ਅਧਿਆਇ ੩: ਕਰਮ ਦਾ ਯੋਗ | Bhagavad Gita Chapter 3 | Punjabi Audiobook

Episode 3 of 18 in ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਸੁਣਨਯੋਗ ਪੁਸਤਕ | Bhagavad Gita Audiobook in Punjabi.

Narrated with an AI voice.

Reading time
12 min
Listening time
20 min
By
DharmikStudio Originals
Narration
AI voice

Read along

# ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਸੁਣਨਯੋਗ ਪੁਸਤਕ, ਅਧਿਆਇ ੩: ਕਰਮ ਦਾ ਯੋਗ

## Intro

ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ, ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ: ਕਰਮ ਦਾ ਯੋਗ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਬੁੱਧੀ ਕਰਮ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਲੱਗਣਾ ਪਵੇ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਅਰਪਣ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਹੀ ਉਹ ਵੈਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ ਧਾਰਮਿਕ ਸਟੂਡੀਓ ਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 1

*अर्जुन उवाच* ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन । तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥३.१॥

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਨਾਲੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹੋ?

> ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।

## ਸ਼ਲੋਕ 2

व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे । तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥३.२॥

ਜਿਵੇਂ ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਪੱਕਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਗੱਲ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਲਿਆਣ ਪਾ ਸਕਾਂ।

> ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਦੋ ਰਾਹ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਉੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 3

*श्रीभगवानुवाच* लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ । ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥३.३॥

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ: ਸਾਂਖਿਆ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਯੋਗ, ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਯੋਗ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ। ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 4

न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते । न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥३.४॥

ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੈਸ਼ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

> ਕੰਮ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਬਾਹਰੀ ਤਿਆਗ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ।

## ਸ਼ਲੋਕ 5

न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥३.५॥

ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗੁਣ ਹਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬੇਵੱਸੀ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।

> ਜੀਣਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਸਭ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 6

कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् । इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥३.६॥

ਜੋ ਕਰਮ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਭਰਮੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਖੰਡੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

> ਬਾਹਰ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਕਾਮਨਾ, ਇਸੇ ਨੂੰ ਪਖੰਡ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 7

यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन । कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥३.७॥

ਪਰ ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਕੇ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉੱਤਮ ਹੈ।

> ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਹੀ ਰਾਹ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 8

नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः । शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥३.८॥

ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਿਰਬਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।

> ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 9

यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः । तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥३.९॥

ਯੱਗ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸੇ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰੋ।

> ਅਰਪਣ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 10

सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः । अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥३.१०॥

ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਯੱਗ ਸਮੇਤ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ: ਇਸ ਯੱਗ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵਧੋ ਫੁੱਲੋ, ਇਹ ਯੱਗ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰੇ।

> ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯੱਗ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਯੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 11

देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः । परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥३.११॥

ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਪਾਓਗੇ।

> ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲੈਣ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 12

इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः । तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥३.१२॥

ਯੱਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਚਾਹੇ ਭੋਗ ਦੇਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜੇ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੋਰ ਹੀ ਹੈ।

> ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮੋੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਆਪ ਭੋਗਣਾ ਚੋਰੀ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 13

यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः । भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥३.१३॥

ਯੱਗ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਪਾਪੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

> ਵੰਡ ਕੇ ਖਾਣਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਭੋਜਨ ਪਾਪ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 14

अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः । यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥३.१४॥

ਅੰਨ ਤੋਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਅੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯੱਗ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਕਰਮ, ਯੱਗ, ਮੀਂਹ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਜੀਵ।

## ਸ਼ਲੋਕ 15

कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् । तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥३.१५॥

ਜਾਣੋ ਕਿ ਕਰਮ ਵੇਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮ ਸਦਾ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

> ਇਸ ਚੱਕਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੱਚ ਸਦਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 16

एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः । अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥३.१६॥

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਦੇ ਇਸ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਉਹ ਪਾਪ ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ।

> ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੋੜਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਸਫਲ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 17

यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः । आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥३.१७॥

ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਕਰਨਯੋਗ ਕਰਮ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

> ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

## ਸ਼ਲੋਕ 18

नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन । न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥३.१८॥

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਆਰਥ ਭਰਿਆ ਆਸਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

> ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

## ਸ਼ਲੋਕ 19

तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर । असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥३.१९॥

ਇਸ ਲਈ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਵ ਕਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ। ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

> ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਰਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 20

कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः । लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥३.२०॥

ਜਨਕ ਵਰਗਿਆਂ ਨੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਈ ਸੀ। ਲੋਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਰਥਾਤ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

> ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 21

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥३.२१॥

ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਉਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

> ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੱਧ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 22

