अध्याय 8: अक्षरब्रह्मयोग | Bhagavad Gita Chapter 8 | Marathi Audiobook
Episode 8 of 10 in भगवद्गीता श्राव्य पुस्तक | Bhagavad Gita Audiobook in Marathi.
Narrated with an AI voice.
- Reading time
- 7 min
- Listening time
- 13 min
- By
- DharmikStudio Originals
- Narration
- AI voice
Read along
# भगवद्गीता श्राव्य पुस्तक, अध्याय 8: अक्षरब्रह्मयोग
## Intro
भगवद्गीता, आठवा अध्याय: अक्षरब्रह्मयोग. या अध्यायात अर्जुन श्रीकृष्णांना ब्रह्म, अध्यात्म, कर्म आणि त्यांनी वापरलेल्या इतर शब्दांचा अर्थ विचारतात, आणि अंतकाळी त्यांना कसे जाणावे हेही विचारतात. माणूस शेवटी ज्याचे स्मरण करतो त्यालाच तो प्राप्त होतो, असे श्रीकृष्ण उत्तर देतात, आणि ब्रह्मदेवाचा दिवस आणि रात्र, तसेच देह सोडल्यानंतरच्या दोन मार्गांचे वर्णन करतात. हा धार्मिक स्टुडिओचा अनुवाद आहे.
## श्लोक 1
*अर्जुन उवाच* किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम । अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते ॥८.१॥
अर्जुन म्हणाले: हे पुरुषोत्तमा, ते ब्रह्म काय आहे? अध्यात्म काय आहे? कर्म काय आहे? अधिभूत कशाला म्हटले आहे, आणि अधिदैव कशाला म्हणतात?
> मागच्या अध्यायाच्या शेवटी आलेल्या शब्दांचा अर्थ अर्जुन विचारतात.
## श्लोक 2
अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन । प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः ॥८.२॥
हे मधुसूदना, या देहात अधियज्ञ कोण आहे, आणि तो कसा आहे? आणि संयमी मनाचे लोक प्रयाणकाळी तुम्हाला कसे जाणतात?
> मृत्यूच्या क्षणी ईश्वराचे स्मरण कसे व्हावे, हेही ते विचारतात.
## श्लोक 3
*श्रीभगवानुवाच* अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते । भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः ॥८.३॥
श्रीभगवान म्हणाले: परम अक्षर म्हणजे ब्रह्म. त्याचा स्वतःचा स्वभाव अध्यात्म म्हटला जातो. प्राण्यांना उत्पन्न करणारा सृष्टीचा त्याग कर्म म्हटला जातो.
> श्रीकृष्ण एकेका शब्दाचा अर्थ सांगू लागतात.
## श्लोक 4
अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् । अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर ॥८.४॥
हे देहधाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठा, नाशवंत भाव म्हणजे अधिभूत, विराट पुरुष म्हणजे अधिदैव, आणि या देहातील अधियज्ञ मीच आहे.
> जड वस्तू बदलतात आणि नष्ट होतात. विराट पुरुष देवतांचे अधिष्ठाता आहेत, आणि प्रत्येक अर्पण ज्याच्यापर्यंत पोहोचते, त्या रूपात श्रीकृष्ण आत राहतात.
## श्लोक 5
अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् । यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥८.५॥
आणि जो अंतकाळी माझेच स्मरण करत देह सोडून जातो, तो माझ्या भावाला प्राप्त होतो. यात काहीही संशय नाही.
> मृत्यूच्या वेळचा शेवटचा विचार माणूस कोठे जातो हे ठरवतो.
## श्लोक 6
यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् । तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः ॥८.६॥
हे कौंतेया, शेवटी माणूस ज्या ज्या भावाचे स्मरण करत देह सोडतो, त्याच भावाला तो प्राप्त होतो, कारण तो नेहमी त्याच भावात रंगलेला असतो.
> आयुष्यभर आपण ज्यात मन गुंतवतो, तेच शेवटी मनात येते.
## श्लोक 7
तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च । मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयम् ॥८.७॥
म्हणून सर्व काळी माझे स्मरण कर आणि युद्ध कर. माझ्या ठायी मन आणि बुद्धी अर्पण केल्यावर तू निःसंशय मलाच येऊन मिळशील.
> ईश्वराचे स्मरण फक्त शेवटच्या घटकेसाठी नाही, ते रोजचे काम आणि कर्तव्य यांच्यासोबत चालते.
## श्लोक 8
अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना । परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन् ॥८.८॥
हे पार्था, अभ्यासयोगाने युक्त, इतरत्र न भटकणाऱ्या चित्ताने सतत चिंतन करणारा माणूस परम दिव्य पुरुषाला प्राप्त होतो.
> सततचा अभ्यास मनाला ईश्वरात स्थिर व्हायला शिकवतो.
