दुर्मीळ भाग्य आहे.

## श्लोक 43

तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् । यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥६.४३॥

हे कुरुनंदना, तेथे त्याला पूर्वीच्या देहातील ती बुद्धी पुन्हा मिळते, आणि मग तो सिद्धीसाठी आणखी जास्त प्रयत्न करतो.

> त्याचे जुने ज्ञान परत येते, आणि तो पुन्हा प्रवास सुरू करतो.

## श्लोक 44

पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः । जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥६.४४॥

त्याच पूर्वीच्या अभ्यासाने तो इच्छा नसतानाही पुढे ओढला जातो. योग जाणण्याची इच्छा असणाराही वेदांच्या कर्मकांडाच्या पलीकडे जातो.

> जुना अभ्यास माणसाला पुढे नेतो. योग जाणण्याची प्रामाणिक इच्छाही कर्मकांडाच्या वर उचलते.

## श्लोक 45

प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः । अनेकजन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ॥६.४५॥

पण जो योगी प्रयत्नपूर्वक झटतो, पापांपासून शुद्ध होऊन आणि अनेक जन्मांत सिद्ध होऊन, तो परम गतीला जातो.

> अनेक जन्मांचे प्रयत्न साधकाला अंतिम ध्येयापर्यंत पोहोचवतात.

## श्लोक 46

तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः । कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ॥६.४६॥

योगी तपस्व्यांपेक्षा श्रेष्ठ आहे, आणि ज्ञानी लोकांपेक्षाही श्रेष्ठ मानला जातो. योगी कर्मकांड करणाऱ्यांपेक्षाही श्रेष्ठ आहे. म्हणून हे अर्जुना, तू योगी हो.

> तप, विद्या आणि कर्मकांड यांच्याही वर असलेला योगी होण्यास श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात.

## श्लोक 47

योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना । श्रद्धावान् भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥६.४७॥

आणि सर्व योग्यांमध्येही, जो श्रद्धेने, माझ्यात रमलेल्या अंतःकरणाने मला भजतो, तो मला सर्वांत श्रेष्ठ योगी वाटतो.

> जो श्रद्धेने प्रभूवर प्रेम करतो, तो सर्वोच्च योगी, असे सांगून अध्याय संपतो.

## Outro

येथे भगवद्गीतेचा ध्यानयोग नावाचा सहावा अध्याय, ज्याला आत्मसंयमयोग असेही म्हणतात, म्हणजे ध्यान आणि आत्मसंयमाचा योग, संपूर्ण होतो. सातव्या अध्यायात श्रीकृष्ण त्यांना पूर्णपणे कसे जाणावे, हे सांगायला सुरुवात करतात. धार्मिक स्टुडिओकडून.

Keep going