न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किंचन । नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥३.२२॥

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਕਰਤੱਵ ਨਹੀਂ, ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਂ ਨਾ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 23

यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः । मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥३.२३॥

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਆਲਸ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲੱਗਾਂ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣਗੇ।

> ਜੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਵੀ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ।

## ਸ਼ਲੋਕ 24

उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् । संकरस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥३.२४॥

ਜੇ ਮੈਂ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਗੜਬੜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਪਰਜਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਾਂ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਮ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 25

सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत । कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥३.२५॥

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਿਵੇਂ ਮੋਹ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਰਮ ਕਰੇ।

> ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਮੋਹ ਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 26

न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् । जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥३.२६॥

ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਭੁਲੇਖਾ ਨਾ ਪਾਵੇ। ਸਗੋਂ ਆਪ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਰੱਖੇ।

> ਗਿਆਨੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾਉਂਦਾ। ਆਪਣੀ ਮਿਸਾਲ ਨਾਲ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 27

प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः । अहंकारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ॥३.२७॥

ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਮਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਕਰਤਾ ਹਾਂ।

> ਕੰਮ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੰਕਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

## ਸ਼ਲੋਕ 28

तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः । गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥३.२८॥

ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ।

> ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉਲਝਾਉਂਦਾ।

## ਸ਼ਲੋਕ 29

प्रकृतेर्गुणसंमूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु । तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥३.२९॥

ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਮੇ ਲੋਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧੂਰਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਡੁਲਾਵੇ।

> ਜੋ ਵੱਧ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੱਟ ਸਮਝਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਨਾ ਕਰਨ।

## ਸ਼ਲੋਕ 30

मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा । निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥३.३०॥

ਅੰਤਰਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੋ। ਆਸ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਦਾ ਤਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰੋ।

> ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਤਾਪ ਛੱਡ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 31

ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः । श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥३.३१॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਦੋਸ਼ ਲੱਭੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੇਰੇ ਇਸ ਮਤ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

> ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 32

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् । सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥३.३२॥

ਪਰ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਇਸ ਮਤ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਭਰਮੇ ਹੋਏ, ਬਿਬੇਕਹੀਣ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਜਾਣੋ।

> ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰਾਹ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 33

सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि । प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥३.३३॥

ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?

> ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਚੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 34

इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥३.३४॥

ਹਰ ਇੰਦਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਅਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ।

> ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਹੀ ਅਸਲ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

## ਸ਼ਲੋਕ 35

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् । स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥३.३५॥

ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਏ ਪਰਾਏ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ ਊਣਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਰਨਾ ਵੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਪਰਾਇਆ ਧਰਮ ਡਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

> ਸ਼ਲੋਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਨਕਲ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਧੂਰਾ ਹੋਵੇ।

## ਸ਼ਲੋਕ 36

*अर्जुन उवाच* अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः । अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥३.३६॥

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਫਿਰ ਕਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ?

> ਅਰਜੁਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 37

*श्रीभगवानुवाच* काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः । महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥३.३७॥

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਾਮਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਰਜੋਗੁਣ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਪਾਪੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਜਾਣੋ।

> ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਹੈ: ਕਾਮਨਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਣ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ। ਇਹੀ ਅਸਲ ਵੈਰੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 38

धूमेनाव्रियते वह्निर्यथादर्शो मलेन च । यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥३.३८॥

ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਢਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਸ਼ੀਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਝਿੱਲੀ ਨਾਲ ਗਰਭ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਗਿਆਨ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

> ਤਿੰਨ ਮਿਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਮਨਾ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਢਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 39

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा । कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥३.३९॥

ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਢਕੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਅੱਗ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦੀ।

> ਕਾਮਨਾ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਦਿਓ, ਓਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 40

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते । एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥३.४०॥

ਇੰਦਰੀਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਇਹ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ।

> ਕਾਮਨਾ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 41

तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ । पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥३.४१॥

ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਰਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਓ।

> ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਜਮ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 42

इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः । मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥३.४२॥

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਨ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਮਨ ਨਾਲੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੈ।

> ਇੰਦਰੀਆਂ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਤਮਾ। ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਲੋਕ 43

एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना । जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥३.४३॥

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਕਾਮਨਾ ਰੂਪੀ ਇਸ ਔਖੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਓ।

> ਅਧਿਆਇ ਇੱਕ ਸੱਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ: ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤੋ।

## Outro

ਇੱਥੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ, ਕਰਮ ਯੋਗ, ਅਰਥਾਤ ਕਰਮ ਦਾ ਯੋਗ, ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿੰਨਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਸਟੂਡੀਓ ਵੱਲੋਂ।

Keep going