## श्लोक 9
कविं पुराणमनुशासितारमणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः । सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूपमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ॥८.९॥
जो सर्वज्ञ आहे, पुरातन आहे, सर्वांचा शासक आहे, सूक्ष्माहूनही सूक्ष्म आहे, सर्वांचा आधार आहे, ज्याचे रूप चिंतनापलीकडे आहे, जो सूर्यासारखा तेजस्वी आणि अंधाराच्या पलीकडे आहे, त्याचे स्मरण करावे.
> ज्याचे ध्यान करायचे, त्या परम पुरुषाचे श्रीकृष्ण वर्णन करतात.
## श्लोक 10
प्रयाणकाले मनसाचलेन । भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव । भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक् । स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥८.१०॥
प्रयाणकाळी अचल मनाने, भक्तीने युक्त होऊन आणि योगबलाने भुवयांच्या मध्ये प्राण नीट स्थिर करून, तो त्या परम दिव्य पुरुषाला प्राप्त होतो.
> मृत्यूच्या क्षणी भक्ती, स्थिर मन आणि योगाची शिस्त एकत्र येतात.
## श्लोक 11
यदक्षरं वेदविदो वदन्ति । विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः । यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति । तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥८.११॥
वेद जाणणारे ज्याला अक्षर म्हणतात, रागमुक्त यती ज्यात प्रवेश करतात, ज्याच्या इच्छेने लोक ब्रह्मचर्य पाळतात, ते पद मी तुला थोडक्यात सांगेन.
> विद्वान, तपस्वी आणि ब्रह्मचारी ज्या अविनाशी ध्येयाचा शोध घेतात, त्याची श्रीकृष्ण ओळख करून देतात.
## श्लोक 12
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च । मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥८.१२॥
देहाची सर्व द्वारे आवरून, मन हृदयात स्थिर करून, प्राण मस्तकात ठेवून, योगधारणेत स्थित होऊन,
> इंद्रिये आवरली जातात आणि मन आत एकवटले जाते.
## श्लोक 13
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् । यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम् ॥८.१३॥
जो ओम्, या एकाक्षर ब्रह्माचा उच्चार करत आणि माझे स्मरण करत देह सोडून जातो, तो परम गतीला प्राप्त होतो.
> ओम् आणि ईश्वराचे स्मरण मिळून सर्वोच्च ध्येयापर्यंत नेतात.
## श्लोक 14
अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः । तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥८.१४॥
हे पार्था, जो अनन्य चित्ताने सदैव, दररोज माझे स्मरण करतो, त्या नित्ययुक्त योग्याला मी सहज प्राप्त होतो.
> आयुष्यभराचे स्थिर स्मरण ईश्वरप्राप्ती सोपी करते.
## श्लोक 15
मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् । नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥८.१५॥
मला प्राप्त झाल्यावर महात्मे दुःखांचे घर असलेल्या अनित्य पुनर्जन्माला पुन्हा प्राप्त होत नाहीत, कारण त्यांनी परम सिद्धी मिळवलेली असते.
> ईश्वरप्राप्तीने जन्ममरणाचे चक्र आणि त्याचे दुःख संपते.
## श्लोक 16
आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन । मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते ॥८.१६॥
हे अर्जुना, ब्रह्मलोकापर्यंतचे सर्व लोक परत फिरणारे आहेत. पण हे कौंतेया, मला प्राप्त झाल्यावर पुनर्जन्म होत नाही.
> सर्वोच्च स्वर्गही तात्पुरते आहेत, फक्त ईश्वरप्राप्तीच अंतिम आहे.
## श्लोक 17
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः । रात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥८.१७॥
ब्रह्मदेवाचा एक दिवस एक हजार युगांचा असतो, आणि त्यांची रात्रही एक हजार युगांनी संपते, हे जे लोक जाणतात, ते दिवस आणि रात्र जाणणारे होत.
> श्रीकृष्ण विश्वाच्या अशा काळाबद्दल बोलतात जो माणसाच्या मोजणीपलीकडचा आहे.
## श्लोक 18
अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे । रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके ॥८.१८॥
दिवस सुरू होताच सर्व व्यक्त पदार्थ अव्यक्तातून उत्पन्न होतात, आणि रात्र येताच अव्यक्त नावाच्या त्याच तत्त्वात लीन होतात.
> सृष्टी आणि प्रलय दिवस आणि रात्रीप्रमाणे एकामागून एक येतात.
## श्लोक 19
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते । रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे ॥८.१९॥
हे पार्था, हाच प्राणिसमूह पुन्हा पुन्हा उत्पन्न होऊन रात्र येताच विवश होऊन लीन होतो, आणि दिवस येताच पुन्हा उत्पन्न होतो.
> प्राणी विवश होऊन या चक्रात वाहत राहतात.
## श्लोक 20
परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः । यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति ॥८.२०॥
पण त्या अव्यक्ताच्याही पलीकडे दुसरा एक सनातन अव्यक्त भाव आहे, जो सर्व प्राणी नष्ट झाले तरी नष्ट होत नाही.
> या चक्राच्या पलीकडे एक सत्य आहे, ज्याला कधीच अंत नाही.
## श्लोक 21
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् । यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥८.२१॥
त्या अव्यक्ताला अक्षर म्हणतात, त्यालाच परम गती म्हणतात. ज्याला प्राप्त झाल्यावर लोक परत येत नाहीत, ते माझे परम धाम आहे.
> ते न बदलणारे सत्य हे श्रीकृष्णांचे स्वतःचे सर्वोच्च धाम आहे.
## श्लोक 22
पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया । यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम् ॥८.२२॥
हे पार्था, ज्याच्या आत सर्व प्राणी आहेत आणि ज्याने हे सर्व व्यापले आहे, तो परम पुरुष अनन्य भक्तीनेच प्राप्त होतो.
> अनंत ईश्वर एकनिष्ठ भक्तीने प्राप्त होतात.
## श्लोक 23
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः । प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥८.२३॥
हे भरतश्रेष्ठा, आता मी तुला तो काळ सांगतो, ज्यात देह सोडून जाणारे योगी परत येत नाहीत, आणि ज्यात परत येतात.
> श्रीकृष्ण प्रयाणाच्या दोन मार्गांची ओळख करून देतात.
## श्लोक 24
अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् । तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥८.२४॥
अग्नी, ज्योती, दिवस, शुक्ल पक्ष आणि उत्तरायणाचे सहा महिने, यांत देह सोडून जाणारे ब्रह्मज्ञानी लोक ब्रह्माला प्राप्त होतात.
> हा प्रकाशाचा मार्ग आहे, ज्यावरून परत येणे होत नाही.
## श्लोक 25
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् । तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते ॥८.२५॥
धूर, रात्र, कृष्ण पक्ष आणि दक्षिणायनाचे सहा महिने, यांत देह सोडणारा योगी चंद्राची ज्योती प्राप्त करून परत येतो.
> हा धुराचा मार्ग आहे, जो काही काळाचे फळ देऊन पुन्हा जन्माकडे नेतो.
## श्लोक 26
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते । एकया यात्यनावृत्तिमन्ययावर्तते पुनः ॥८.२६॥
जगाचे हे दोन मार्ग, शुक्ल आणि कृष्ण, सनातन मानले गेले आहेत. एकाने जाणारा परत येत नाही, आणि दुसऱ्याने जाणारा पुन्हा परत येतो.
> हे दोन मार्ग विश्वाची कायमची व्यवस्था म्हणून सांगितले आहेत.
## श्लोक 27
नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन । तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन ॥८.२७॥
हे पार्था, हे दोन मार्ग जाणणारा कोणताही योगी मोहित होत नाही. म्हणून हे अर्जुना, तू सर्व काळी योगयुक्त राहा.
> मार्ग जाणून योगी स्थिर राहतो आणि अभ्यास चालू ठेवतो.
## श्लोक 28
वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव । दानेषु यत् पुण्यफलं प्रदिष्टम् । अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा । योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् ॥८.२८॥
वेदांमध्ये, यज्ञांमध्ये, तपांमध्ये आणि दानांमध्ये जे पुण्यफळ सांगितले आहे, हे जाणून योगी त्या सर्वांच्या पलीकडे जातो, आणि परम आद्य स्थानाला प्राप्त होतो.
> हे ज्ञान प्रत्येक कर्मकांडाच्या फळापेक्षा श्रेष्ठ आहे आणि सर्वोच्च ध्येयापर्यंत नेते.
## Outro
येथे भगवद्गीतेचा अक्षरब्रह्मयोग नावाचा आठवा अध्याय, म्हणजे अविनाशी ब्रह्माचा योग, संपूर्ण होतो. नवव्या अध्यायात श्रीकृष्ण आपल्या भक्तीची राजविद्या, म्हणजे सर्वश्रेष्ठ आणि गुप्त ज्ञान, सांगतात. धार्मिक स्टुडिओकडून.
Keep going
- Listen: अध्याय 8: अक्षरब्रह्मयोग | Bhagavad Gita Chapter 8 | Marathi Audiobook
- Previous: अध्याय 7: ज्ञानविज्ञानयोग | Bhagavad Gita Chapter 7 | Marathi Audiobook
- Next: अध्याय 9: राजविद्याराजगुह्ययोग | Bhagavad Gita Chapter 9 | Marathi Audiobook
- All episodes of भगवद्गीता श्राव्य पुस्तक | Bhagavad Gita Audiobook in Marathi